Botulisme lijkt oorzaak massale vogelsterfte Valkenburg
Vorige week werd voor het eerst melding gemaakt van massale vogelsterfte in Valkenburg. Dat aantal is inmiddels opgelopen naar meer dan tachtig. Naast de getroffen eenden, meerkoeten en ganzen zijn nu ook de eerste vissen boven water komen drijven. ‘Alle signalen wijzen op botulisme, maar de definitieve onderzoeksresultaten laten vooralsnog op zich wachten’, aldus L1.
Hoge temperaturen en droogte
Ook al is de oorzaak nog niet bekend, burgemeester Daan Prevoo van de gemeente Valkenburg aan de Geul trekt nu al zijn lessen uit deze ervaring. „Gemeenten moeten hierop voorbereid zijn. We moeten er rekening mee houden dat dit in de toekomst vaker kan gebeuren door klimaatverandering. Niet alleen natuurbranden en overstromingen moeten ons zorgen baren. We zien ook steeds meer infectieziektes en besmettingen als gevolg van hoge temperaturen en droogte."
De komende dagen volgt uitsluitsel over de oorzaak van de vogelsterfte. Een woordvoerder van Waterschap Limburg liet maandag aan het begin van de middag weten dat er nog geen duidelijkheid was over de oorzaak van de vogelsterfte.
Botulisme bij melk- en pluimvee
Bron: GD Diergezondheid
Botulisme komt wereldwijd voor en treft vogels en zoogdieren. De ziekte wordt veroorzaakt door de bacterie Clostridium botulinum, die een sterke en snelwerkende gifstof produceert. De bacterie is een sporenvormer waardoor hij goed beschermd is tegen temperatuurinvloeden en verschillende desinfectiemiddelen. De besmettingsroute loopt via besmette kadavers.
Pluimveekadaverresten en kadavers van watervogels zijn de grootste besmettingsbronnen van botulisme bij rundvee. Runderen krijgen via besmet voer of drinkwater de gifstoffen binnen die via de maag en de dunne darm opgenomen worden. Via het bloed en de zenuwbanen verspreidt de toxine zich door het lichaam.
Ernstige gevolgen bij rundvee en aanpak
Botulisme bij runderen komt ongeveer op 10 tot 20 bedrijven voor op jaarbasis, schat GD Diergezondheid in. De schade is echter vaak aanzienlijk. In de meeste gevallen sterven besmette runderen door uitdroging of verlamming van de ademhalingsspieren.
Er zijn geen medicijnen beschikbaar tegen botulisme. Runderen die in aanraking komen met slootwater of kadavers kunnen preventief gevaccineerd worden tegen de ziekte. Het vaccin is op dit moment echter niet beschikbaar in Nederland. Omdat pluimvee een belangrijke besmettingsbron is wordt geadviseerd om contact tussen rund- en pluimvee te vermijden:
- Gebruik geen pluimveestrooisel in rundveestallen
- Strooi geen pluimveemest op grasland
- Sla geen pluimveemest onafgedekt af
- Verwijder wildkadavers altijd uit het grasland
- Let in de zomer op dode watervogels en meld dit aan het waterschap
- Wees alert bij het gebruik van oppervlaktewater als drinkwater
- Gebruik geen oppervlaktewater met dode vogels voor beregening voordat uitgesloten is dat er sprake is van botulisme
Op pluimveebedrijven
Een zeer hoog percentage legkippen draagt de bacterie Clostridium botulinum in de darm bij zich. Zolang de bacterie geen toxinen produceert is dit niet erg. De gifstoffen ontstaan pas onder specifieke omstandigheden: in een zuurstofarme, eiwitrijke omgeving bij een lage pH en bij specifieke temperaturen. In levende kippen komen deze omstandigheden niet voor. De meeste deskundigen gaan ervan uit dat de bacterie zich enkel door de darmwand kan verplaatsen naar het spierweefsel als het dier dood is. Als hokgenoten vervolgens aan het kadaver pikken, is er een verhoogde kans op een botulisme-uitbraak.
Tevens zijn maden die zich voeden met het besmette karkas zijn gevaarlijk voor andere kippen. Ze brengen de gifstof over, één enkele larve is voldoende om een kip van drie weken oud te doden. De ernst van klinische symptomen is afhankelijk van de opname van de hoeveelheid gifstof. Dit kan variëren van alleen subklinische symptomen tot 40 procent sterfte in een koppel. Een snelle verzameling en verwijdering van kadavers is belangrijk om een uitbraak te voorkomen. Ook kan ongediertebestrijding in en rond de stal het risico op besmette maden en insecten in de omgeving verminderen.
Erik Kruisselbrink
Is als freelance vakbladredacteur van vele markten thuis.
Beeld: Susan Rexwinkel
Bron: L1
