Menu
Sterke Erven Logo
50

'Pijp hakselaar verstopt door hoog aandeel suiker'

50014 min
Het grasseizoen is van start. Melkvee.nl volgt in aanloop naar de Topkuilcompetitie van 2019 twee oud-finalisten. Een daarvan is de Topkuilwinnaar van 2018, Adriaan Bregman uit Rasquert (GR). Hij kuilde zijn eerste snede in drie keer in. Afgelopen woensdag ging het laatste gras in een aparte kuil. Uiteindelijk is het de bedoeling dat dit gras volledig wordt overgekuild in een mengkuil.

17 mei

Maandag 13 mei liet Bregman de loonwerker het laatste deel van de eerste snede maaien. De opbrengst schat de veehouder op 4 ton drogestof per hectare. „Mooi gezond voer", aldus de melkveehouder uit Rasquert.
Ondanks de koude wind, was het prima weer om in te kuilen. De zon had veel kracht door de helderblauwe lucht.
Vanwege de flinke opbrengst en het stengelige product, koos Bregman dit keer wel voor de hakselaar. De loonwerker heeft ook een hakselaar met NIR-sensor maar die was dit keer niet beschikbaar. „Jammer, want dan hadden we wat meer info gehad over de opbrengst en de gehaltes."
Volgens Bregman zat er in ieder geval veel suiker in het gras. „De pijp van de hakselaar zat een paar keer verstopt." Ook dit keer is weer een inkuilmiddel gebruikt.
De veehouder schat het drogestofpercentage op minimaal 45 procent. „In combinatie met het wat stengelige product en het feit dat het niet is ingekuild in de sleufsilo, is de kuil waarschijnlijk broeigevoelig in de hoekblokken. Maar ik laat dit gras toch in een keer overkuilen in een mengkuil in de sleufsilo.
In Groningen was er deze week nog sprake van nachtvorst. Bregman hoopt dat, in combinatie met de toch redelijk zware snede, dit de hergroei niet al te veel zal vertragen. „Ik maai al wat hoger dan standaard, dus verwacht dat het meevalt."

2 mei

„De bedoeling was om te hakselen, maar vanwege het 'pittige' gras hebben we het met opraapwagens in te kuilen. Met hakselen verwachtte ik dat het gras nog sneller verteerbaar zou worden." Liever had hij het gras nog wat droger gekregen maar de omstandigheden lieten dit niet toe. „Met mijn voersysteem (zelfvoedering red.) kan ik makkelijker een droge kuil met lagere voederwaarde sturen dan een natte kuil met hoge voederwaarde."
Voor het inkuilen bracht Bregman 6 pakken stro en 6 pakken hooi aan de zijkant aan. „Omdat het moeizaam droogde verwacht ik dat er wat vocht uit komt wat naar de laagste kant van de silo loopt."
Op de bult rijdt een trekker met verdeler en wals het gras aan. De wals zorgt ervoor dat het gras flink wordt aangedrukt.
Tijdens het lossen, hoeft de aanrijtrekker niet stil te staan.
De veehouder gebruikte een nieuw toevoegmiddel die speciaal is ontwikkeld voor snel verteerbare kuilen met veel suiker. Hij wilde beslist geen inkuilmiddel met enzymen. „Die verteren het gras voor, waardoor de verteringssnelheid alleen maar meer toeneemt."
Na het inkuilen is er 1 kilo zout per vierkante meter over de toplaag verdeeld. Dit om de ontwikkeling van schimmels en gisten te remmen. Zodra het weer het toelaat, wil Bregman het laatste deel van de eerste snede inkuilen.

2 mei

Topkuilwinnaar Adriaan Bregman maaide maandag de helft van zijn areaal grasland.
Vandaag gaat de grassnede - drie dagen na het maaien - de kuil in.
Het valt nog niet mee om dit jaar een topkuil te maken, vindt Bregman. „Het droogt voor geen meter.”

