Zeeland zet met plan voor landelijk gebied fors in op behoud zoet water
Met het provinciale plan voor het platteland wil Zeeland de komende jaren voldoen aan de verschillende doelen voor natuur (Natura 2000, Natuurnetwerk Zeeland, bos en stikstof), water (Kaderrichtlijn Water, zoetwaterbeschikbaarheid) en klimaat (Zeeuwse Klimaatadaptatiestrategie (KasZ). Het plan is opgedeeld in vier thema's: 'Groen herstelt', 'Elke druppel telt dubbel', 'Van grond tot gewas' en 'Meten is weten'.
Lopende initiatieven en nieuwe maatregelen
De maatregelen die worden voorgesteld, zijn niet allemaal nieuw. Zo gaat Zeeland voor een deel door met bestaande initiatieven. Voor boeren betekent dat onder andere dat een langjarige pilot doorgaat, waarbij wordt gekeken of door middel van irrigatie en fertigatie er minder stikstofbehoefte is bij de plant. Daardoor zou er minder stikstof richting verwaaien en uitspoeling naar het water kunnen zijn, denkt de provincie.
Ook blijft Zeeland inzetten op meer agrarisch natuurbeheer en het doorontwikkelen van van kritische prestatie indicatoren (kpi's), in aansluiting op het eerder gestartte project Biodiversiteitsmonitor Akkerbouw Zuid Westelijke Delta. Zeeland wil ook dat meer akkerbouwers aan het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer mee gaan doen. Zo wordt gestreefd naar 150 deelnemers in 2028. Ook moeten in datzelfde jaar 100 boeren kennis hebben gemaakt met regeneratieve principes. Daarnaast wordt het stimuleren van eiwit- en biobased teelten en het opzetten van de daarbij behorende keten genoemd.
Nieuwe maatregelen richten zich vooral op innovatie in de akkerbouw, beter mestgebruik en het beter vasthouden van zoet water. Zo wil Zeeland onder meer de subsidieregeling 'Regelbare drainage', die nu ook al beschikbaar is, voor een tweede keer openzetten en enkele moerasgebieden door heel Zeeland aanleggen. Het idee is dat landbouw hieromheen gebruik van kan maken.
Meten is weten
Het thema 'Meten is weten' moet vooral het behalen van doelen ondersteunen. Een voorbeeld hiervan is de maatregel ‘uitbreiding slim real-time meetnetwerk’. Deze maatregel wil het bestaande meetnetwerk in het Grenspark Groot Saeftinghe uitbreiden naar de hele provincie. Daarbij worden ook nieuwe onderdelen gemeten, zoals stikstof. Dit meetnetwerk geeft informatie over de verhouding tussen zoet en zout water in sloten, kanalen en ander oppervlaktewater. Het laat ook zien hoe schoon of vervuild het water is. Als het netwerk wordt uitgebreid, kan het ook het stikstofgehalte meten.
Door deze metingen krijgt de provincie naar eigen zeggen beter inzicht in de kwaliteit van water en de invloed van stikstof op de natuur.
Hoe gaat het verder?
Nu het Programma is vastgesteld, gaat Zeeland de plannen en maatregelen per gebied uitwerken. Hiervoor worden gebiedspakketten opgesteld. Daarin wordt concreet gemaakt welke maatregelen waar nodig zijn en wordt de integraliteit van de aanpak gewaarborgd.
Het vastgestelde Programma Landelijk Gebied bouwt voort op het eerdere Zeeuwse Gebiedsprogramma. Nadat het nationale programma vanuit Den Haag stopte, besloot Zeeland door te gaan met een eigen aanpak. Het Programma heeft een looptijd van vier jaar en zal halverwege worden geëvalueerd. Nieuwe ontwikkelingen en inzichten kunnen tussentijds worden meegenomen.
Overzicht maatregelen uit het Zeeuws Programma Landelijk Gebied, per thema (bron: Provincie Zeeland).
Groen herstelt
Lopende initiatieven
Versterken Agrarisch Natuurbeheer
De toegekende middelen van 4 miljoen euro worden voor een groot deel toegevoegd aan het budget voor Agrarisch Natuur- en landschapsbeheer om een groter areaal te realiseren. Daarnaast wordt hiermee de uitvoeringscapaciteit versterkt en de monitoring van het agrarisch natuurbeheer uitgebreid.
Aanleg groenblauwe dooradering Reimerswaal
Doel van het project Reigersbergsepolder is om zoet water in het gebied te laten dat nu vanuit het Volkerak-Zoommeer geloosd wordt in de Westerschelde. Het water draagt bij aan de zoetwaterbeschikbaarheid voor de landbouw. Daarnaast wordt de combinatie gezocht met groenblauwe dooradering. Voor een aantal onderzoeken is 250.000 euro beschikbaar.
Regelingen groenblauwe dooradering
-
Samen met het Waterschap wordt een inventarisatie gedaan van dijkvakken die ecologisch beheerd kunnen worden. Vervolgens gaat het Waterschap deze dijkvakken ook ecologisch beheren. Hiervoor is 514.000 euro beschikbaar..
Daarnaast loopt het project Erfplus dat tot doel heeft biodiversiteit toe te voegen aan boeren erven. Hiervoor is 263.690 euro beschikbaar.
-
Tot slot worden veldcoördinatoren opgeleid en een maatregelenkoffer samengesteld om initiatieven die bijdragen aan de groenblauwe dooradering te ondersteunen (210.900 euro)
Nieuwe maatregelen
Bos buiten Natuurnetwerk Zeeland
Het realiseren van bos buiten het Natuurnetwerk Zeeland. Vanuit de Bosvisie ligt er een opgave van 205 hectare bos buiten het Natuurnetwerk. Onder bos valt alle opgaande houtige beplanting. Financiering hiervoor: 30 miljoen euro. Deels vanuit provinciale middelen (2 miljoen). Overige dekking nog niet bekend.
Aanleg ecopassage
Nu de Deltaweg vernieuwd wordt, zou tegelijk met deze vernieuwing van de weg een ecopassage kunnen worden aangelegd. Kosten: 2 mijloen euro. Financiering nog niet duidelijk.
Natuurherstelmaatregelen
In het Programma Natuur zijn natuurherstelmaatregelen opgenomen voor tien stikstofgevoelige Natura 2000- gebieden in Zeeland. Er is minder budget voor de uitvoering dan is begroot. Niet alle maatregelen kunnen uitgevoerd worden vanuit het budget van Programma natuur. Deze maatregelen worden meegenomen in dit programma. Dit kost in totaal zo'n 60 miljoen euro, waarvan bijna 40 miljoen gedekt is vanuit Programma Natuur. Overige dekking is nog niet bekend.
Windsingels
Landschapselementen zoals windsingels vormen een fysiek obstakel voor de verspreiding van deeltjes en stoffen in de atmosfeer. De aanleg van houtige landschapselementen rond stallen kan de emissies reduceren, vast leggen en/of de uitstoot verspreiden.
Financiering: Schatting is 300.000 euro.
Elke druppel telt
Lopende initiatieven
Stimulering regelbare drainage
Middels een subsidieregeling wordt een bijdrage geleverd aan de aanleg van regelbare drainage waardoor meer zoet water kan worden vastgehouden. Hiervoor is 2,5 miljoen euro beschikbaar. De subsidieregeling is inmiddels geopend.
Pilot plaatsen van zoet/zout stuw en aanpassing systeem
Door het plaatsen van zoet/zout stuwen en aanpassing systeem wordt meer zoet water vastgehouden. Dit is een pilot waarvoor 500.000 euro beschikbaar is.
Pilot verondiepen/verplaatsen sloten
Deze pilot ziet op het verondiepen en verplaatsen van sloten zodat meer zoet water in de ondergrond kan worden vastgelegd. Hiervoor is 370.000 euro beschikbaar.
Nieuwe maatregelen
Moerasgebieden Zeeuws breed
Door moerasgebieden aan te leggen wordt zoet water opgevangen die in het zomerseizoen kan worden gebruikt door omliggende functies als de landbouw. Volgens Zeeland draagt dit bij aan de biodiversiteit. Met deze maatregel is het voorstel om één of meerdere moerasgebieden aan te leggen op nog nader te bepalen locaties.
Financiering: Eenmalige 7 miljoen euro en jaarlijks 0,5 miljoen euro.
