Dijkgraaf: ‘Meer geld naar gebakken lucht’

„Neem bijvoorbeeld de melkveehouderij. Na de verwerkingsplicht, de aanvullende verwerkingsplicht en de eisen voor grondgebondenheid, dreigt een fosfaatrechtensysteem. Waar kun je als ondernemer nog vanuit gaan? Of zoals een melkveehouder schreef: ‘Vol ongeloof zien we ons gedane werk voor onze toekomst met één brief, als sneeuw voor de zon, verdwijnen.’

Fosfaatrechten betekenen meer geld naar gebakken lucht en minder geld naar dierenwelzijn en milieu. De overheid hinkt op twee gedachten. We hebben een mestverwerkingsplicht en veel meer mestexport dan vroeger, maar daar houdt het fosfaatplafond geen rekening mee.

Grondgebondenheid wordt toegejuicht, maar via fosfaatrechten dwarsgezeten. Invoering van fosfaatrechten zal ook nog veel juridische problemen opleveren. Niemand wil korting op rechten voor bestaande bedrijven. Maar nagenoeg iedereen wil ruimte voor knelgevallen en gezonde groei. Die twee gaan niet samen als het fosfaatplafond niet wordt aangepast. Kortom, er ligt nog geen goed onderbouwd verhaal.

Ook de grondgebondenheidseisen baren me zorgen. De regels pakken zo uit dat melkveehouders die na 2014 grond af moeten staan, dubbel zo hard worden gepakt dan hun collega’s die het aantal koeien vergroten. Daar moet een mouw aan worden gepast. Verder ga ik opnieuw voorstellen om melkveehouders ruimte te geven voor het meetellen van grond van collega-boeren die ze in gebruik hebben voor ruwvoerproductie en mestafzet. Dat noem ik ook grondgebonden.

Verder zie ik nog een knelpunt boven de markt zweven dat volgens mij onvoldoende wordt onderkend. Bij zowel de grondgebondenheidseisen als de fosfaatrechten wordt geschermd met de boodschap dat BEX en Kringloopwijzer ontwikkelruimte op kunnen leveren. We moeten ons echter realiseren dat fosfaatexcreties over de jaren heen behoorlijk kunnen fluctueren. Een sluitende grond- en mestboekhouding zonder ruime veiligheidsmarge is heel riskant. Dat beperkt de speelruimte voor bedrijven, tenzij de wetgeving meer flexibiliteit gaat bieden. Op dat laatste zet ik in ieder geval in.

In het algemeen zie ik veel onzekerheid over waar het met het landbouwbeleid naar toe gaat. Bedrijven worden opgezadeld met allerlei dierenwelzijns- en milieu-eisen, terwijl het lastig is om de extra investeringen terug te verdienen, omdat prijzen onder druk staan. Al met al vraag ik me af of het niet tijd is voor een landbouwakkoord. Een akkoord waarin landbouwsector, overheid, ketenpartijen, maatschappelijke organisaties en andere betrokken partijen afspraken maken over de marsroute naar de toekomst en wat daarbij van de verschillende partijen mag worden verwacht. Dan ligt beleid tenminste vast voor vijf of tien jaar. En worden boeren niet elke keer geconfronteerd met ander beleid."