Newcastle Disease (NCD) in Nederland:
“Stil in de stal. Je staat op een kerkhof.”
De laatste NCD-uitbraak in Nederland: hoe was de situatie?
De carrière van Prof. dr. Sjaak de Wit, nu senior onderzoeker bij de afdeling R&D van Royal GD in Deventer en hoogleraar Integrale Pluimveegezondheidszorg aan de faculteit Diergeneeskunde, begon in 1989 als dierenarts. Drie jaar later brak NCD uit in de Nederlandse pluimveesector.
We werden echt overvallen door de impact. De uitbraak was grootschalig en verspreidde zich snel van bedrijf naar bedrijf. Er kwam een exportverbod en het heeft de sector enorm veel geld gekost.
Zijn stem verandert als hij vertelt over wat hij destijds aantrof op de pluimveebedrijven. “Je kunt naar een foto van een stapel dode kippen kijken, maar je moet erbij hebben gestaan om het echt te voelen. In een paar uur tijd sterven de kippen, kooi na kooi. De emoties van de pluimveehouder. De stilte in de stal. Je staat op een kerkhof. Als je dat hebt meegemaakt, vergeet je het nooit meer.”
Na de uitbraak werd het vaccinatieprogramma in hoog tempo aangescherpt. Er kwamen controles om niet alleen op papier, maar ook in de praktijk te toetsen of koppels daadwerkelijk goed gevaccineerd waren. Ook het ruimen van besmette koppels is nu veel professioneler geregeld dan begin jaren negentig, toen bedrijven soms lang moesten wachten. “Destijds gebruikten we alleen levende vaccins en geen geïnactiveerde vaccins op het einde van de opfokperiode. Dat vaccinatieprogramma was niet opgewassen tegen het virus. Inmiddels zijn de sector en de overheid veel beter voorbereid.”
Newcastle Disease (NCD) voorkomen begint bij goede vaccinatie
Vaccineren tegen NCD wordt nog weleens ervaren als iets dat nu eenmaal moet. Een verplicht vinkje. De Wit merkt dat vaccinatie soms zelfs als een dreiging wordt gezien, omdat dieren kunnen reageren op het vaccin. Om de zoveel jaar laait de discussie op of vaccineren tegen NCD bij vleeskuikens nog wel nodig is. “Op zo’n moment gaat de adrenaline stevig door mijn aderen”, zegt De Wit. “Om zoveel dieren onbeschermd te laten zijn tegen zo’n dodelijk virus vind ik totaal onverantwoord. Er zijn doorbraken in gevaccineerde koppels en dan wordt er geregeld getwijfeld of de gebruikelijke vaccins nog wel werken tegen de huidige veldstammen. Proeven hebben laten zien dat de huidige vaccins goed en breed werken. De kans dat het aan de vaccins zelf ligt is klein.” Hij vervolgt: “Als je zegt dat het vaccin niet werkt, leg je de schuld buiten jezelf. Terwijl de toepassing óók nadrukkelijk meespeelt. Niemand doet bewust iets fout, maar een kip kan alleen goed reageren als de juiste dosis, op de juiste manier en op het juiste moment wordt gegeven. Wat we nu nodig hebben, is dat we het maximale uit vaccins halen door ze zo goed mogelijk toe te dienen. Voor een goede respons hebben we ook kuikens nodig die geen immuunsuppressie hebben door bijvoorbeeld een vroege Gumboro infectie. Controleer daar dus op.”
Hervaccinatie via drinkwater komt in de praktijk nog voor, maar geeft volgens De Wit niet altijd de bescherming die nodig is. “Als we echt het maximale uit vaccins willen halen, moeten we kijken naar de beste manier van toedienen.” Sprayvaccinatie of verneveling kan volgens hem een betere bescherming geven. Ook controle achteraf blijft belangrijk. “Hoe hoger de antistoftiters in het bloed, hoe beter de bescherming.”
Newcastle Disease (NCD) lijkt sterk op vogelgriep
Newcastle Disease (NCD) wordt ook wel pseudo-vogelpest genoemd. “Bij onbeschermde kippen lijken de verschijnselen sterk op vogelgriep. Aan de buitenkant kun je het verschil eigenlijk niet zien.” Beide ziekten zijn meldingsplichtig en kunnen grote gevolgen hebben voor diergezondheid en sector. Het grote verschil zit in de bescherming. Tegen NCD zijn al tientallen jaren goede vaccins beschikbaar, die breed werken tegen verschillende typen veldvirus.
Waar vogelgriep in Europa meestal via wilde vogels het pluimveebedrijf bereikt, ziet De Wit bij NCD vooral risico’s in directe en indirecte contacten tussen bedrijven. “Bij de huidige uitbraken in Duitsland en Polen gaat het voornamelijk om verspreiding tussen bedrijven en hobbypluimvee, en niet zozeer besmettingen vanuit de wilde vogels.” Vooral transportbewegingen vragen daarom aandacht. “Eén besmette vrachtwagen kan genoeg zijn om het virus ineens een stuk verder te brengen.” Ook vangploegen, entploegen, materialen en bezoekers kunnen een rol spelen bij verspreiding van het virus.
Je moet je bewust zijn van waar mensen en spullen zijn geweest. En ondertussen ook het besmettingsgevaar vanuit wilde vogels en vooral duiven niet vergeten.
Reden voor acute paniek is er volgens De Wit niet. “In Nederland is pluimvee verplicht gevaccineerd tegen NCD. Daardoor zit er al een basisbescherming in onze koppels. Als het virus dichterbij komt, kunnen we sneller aanscherpen. We hoeven dus niet vanaf nul te beginnen.” Tegelijkertijd benadrukt hij dat alertheid belangrijk blijft. “De dreiging is laag, maar nooit nul. Het is niet de vraag óf het terugkomt, maar wanneer.”
Tekst: Marloes ten Oever
Beeld: Ellen Meinen
Boehringer Ingelheim (1885) is een internationaal, innovatief en farmaceutisch familiebedrijf, dat zich richt op de ontwikkeling en het op de markt brengen van geneesmiddelen, die bijdragen aan de verbetering van de gezondheid en het welzijn van mens en dier. De divisie Animal Health richt zich daarbij met name op preventie. Mede hierdoor heeft Boehringer Ingelheim vandaag de dag een leidende rol in varkensvaccins en pijnmanagement.