18 april

Van verschillende percelen wordt een dikke handvol gras gemaaid. De graslandspecialist heeft daarvoor een handige elektrische heggenschaar gekocht. Van zowel een afgeweid perceel, een maaiperceel, een nieuw ingezaaid perceel en stuk wat bemest is om te weiden, maar eerst alsnog wordt gemaaid, nemen ze een monster. Op de maaipercelen wordt de opbrengst geschat op ruim twee ton.
De dagtemperatuur is de laatste dagen weer wat gestegen en van nachtvorst is geen sprake meer. De bodemtemperatuur is in een week tijd met een graadje toegenomen, maar nog steeds vrij laag. Het gras kleurt dan ook nog paars door fosfaatgebrek. „Dat trekt wel weer bij. Het heeft in ieder geval geen invloed op de kwaliteit”, stelt Oevermans gerust.
Voor een analyse is maar een beetje gras nodig. De zaadleverancier heeft een eigen ijklijn ontwikkeld voor vers gras. „Voor onze eigen grassenveredeling nemen wij heel veel monsters dit zorgt voor een betrouwbare ijklijn”, vertelt de specialist.
De drogestof van het gras is met boven de 20 procent vrij hoog. De voederwaarde ligt op de meeste percelen ruim boven de 1000 VEM. Het gras heeft met 85 procent een hoge verteerbaarheid. Ook valt het suikergehalte van tussen de 150 en 200 gram op. „Dat komt vooral door het zonnige weer, de koude periode en het feit dat het gras traag is gegroeid.”
Bregman gaat deze week wel een paar percelen maaien om groeitrappen te creëren voor de koeien. Dit gras gaat in balen. De rest van de eerste snede zal naar verwachting nog wel twee weken duren. „Met zulke hoge gehalten aan suiker en verteerbaarheid kan ik gerust nog even wachten.” De waterslangen om de lasagnekuil tussentijds af te dekken liggen al wel klaar. „Ideaal”, vindt de veehouder. Je kunt de kuil er tijdelijk goed mee afdekken en het kost relatief weinig arbeid.”
Aan de keukentafel vertelt Bregman dat hij steeds minder maïs voert, en daarmee het een grotere uitdaging wordt om een kuil te winnen die hij zo weinig mogelijk hoeft bij te sturen. „Moet ik dan wel voor de nieuwste rassen gaan bij inzaai? Zijn die qua verteerbaarheid niet te snel verteerbaar voor een rantsoen met veel gras?”, wil hij van Oevermans weten. De specialist denkt dat dat wel meevalt. „Veredeling van gras gaat erg langzaam. Het duurt wel 15 tot 20 jaar voor een nieuw ras daadwerkelijk op de rassenlijst komt. Daarbij ligt veel meer focus op opbrengst, kroonroestresistentie en wintervastheid dan de verteerbaarheid. Dus dat de verteerbaarheid te hoog zou worden, valt wel mee. Daar komt bij dat managementomstandigheden veel meer bepalend zijn of je een te snel verteerbare graskuil krijgt, dan de samenstelling van het gras.”