Project Reimerswaal
Project voor de uitvoering van benodigde aanpassingen aan sloten, duikers, het gemaal, en het inrichten van een nieuw inlaatpunt en enkele nieuwe passages. Deze aanpassingen zijn nodig om het water uit het Bathse spuikanaal verder de Reigersbergsche polder in te sturen. Dit is een vervolg op de koplopermaatregel waarin vooronderzoek is gedaan.
Financiering: Raming is 40 miljoen euro, dekking is nog onbekend.
Tweede openstelling regeling Regelbare drainage
Deze maatregel ziet op een tweede openstelling van de subsidieregeling voor het aanleggen van regelbare drainage op het vasthouden van infiltreren van zoet neerslagwater. Deze maatregel is bovendien gericht op kennisdeling en coaching over de toepassing van regelbare drainage en innovatieve drainagetechnieken.
Financiering: nog niet bekend.
Slimmer omgaan met zoet water
Door aanpassingen in het watersysteem kan bijgedragen worden aan de zoetwaterbeschikbaarheid voor o.a. de landbouw. Gedacht kan worden aan aanpassingen aan het slotensysteem, daar waar deze een drainerende werking hebben, betere scheiding van zoet en zout oppervlaktewater, aanleg van kwelschermen die de kwelstroom afvangen en benutting van afstromend hemelwater in bebouwd gebied.
Financiering: Nog niet bekend.
Opwaarderen suboptimale stroom (Riool Water Zuiverings Installatie - RWZI
Deze maatregel ziet op het extra zuiveren van de zoet waterstroom die nu vanuit de RWZI op het oppervlaktewater wordt geloosd met het doel de zoetwaterstroom beschikbaar te stellen voor de landbouw. Er loopt momenteel een onderzoek bij de RWZI Westerschouwen.
Financiering: Tussen de 2,5 en 75 miljoen euro, afhankelijk van het aantal RWZI’s. De dekking is nog niet bekend.
Elke druppel telt
Lopende initiatieven
Vervolgonderzoek relatie stikstof zoet water
Met deze langjarige pilot wordt de aanname getest dat middels irrigatie en fertigatie er minder stikstofbehoefte is bij de plant en daarmee minder emissie van stikstof naar de lucht en het water. Voor de pilot is zo'n 86.000 euro beschikbaar.
Financiering: toegekende middelen voor koplopermaatregelen.
Bodemverbetering door gebruik van lokale biomassa
In het Grenspark Groot Saeftinghe wordt in een gebiedsgerichte aanpak gewerkt aan de inzet van lokale biomassa voor bodemverbetering. Hiervoor is 80.000 euro beschikbaar.
Ontwikkelen regionale keten eiwit- en biobased teelten en stimuleren eiwit-en biobased teelten
Binnen het Grenspark Groot Saeftinghe wordt de biobased en eiwitteelt gestimuleerd en wordt ingezet op ketenontwikkeling. Hiervoor is 286.150 euro beschikbaar.
Financiering: toegekende middelen voor koplopermaatregelen.
Uitwerken stimuleringsplan biologische landbouw
Het percentage biologische landbouwbedrijven ligt in Zeeland onder de landelijke doelstelling. Met deze maatregel wordt, in overleg met de sector, een stimuleringsplan uitgewerkt. Tevens wordt onderzocht of het mogelijk is een omschakelfonds op te zetten. Voor deze maatregel is 991.000 euro beschikbaar.
Landbouwgrond uit bemesting halen en reductie gebruik bestrijdingsmiddelen
De middelen, 14 miljoen euro, worden ingezet voor de afwaardering van gronden ten hoeve van verschillende doelen ronde Kop van Schouwen, Manteling van Walcheren en in het Grenspark Groot Saeftinghe.
Vrijwillige (gedeeltelijke) beëindiging veehouderijen
Een groot deel van de veehouders dit willen stoppen komen niet in aanmerking voor de landelijke beëindigingsregelingen. De 2 miljoen euro die beschikbaar is wordt toegevoegd aan de Maatregel Gerichte Beëindiging (MGB) voor Zeeuwse veehouderijen binnen 2,5 km van Natura 2000-gebieden in Nederland en Vlaanderen.
