Waterkwaliteit Noordelijke zandregio, klei- en veengebieden voldoet aan de norm

Tot en met 2017 daalde de nitraatconcentratie in het uitspoelingswater in heel Nederland, ongeacht grondsoort en regio. Uitspoelingswater is het water dat uitspoelt uit de wortelzone, hiervoor geldt een norm van maximaal 50 milligram nitraat per liter. De landelijke droogte van 2018 en de regionale droogte in 2019 en 2020 zorgden voor een stijging van de nitraatconcentratie. Op löss bereikte de nitraatconcentratie met 65 milligram per liter zijn hoogste punt in 2018, waarna de hoeveelheid nitraat in 2019 en 2020 weer langzaam afnam. Ondanks de afname wordt er ook in 2021 nog steeds teveel nitraat gemeten.

Waterkwaliteit zand- en lössgebieden moet beter

In de noordelijke zandregio is de nitraatuitspoeling de laatste drie jaar gestegen van 22 naar 37 milligram nitraat per liter uitspoelingswater. Daarmee voldoet de noordelijke zandregio nog steeds aan de waterkwaliteitseisen aangaande nitraat. Dat geldt niet voor de oostelijke en zuidelijke zandregio’s, waar de nitraatconcentratie in het uitspoelingswater in drie jaar tijd steeg van 49 naar 67 milligram nitraat en dat is inmiddels ruim boven de vastgestelde grens van maximaal 50 milligram nitraat per liter.

Droogte heeft grote impact

In het RIVM-rapport 'Landbouwpraktijk en waterkwaliteit op landbouwbedrijven aangemeld voor derogatie 2020' wordt de droogte als belangrijkste oorzaak van de oplopende nitraatconcentraties genoemd. Droogte remt de denitrificatie en daarmee de afbraak van nitraat, waardoor er meer nitraat achterblijft in de bodem en het risico op uitspoeling toeneemt. De beperkte hoeveelheid beschikbaar water zorgt voor het indampen van nutriënten. Met andere woorden door een gebrek aan water neemt de concentratie nutriënten in de bodem toe met een verhoogd risico op uitspoeling. Een derde gevolg van de droogte is het stilvallen of vertragen van de groei van gewassen, waardoor de planten minder voedingsstoffen opnemen en er meer stoffen in de bodem achterblijven, die vervolgens weer kunnen uitspoelen.

Ondanks de aanhoudende droogte in bepaalde gebieden zien we dat boeren op de kleigronden er de afgelopen twee jaren wel in geslaagd zijn de nitraatconcentratie terug te dringen van 42 milligram nitraat per hectare naar 31 milligram. Op veen bleef de nitraatconcentratie in het uitspoelingswater nagenoeg gelijk, tussen de 12 en 15 milligram per liter.

7^e Actieprogramma nitraat

De stijgende nitraatconcentraties in met name de zandgebieden baren de beleidsmaker zorgen en hebben een grote impact op het verbeteren van de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater. Een deel van de maatregelen uit het 7^e Actieprogramma nitraat zijn dan ook specifiek gericht op het verlagen van de nitraatconcentratie in deze zandgebieden.