11 april

Aan de keukentafel wordt eerst het inkuilplan van Bregman besproken. De analyse van de voorjaarskuil van 2018 wordt er bij gepakt. De berekende dichtheid ligt op 272 kilo drogestof per kuub. „Dat is erg hoog en komen we in de praktijk weinig tegen”, merkt Wim Jaspers op. De ruwvoerspecialisten van Van Iperen hebben in de afgelopen jaren van tientallen kuilen de dichtheid bepaald. Dit doen ze met een daarvoor bestemde kuilboor.
De helft van de aanvoer in tonnen per uur, in gewicht aan tonnen op de kuil bij het aanrijden, is het advies. Bij Bregman is de aanvoer iets meer dan 60 ton per uur. In theorie betekent dit een shovel van 30 ton. „Dan heb je een hele dikke meneer nodig. De praktijk is dus, of een wagen minder, of een extra trekker op de kuil, of de voersnelheid verhogen.”
Jaspers vertelt dat een kuil vaak aan het begin gaat broeien vanwege de krachten die er ontstaan bij het op de kuil rijden. Hij maakt dit zichtbaar met een tekening. „Hou de oprit zo lang mogelijk. Dan voorkom je dit probleem.”
Dan gaan ze het land in. Het gras groeit mooi egaal en glimt als je er overheen kijkt. „Een goed teken”, stelt Piet Riemersma. „Alles wat glimt is Engels raaigras.” Door de kou kleuren de punten op sommige plekken wat paars. „Dit is een tijdelijk fosfaatgebrek. Als er echt sprake is van fosfaatgebrek, kleurt ook de achterkant van het blad paars.”
Riemersma drukt het gras wat opzij. Onderin zijn duidelijk witte schimmeldraden zichtbaar. Door de dichte zode bij Bregman, wat op zich een goed teken is, ventileert het niet genoeg. „Als je niet oppast dan neem je al die sporen mee de kuil in, wat het inkuilproces negatief beïnvloedt.” De specialist adviseert daarom niet te diep te maaien. Bregman houdt er al rekening mee. „Ik heb al een speciale ‘Bregman-stand’ op de maaien van de loonwerker”, grinnikt hij.
Ondanks dat het gras op sommige percelen vrij lang de winter uit is gekomen, waardoor niet alle mest even netjes in de grond is gewerkt maar ook op het gewas terecht is gekomen, zijn er nauwelijks mestresten meer te vinden. Bregman heeft er wel een verklaring voor. „We hebben in maart 120 millimeter water gehad. Daardoor is de mest goed ingeregend.”
Op de kopeinden zijn nog wat resten onkruid te vinden die met de wiedeg omhoog zijn gewerkt. De specialisten zien onderweg nog wel eens veehouders die te laat hebben gewiedegd. „Dat betekent een verhoogt risico op slechte bacteriën in de kuil”, aldus Jaspers.
Bregman heeft een perceel met wat lager aandeel organische stof in het vroege voorjaar bemest met stalmest. Onderin de grasmat zijn de resten nog terug te vinden. Riemersma adviseert dit perceel eerst te weiden of apart in balen in te kuilen. „Het zou jammer zijn als je deze mestresten de grote kuil in rijdt. Dat is vragen om problemen. Vanaf dit jaar mag je op klei- en veengrond de stalmest al vanaf 1 december uitrijden. De kans dat je dan nog mestresten tegenkomt is dan een stuk minder.”
De bodemtemperatuur is met amper 7 graden laag, stelt Jaspers. „Maar met een beetje zon en temperatuur trekt dat rond deze tijd heel snel bij.”
De specialisten schatten het aandeel gras rond de 1.500 en 1.700 kilo drogestof. Overdag is op het moment van het bezoek nog geen 10 graden en ’s nachts nog sprake van nachtvorst. „Er komt nu nauwelijks wat bij. Volgende week (deze week red.) wordt het warmer. Dan gaat het hard. Als de temperaturen richting 20 graden gaan dan komt er zo 700 tot 1.000 kilo drogestof bij. En als er eenmaal 3 ton drogestof staat, gaat het nog harder.”

23 maart

Op de percelen waar Bregman vroeg drijfmest en vloeibare kunstmest heeft uitgereden, kleurt het gras al mooi groen en komt de groei goed op gang.
Ondanks dat er veel water aan de mest is toegevoegd en er afgelopen weken 120 millimeter water is gevallen, zijn de meststreepjes nog steeds zichtbaar. Bregman wijdt dit aan het mengsel van stro en kalk in de boxen. „Hierdoor zit er meer stro in de mest, wat je nu ziet liggen.”
De veehouder wil over twee weken, als het land voldoende is opgedroogd, de percelen wiedeggen. „Dit doe ik zoveel mogelijk haaks op de rijrichting van de bemester, om zo de mestkorstjes te doorbreken.”
Bregman wil de koeien rond 10 april naar buiten laten.
Door de overvloedige regenval, is het land op afstand (23 hectare) nog steeds niet bemest. Dit staat voor dinsdag 26 maart op de planning. „Het is eigenlijk wat te laat. Gelukkig heb op deze percelen op 2 maart wel 125 kilo KAS met zwavel gestrooid. Dit effect is volgens hem duidelijk zichtbaar.
Een ander perceel op afstand, is nieuw ingezaaid met een mengsel van Engels raaigras en rode- en witte klaver. Vorig jaar stonden er aardappels. Bregman strooide hier 2 maart 150 kilo KAS met zwavel.

