Hittestress bij vleeskuikens: waarom darmgezondheid in de zomer extra telt

Een van de meest interessante bevindingen uit recente studies is dat de schade veroorzaakt door hittestress vaak blijvend is. Onderzoek wijst uit dat wanneer een koppel gedurende slechts één tot twee weken tijdens de groeiperiode aanzienlijke hittestress ervaart, het resulterende verlies in lichaamsgewicht vrijwel onherstelbaar is voor die productiecyclus. Dit gewichtsverlies kan naargelang de leeftijd en de ernst van de hitte oplopen tot meer dan 15%¹.

Geen compenserende groei

Dit fenomeen is te wijten aan wat wetenschappers een biologische ‘snelheidslimiet’ noemen. Hoewel vogels kunnen terugkeren naar een normale groeisnelheid zodra de omgevingstemperatuur daalt naar comfortabele (thermoneutrale) condities, vertonen kuikens onvoldoende ‘compensatoire groei’ om de eerdere verliezen in te halen¹. Kortom, de kloof die door een hitteperiode ontstaat, blijft bestaan tot aan de slacht. Bovendien verslechtert hittestress de voederconversie (VC)^1,2. Zelfs als de VC zich normaliseert tijdens de herstelperiode, blijven de opgetelde voerkosten per kilogram vlees verhoogd. De kuikens zijn hun herstel immers begonnen vanaf een lager lichaamsgewicht.

Dubbele dreiging

De impact van hitte beperkt zich niet alleen tot de groei door een verminderde voeropname. Het is eveneens een directe aanval op de darmbarrière van het maagdarmkanaal. Hittestress vermindert de bloedtoevoer naar de darmen (hypoxie), wat leidt tot oxidatieve stress en het losraken van de zogenaamde ‘tight junctions’ tussen darmcellen. Dit creëert een aandoening die bekend staat als ‘leaky gut’ (lekke darm), waarbij de darmbarrière is aangetast en ongewenste bacteriën gemakkelijker de bloedbaan kunnen binnendringen^4,6.

Hittestress en coccidiose

Wanneer coccidiose bovenop hittestress komt, wordt de situatie kritiek. Coccidiose op zichzelf beschadigt de darmcellen, veroorzaakt villusatrofie en belemmert de opname van cruciale voedingsstoffen zoals eiwitten en vetten^3,5. In combinatie met een door hitte veroorzaakte ‘leaky gut’ neemt het risico op bacteriële translocatie en darmaandoeningen aanzienlijk toe. Deze synergie is een primaire trigger voor uitbraken van necrotiserende enteritis (NE)⁶. Onderzoek toont aan dat hittestress op zichzelf al NE-uitbraken kan triggeren, maar de combinatie van hitte en coccidiosedruk verhoogt de ernst van de darmschade en vermindert de prestaties van het koppel nog verder⁶.

Fysiologische markers van stress

Dankzij moderne technieken zoals metabolomics kunnen we nu precies zien wat er in het bloed van het kuiken gebeurt tijdens hitte. Acute hittestress (bijv. 8 uur) activeert onmiddellijk het nucleotide-metabolisme om schade te herstellen, terwijl chronische hittestress (5 weken) leidt tot een ‘katabool proces’². Dit betekent dat het lichaam van de vleeskuikens spiereiwitten begint af te breken om aan energie te komen, wat direct resulteert in een lager gewicht². Bovendien zien we een snelle stijging van corticosteron (het stresshormoon) en oxidatieve schade in het bloed, wat leidt tot een verminderde afweer en dus het kuiken vatbaarder maakt voor secundaire infecties.

Kies het juiste ionofoor

Het beheersen van deze risico's vereist naast goed klimaatbeheer ook een robuust coccidiose-controleprogramma. Niet alle middelen zijn even geschikt tijdens de warme maanden. Pluimveehouders gebruiken traditioneel verschillende ionoforen, waaronder monensin, salinomycine en narasin, om coccidiose te beheersen. Recente proeven tonen echter duidelijke verschillen tussen deze producten die tijdens warme perioden van nog groter belang zijn.