Kritische Prestatie Indicatoren (KPI's)
Deze maatregel sluit aan op het eerdere project Biodiversiteitsmonitor Akkerbouw Zuid Westelijke Delta en ziet op de realisatie en implementatie van de hiervan door de verdere ontwikkeling van de KPI-systematiek en het opschalen van het aantal deelnemers. Hiervoor is 1 miljoen euro beschikbaar.
Fieldlab Volhoudbare Landbouw Zuidwestelijke Delta
Het doel van deze maatregel is het doorontwikkelen van een vitale interbestuurlijke samenwerking en triple helix samenwerking met als hoofddoel de transitie naar een volhoudbare en toekomstbestendige agrarische sector en voedselketen die past binnen de ecologische randvoorwaarden van een vitale Zuidwestelijke Delta. Voor de maatregel is 610.000 euro beschikbaar.
Koolstofboeren Zuidwestelijke Delta
Deze maatregelen ziet op het doorontwikkelen van de koolstofvastlegging als verdienmodel. De ontwikkeling wordt gefaciliteerd middels monitoring en certificeringsprojecten. Voor de maatregel is 330.000 euro beschikbaar.
Agricycling Zuidwestelijke Delta (samen met Noord-Brabant en Zuid-Holland)
Deze maatregel ziet op het opschalen van een pilot in de Hoeksche Waard waar door het coöperatief sluiten van kringlopen door het lokaal verwerken van lokale groene reststromen bijgedragen wordt aan een vruchtbare bodem. Voor de maatregelen is 660.000 euro beschikbaar. Deze maatregel sluit aan bij het specifieke project in het Grenspark Groot Saeftinghe.
Nieuwe maatregelen
Kringlooplandbouw
Middels kringlooplandbouw houden we agrarische biomassa en de daarin opgeslagen voedingsstoffen in het voedselsysteem. Deze maatregel omvat het stimuleren, faciliteren en coördineren van onderzoek, kennisopbouw en –verspreiding en financiering van de verbeterde kringloop in Zeeland.
Financiering: 6,8 miljoen euro voor vier jaar. Dekking is nog niet bekend.
Innovatie in de akkerbouw
Deze maatregel ziet op het stimuleren van innovatieve technieken in de landbouw zoals precisielandbouw, waarbij met behulp van GPS en sensoren gewassen doelgerichter kunnen worden geteeld. Daarnaast kunnen met behulp van vloeibare bemesting meststoffen efficiënter worden toegediend. En er komen ook steeds nieuwe innovatieve mestaanwendingstechnieken die wij met deze maatregel willen stimuleren en de kennis willen delen.
Financiering: 1 miljoen euro, dekking is nog onbekend.
Spuitvrije zones
De maatregel ziet op het instellen van spuitvrije zones rond Natura 2000-gebieden en andere ecologisch waardevolle natuurgebieden, oppervlaktewateren en watervoerende sloten met een KRW-doelstelling of drinkwaterfunctie. Maar ook langs woonkernen, scholen en zorginstelling.
Financiering: bijna 2 miljoen euro. Dekking is nog onbekend.
Minder emissie mest
Uit AERIUS monitor blijkt dat bemesting een belangrijke lokale bron is die zorg voor een stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden. De emissie kan worden bemerkt door maatregelen die betrekking hebben op het verbeteren van de aanwending, de kwaliteit van de mest, toevoegingen aan de mest, aanpassingen in stalsystemen, aanpassingen in teelten of een extensievere bedrijfsvoering.
Financiering: Kosten zijn afhankelijk van de invulling van deze maatregel.
Zero- emissie landbouw
Aanpassingen in de bedrijfsvoering kunnen leiden tot minder stikstofemissie in de vorm van stikstofoxiden (Nox). Het gaat dan bijvoorbeeld om het elektrificeren van machines, biovergisters of agroforestry.
Financiering: Kosten zijn afhankelijk van de invulling van deze maatregel.
Bas Lageschaar
Bas Lageschaar groeide op tussen de weilanden in de Achterhoek. Daardoor had hij altijd al belangstelling voor de agrarische sector. Voor Agrio zit hij in de redactie politiek en beleid. Bas volgt het laatste (regionale) nieuws op de voet en schrijft voor de regionale websites en verschillende printuitgaven.
Beeld: Natasja Beverloo
Bron: Provincie Zeeland