28 februari

De kleigrond bij Bregman is in staat om veel gras te produceren. De veehouder is dan ook best tevreden over zijn grond, maar goed is voor hem nog niet goed genoeg. „Ik geeft het een cijfer 9. Echter ik wil graag weten hoe ik een 10 kan halen. Als ik de bodemanalyse bekijk, zijn er nog zaken te verbeteren.” Daarom krijgt hij bezoek van Robin Wolf van Eurofins Agro.
Samen beoordelen ze eerst de grasmat. Bregman vertelt dat op bijna alle percelen schapen hebben gelopen, maar dat door de zachte winter het gras op een paar percelen eigenlijk nog net te lang is. „De kans bestaat dat de drijfmest met het gras mee omhoog groeit.” Wolf is er niet zo bang voor. „We zijn nog vroeg in het seizoen en als er nog wat regen valt dan zijn de mestsporen wel weg.” Wolf adviseert om, als de mest voldoende ingedroogd is, nog een keer met de wiedeg door het land te gaan. „Je maakt zo ruimte voor de zode en zorgt dat het gras extra uitstoelt.”
Het gras lijkt nog wat dor vanwege het dode gras wat erop ligt. „Dit gras verteert en vind je straks niet weer”, merkt Wolf. Op een aantal percelen heeft Bregman vaste mest gereden. „Dit heb ik op percelen gedaan die anders te nat zijn in het voorjaar. Met vaste mest hoop ik het bodemleven wat te stimuleren. Vooral wormen komen erop af. Die zorgen weer voor extra beluchting en daardoor een betere waterhuishouding.”
Wolf trekt een stuk van de zode los en laat zien dat er al witte wortelpunten zichtbaar zijn. „Het gras is dus al aan de gang. De keuze om vroeg kunstmest te rijden, werpt zijn vruchten af. De grond vraagt erom en dan moet je niet wachten.”
Dan komen de bodemanalyses tevoorschijn. De hoge gehalten aan kali zijn geen verrassing op kleigrond. Opvallend is wel het zeer hoge aandeel magnesium. „Dit komt vooral door het jaar op jaar toedienen van drijfmest”, aldus Wolf. Opmerkelijker is echter het advies om extra magnesium te bemesten. Volgens de specialist van Eurofins is dit advies omdat, door het hoge kali-gehalte, de magnesium uit de bodem moeilijk beschikbaar is.
Vrijwel alle percelen hebben een laag calcium. Grond met weinig calcium is slempgevoeliger. Daarom raadt Wolf aan om de graspercelen in het najaar te bekalken. „In ieder geval niet als er drijfmest op ligt. Dan bindt het zich aan ammoniak door het licht basische karakter van deze kalkmeststoffen, en doe je de benutting van de drijfmest teniet.” Bregman wil weten of hij kalk of gips moet strooien. Wolf stelt als uitgangspunt de pH. „Tot een pH van 6,5 kun je gerust kalk gebruiken Daarboven zou ik gips toepassen. Die verhoogt de pH niet maar zorgt wel voor extra calcium. Een te hoge pH leidt tot een slechtere binding van bijvoorbeeld de elementen zink en calcium aan de bodem. Met gips breng je tegelijk wat zwavel mee, wat positief is voor het eiwit in het gras. Maar gips is wel een stuk duurder.”
Bregman moet een paar percelen op afstand nog bemesten. Omdat de loonwerker niet eerder kan, duurt het nog twee weken voordat de drijfmest hier op komt. De veehouder heeft deze percelen ook nog niet, zoals als bij huis, bemest met kunstmest. „Deze grond is veel lichter en ik ben bang dat het te lang duurt voordat de stikstof wordt opgenomen waardoor er te veel verliezen ontstaan. Wolf stelt voor om toch ook hier wat kunstmest te rijden. „De grond is er aan toe. Eventueel kun je kiezen voor twee giften, een vroege en een latere gift, halverwege maart. Dan spreid je het risico.”
Eurofins kan middels ‘Bodemscout’ de opbrengstverschillen middels satellietbeelden in kaart brengen. Een van de percelen bij Bregman laat een duidelijk variatie in opbrengst zien. Middels een drukmeter prikt Wolf op verschillende plekken in de grond. Soms stuit de drukmeter op een storende laag. Waarschijnlijk gaat het om oude ploegzolen. Het blijkt echter niet de reden voor de verschillen in opbrengst. Een duidelijke reden daarvoor ontbreekt. (Bekijk ook de video met tekst en uitleg over de drukmeter).