Zo is aangetoond dat monensin aanleiding kan geven tot een verminderde drinkwateropname^12,13. Dit kan enerzijds leiden tot een lagere voeropname en lager eindgewicht¹¹; anderzijds is drinkwateropname cruciaal tijdens warme periodes.

Ook bij salinomycine is een eetlustremmend effect aangetoond. In een Spaanse praktijktest uit 2021 vertoonden vleeskuikens bij gebruik van salinomycine een zichtbaar lagere gemiddelde dagelijkse voeropname (ADFI) vergeleken met narasin. Tijdens de afmestfase (dag 35 tot en met 42) nam de narasin-groep gemiddeld 8,4 gram meer voer per dag op dan de salinomycine-groep. Deze verminderde opname bij salinomycine leidde tot een significant lager eindgewicht⁷.

Conclusie: een proactieve zomerstrategie

Tijdens warme perioden staat het koppel onder dubbele druk. Tijdens de acute hitteperiode verliest het koppel groei en treedt een verminderde darmgezondheid op, terwijl compensatoire groei nauwelijks plaatsvindt. Bij darmschade door warmte vormt coccidiose een extra risico voor de gezondheid van het kuiken en de bedrijfsrendabiliteit. Dit komt met name door een verhoogde kans op necrotiserende enteritis.

Naast optimale klimaatbeheersing is een robuust coccidiose-controleprogramma cruciaal. Door te kiezen voor narasin blijft u als veehouder de ‘dubbele dreiging’ tijdens warme maanden de baas.

Wilt u meer weten over hittestress? Stuur dan vrijblijvend een mail naar benelux@elancoah.com om de mogelijkheden te bespreken in samenwerking met uw dierenarts.

Door: Elanco Technical Team

Referentielijst

1. Papanikolaou A. et al. (2020). Impact of different heat stress exposure durations at different ages on broiler growth performance, mortality, and physiological recovery. Manuscript provided.
2. Papanikolaou A. et al. (2020). Plasma metabolomics reveals distinct responses to acute and chronic heat stress in broilers. Manuscript provided
3. Choi, J.; Goo, D.; Sharma, M.K.; et al. (2023). Effects of Different Eimeria Inoculation Doses on Growth Performance, Daily Feed Intake, Gut Health, Gut Microbiota, Foot Pad Dermatitis, and Eimeria Gene Expression in Broilers Raised in Floor Pens for 35 Days. Animals, 13, 2237
4. Zhu, Q., Sun, P., Zhang, B., et al. (2021). Progress on Gut Health Maintenance and Antibiotic Alternatives in Broiler Chicken Production. Frontier in Nutrition (8)
5. Villas Boas de Freitas, L.F., Sakomura, N.K., de Paula Reis, M., Bonadiman Mariani, A., Lambert, W.,Andretta, I., Létourneau-Montminy, M.P. (2023). Coccidiosis infection and growth performance of broilers in experimental trials: insights from a meta-analysis including modulating factors. Poultry Science
6. V. Tsiouris, I. Georgopouloua, C. Batzios, et al. (2018). Heat stress as a predisposing factor for necrotic enteritis in broiler chicks. Avian Pathology 47(6), 616–624
7. Elanco Data on File
8. Elanco Data on File
9. Elanco Data on File
10. Lanckriet, A., Timbermont, L., De Gussem, M., Marien, M., Vancraeynest, D., Haesebrouck, F., Ducatelle, R., Van Immerseel, F. (2010). The effect of commonly used anticoccidials and antibiotics in a subclinical necrotic enteritis model. Avian Pathology, 39:1, 63-68
11. Weppelman, R. et al. 1977. “Comparison of Anticoccidial Efficacy, Resistance and Tolerance of Narasin, Monensin and Lasalocid in Chicken Battery Trials.” Poultry Sci. 56 .5: 1550-59
12. Bartov, I. “Effect of Dietary Fat and Protein Levels on Monensin Toxicity in Broiler Chicks.” 1987. Poultry Science. 66(8):1385-1391.
13. Ouart, M. “Effect of Coccidiostats on Performance, Water Intake, and Litter Moisture of Broilers.” 1995. Journal of Applied Poultry Research. 4(4):374-378.

PM-BE-26-0260