Vinddatum eerste kievitsei in Friesland steeds vroeger

Een door de vinddata berekende trend laat een vervroeging van bijna elf dagen zien tussen 1901 en 2025 als het gaat om het eerste kievitsei, aldus het CLO. De vervroeging begint in de jaren dertig van de twintigste eeuw.

Klimaat en intensieve landbouw

Dat het eerste kievitsei vroeger wordt gevonden komt vooral door het warmer worden van het klimaat. De gemiddelde jaartemperatuur neemt al ruim 100 jaar toe, maar vooral sinds de jaren ’70 is sprake van een versnelde toename. De temperatuurveranderingen verschillen per seizoen.

Stijging februari/maart

In de periode februari/maart is vanaf eind jaren vijftig sprake van een duidelijke stijging. Door de hogere temperaturen komt het groeiseizoen eerder op gang en vinden de kieviten eerder voedsel, vooral regenwormen, en dekking in de weilanden. De intensivering van de landbouw speelt ook een rol. Door de verhoging van de mestgift op grasland en door ontwatering komen de bodemprocessen en grasgroei sneller op gang en kan het land eerder worden beweid en gemaaid.

Samenhang met temperatuur

De eerste eilegdatum lijkt nauw samen te hangen met de gemiddelde temperatuur in de maanden februari en maart. Als die maanden warm zijn gaat dat gepaard met vroege eileg en als de koud zijn met late eileg. De eilegperiode hangt niet alleen van de temperatuur af, maar ook van de voedselsituatie. Ook andere weersfactoren kunnen van invloed zijn, waaronder neerslag en bij trekvogels ook het moment van aankomst.

Zoeken en rapen

De kievit wordt beschermd door de Europese Vogelrichtlijn en ook door de per 1 januari 2024 van kracht geworden Omgevingswet. De Omgevingswet verbiedt (net als haar voorgangers) het rapen van de eieren. Provincies hebben de bevoegdheid om onder voorwaarden ontheffing van dit verbod te verlenen aan organisaties van vogelbeschermers. Friesland gebruikte die bevoegdheid om het zoeken en rapen van kievitseieren nog toe te staan.

Ontheffing vernietigd

In januari 2015 werd echter de door het college van gedeputeerde staten van Friesland verleende ontheffing door de rechter vernietigd. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State bepaalde dat eerst vast zou moeten staan dat de kievit zich in een ‘gunstige staat van instandhouding’ bevindt, alvorens een dergelijke ontheffing kan worden afgegeven en dat dit onvoldoende was onderzocht. Uit nader onderzoek bleek vervolgens dat de staat van instandhouding ongunstig was.

Verder aan banden

Nadat eerst het rapen werd verboden, werd – om verstoring te voorkomen – in 2017 ook het eierzoeken verder aan banden gelegd. Er mogen alleen nog nesten worden gezocht door erkende en geregistreerde nazorgers die de gevonden nesten ook daadwerkelijk beschermen. Verwacht mag worden dat door de beperkingen van het zoeken naar eieren de waarneeminspanning afneemt, wat invloed zal hebben op de kans op het vinden van vroege legsels. Van een afvlakking van de trend lijkt echter vooralsnog geen sprake.