28 februari

Uitleg drukmeter voor het zoeken naar storende lagen

26 februari

In een doorsnee jaar, zijn ze op de Groningse klei niet heel vroeg aan de slag met mest rijden. Door het vroege voorjaar en de droge omstandigheden, besloot de veehouder toch aan de slag te gaan. Deze week zijn alle percelen rondom het huis bemest met drijfmest middels sleepslangapparatuur.
De loonwerker van Bregman, Wieringa uit Bedum, investeert volop in nieuwe technologieën. Zo is de bemester voorzien van een NIR-sensor, die het drogestofgehalte en het aandeel stikstof, fosfaat en kali bepaalt. Bregman maakt er dankbaar gebruik van. „Nu kan ik water toevoegen in de put en nog steeds nauwkeurig bemesten.” De maaipercelen zijn bemest met 150 kilo stikstof en de weidepercelen met 100 kilo stikstof uit drijfmest.
Aan de mest is flink water toegevoegd voor het beter verpompen van de mest, maar ook voor een betere benutting van de mineralen.
De loonwerkers zijn uitgerust met waarschuwingsapparatuur voor gevaarlijke gassen. Tijdens het mestrijden stond er weinig wind. En dat was duidelijk te merken. Vooral in de dode hoeken van de stal sloeg het apparaatje alarm.
Bregman is altijd vroeg met het bemesten van kunstmest. Al voor de drijfmestgift laat hij een vloeibare ureummeststof toedienen, dit om een lagere OEB in het gras te realiseren. „Ervaring leert dat vroeg ureum toedienen betere resultaten geeft. Maar het voorjaar is nu wel extreem vroeg gestart. Ik twijfelde eerst of ik al zo vroeg met kunstmest aan de slag moest. Op advies van toeleverancier Hoogland, heb ik besloten om toch nu al de volledige gift aan kunstmest op het land te brengen. Ureum is minder gevoelig voor uitspoelen. En deze grond is rijk aan organische stof waardoor het de stikstof snel bindt.”

Bregman heeft als doel om een voorjaarskuil te oogsten die compleet is en waar hij, met weinig bijsturing van bijproducten, goed van kan melken. Dit betekent concreet een kuil met minimaal 930 VEM, voldoende structuur, voldoende ruw eiwit van minimaal 160 gram per kilo drogestof, maar wel met een zo laag mogelijke OEB (onder de 35 gram). „Al dat onbestendig eiwit is niet alleen moeilijker te benutten voor de koe, maar geeft ook verstoringen in het inkuilproces.”

Beeld: Adriaan Bregman, Sjouke Jacobsen

Tags
MelkveeGrasMaisVoerBodemKunstmestTopvoerGroningen
Bekijk ook
Wisselvallig weer op komst; inkuilen of nog even wachten?
Overgrote deel wacht nog even met maaien
Oud-Topkuilwinnaar kuilde droger in om eiwit beter te benutten
Sterke Erven © 2026 Uitgave van Agrio Uitgeverij B.V.