'Nog veel te optimaliseren bij beregenen'

In Nederland zal de klimaatverandering aan de ene kant zorgen voor meer neerslag en aan de andere kant zijn langere droge periodes mogelijk. Tijdens de themabijeenkomst ‘Beregening: telt elke druppel?’ keken experts op het gebied van hydrologie, landbouw en beregening naar de redenen en de gevolgen van een toenemende watervraag. Het bleek uit de presentaties dat beregening vaak rond de 40 procent effectief is. Agrohydroloog Jos van Dam verwacht dat satellietbeelden, sensordata en slimme rekenmodellen bij kunnen dragen aan efficiënter beregenen. Hij noemt instrumenten als de Waterwijzer Landbouw en OWASIS. De ZLTO heeft met Beregeningssignaal een praktisch hulpmiddel voor boeren om te beslissen over beregenen.

In het Nederlandse klimaat kan een beregening snel gevolgd worden door een natuurlijke bui. Om zinloos beregenen te voorkomen is kennis nodig. Beregenen betekent voor de teler kosten, extra werk, slaaptekort en oplopend energiegebruik. Een te groot beroep op grondwatervoorraden heeft gevolgen voor de hydrologie in gebieden. Er zijn veel redenen om daarom zuinig met het water te zijn voor waterschappen en boeren.

Beleidsspecialist water Johan Elshof van de ZLTO stelt dat boeren veel redenen hebben om te beregenen. Hij somde een hele lijst op:

• Na zaaien of verpoten het gewas op gang krijgen
• Contracten met afnemers van groenten, fruit en aardappelen eisen het van de teler
• Mineralen uit meststoffen komen beter bij de plant
• De teler wil oogstverlies of gewasschade voorkomen
• Nachtvorstbestrijding
• Hittestress voorkomen
• Gezond houden van het gewas
• Gras aan de groei houden voor koeien die weidegang moeten hebben
• Rooischade voorkomen door voor het rooien te beregenen

Elshof concludeert dat de boer veel redenen heeft te beregenen. „Het is het sluitstuk van de teelt. De boer doet het liever niet, maar moet het wel eens. Het is geen verspilling. Kijk maar naar de lijst motieven.”

Volgens Jan Coppens van Smits BV, specialist in watergeefsystemen, is behalve met sensoren en beslissingsondersteunende systemen efficiëntie te winnen met preciezer beregeningssystemen, zoals elektronische kanonsproeiers. In aardappelen bleek met druppelirrigatie nauwelijks water te besparen, maar in andere teelten is dat volgens Coppens wel de beste techniek voor water geven. Bij windrijke gebieden, zoals het westen van Nederland is de combinatie van een haspel met een sproeiboom beter voor een gelijkmatige waterverdeling, zegt Coppens. ’s Nachts water geven is een andere manier om verwaaien van beregeningswater te voorkomen. Het waait minder hard in de nacht. Adviseur Jan van Bakel zegt dat dit maximaal 10 procent water spaart bij zware druppels, maar wel een belasting voor de boer is.

Conclusies aan het eind van de themabijeenkomst zijn dat er technische mogelijkheden zijn water te besparen bij beregening. De ene grondsoort heeft meer capillaire werking dan de andere. Op zand is droogte daarom een groter risico dan op zavel, een grondsoort die water gemakkelijk weer laat opstijgen in periodes dat er een neerslagoverschot is in plaats van een verdampingsoverschot. Als boeren bewust omgaan met beregening, draagt dat bij aan verantwoord omgaan met schaars water.