'Bodemverdichting wordt zwaar onderschat'

Wat is bodemverdichting?

In de bodem komen tussen de vaste delen poriën voor. Poriën zijn belangrijk voor de doorwortelbaarheid en de water- en lucht infiltratie. Wanneer de ruimte van de poriën (poriënvolume) vermindert, is er sprake van bodemverdichting. Verdichting is een gevolg van het berijden van de bodem met zware wiellasten of bewerkingen in onjuiste omstandigheden. Om een bodembewerking goed uit te voeren moet de draagkracht van de bodem voldoende zijn. Bodemverdichting uit zich in storende lagen in de bodem.

Eventuele storende lagen in de bodem belemmeren de wortelontwikkeling en de capillaire werking van de bodem. In deze omstandigheden kan een gewas niet alle benodigde voedingsstoffen en vocht opnemen, wat de opbrengst verkleint. Ook is er een groter risico op uitspoeling van voedingstoffen en gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater.

Herkennen van bodemverdichting

Een verdichte bodem is te herkennen aan de hand van een aantal symptomen:

• De indringweerstand: een hoge indringweerstand beperkt de groei van de wortels. De maisplant wortelt niet diep.
• Verdroging: de maisplant verdroogt sneller door slechtere beschikbaarheid van vocht.
• Plassen: een verdichte laag in de bodem zorgt voor slechtere waterinfiltratie. Er ontstaan plassen water op het land.
• Bewerkbaarheid: de bewerkbaarheid van de grond is verslechterd. Het is lastig om een goed en optimaal zaaibed te creëren.

Mogelijkheden om bodemverdichting vast te stellen:

• Meet de indringweerstand met een penetrometer. Indien de weerstand hoger is dan 3,0 MPa (een druk van 3,0 megapascal is 30 kg/cm²) dan lukt het planten niet meer om met hun wortels door deze laag te groeien.
• Graaf een profielkuil om de verschillende bodemlagen en worteldiepte zichtbaar te krijgen.

Kosten en baten

Een verdichte ondergrond op een maisperceel leidt gemakkelijk tot opbrengstvermindering. De opbrengstderving door een verstoorde groei varieert van jaar tot jaar en van perceel tot perceel. Toch geeft een maisteelt op verdichte bodem al snel een vermindering van 10 – 20 % van de opbrengst ⁽¹⁾. Een vermindering van 20% opbrengst snijmais zorgt voor een verlies van €495,- per/ha ⁽²⁾. Investeringen in maatregelen om bodemverdichting tegen te gaan zijn hierdoor snel terugverdiend.

Wat kunt u zelf eenvoudig doen?

De eerste belangrijke stap is het vaststellen op welke diepte de mogelijke bodemverdichting aanwezig is. Vervolgens is het mogelijk om een goede grondbewerking uit te voeren. Door de bodem te woelen is een verdichte laag te doorbreken. Een woeler werkt tot op zo’n 90 cm. diep. De woeler breekt met name dieper in de bodem de verdichte lagen open en heft verdichting op. De afstand van de tanden bepaalt de intensiteit van de bewerking. Hoe kleiner de afstand tussen de tanden, hoe intensiever de bodem wordt bewerkt. Een verbetering voor een goede wortelontwikkeling en capillaire werking.

Adviezen om bodemverdichting te voorkomen:

• Juiste bandenkeuze met een lage bandenspanning
• Grondbewerkingen en bemesting uitvoeren bij een voldoende draagkrachtige bodem
• Toepassen van niet-kerende-grondbewerking om ploegzolen te voorkomen
• Rassenkeuze op het oogstmoment afstemmen
• Goede afwatering van het perceel.

Opkomst innovatieve teelttechniek

Door de droge zomers van de afgelopen jaren en daarmee teruglopende oogstopbrengsten, is bodemverdichting een item dat voor veel agrariërs actueel is. Innovatieve teeltechnieken dragen bij aan betrouwbare en toekomstbestendige maisteelt. Mais telen op ruggen is een teelttechniek die in opkomst is. Door de ruggen is er sprake van een groter bodemoppervlak waardoor in het voorjaar sneller een hogere bodemtemperatuur wordt bereikt. Mais telen op ruggen zorgt voor een sterker ontwikkeld wortelstelsel. Tijdens het Topmaisseizoen demonstreert Evers de Ruggenteeltwoeler op één van de demonstratiepercelen.

⁽¹⁾ (Haan, J.J. de, 2019) Bodemverdichting op maïsland: beter voorkomen dan herstellen - WUR

⁽²⁾ (Countus, 2019) Factsheet december 2020: