Joost van Kasteren, zijn objectieve blik wordt nu al gemist

Joost van Kasteren klopte in 2013 op de deur van Agrio. Hij wilde het tijdschrift Spil voortzetten in een iets andere vorm, maar zocht daar vooral een uitgever voor die hem daarbij wilde helpen. Na een paar overleggen besloten we die handschoen op te pakken. Spil was vooral een orgaan met opinies van deskundigen over ontwikkelingen die breed op het platteland speelden. Samen met Joost vernauwden we dat naar de voedselketen en zette het tijdschrift voort onder de naam Vork. Ook maakten we het journalistiek. Dat was ook gedacht vanuit de tijdsgeest, omdat het debat over voedsel, voedselproductie en de voedselketen toen al steeds meer bepaald werd door emoties en meningen. En die kregen een voortzetting in het beleid. Er kwamen wel meningen in Vork, maar door journalistiek als uitgangspunt te nemen, werden er bij die meningen direct kanttekeningen geplaatst. Zo kon je als lezer zo’n opinie beter op waarde schatten en je eigen visie er mee aanscherpen.

Wetenschap

Die journalistieke kracht, dat was Joost ten voeten uit. Als wetenschapsjournalist nam hij wetenschappelijk onderzoek als basis. Dat was zijn houvast. Zijn artikelen over gewasbeschermingsmiddelen en de invloed daarvan op de omgeving zijn daarvan een voorbeeld. En hij wist alles over glyfosaat. Als er weer een nieuw onderzoek uitkwam dan fileerde Joost dat feilloos. Waar andere media er een stok in zagen om de landbouwsector mee te slaan, concludeerde Joost meestal dat het onderzoek niets aantoonde. Er werden vaak wel verbanden gelegd, maar die waren niet causaal. Joost hanteerde bij giftigheid ook een simpele wetenschappelijke definitie. Niet de stof maar de dosering maakt het gif. En zo simpel is het.

Natuurbeleid

Vandaag de dag zien we echter steeds vaker dat een overheid acteert, omdat er ergens een stof is aangetroffen. Neem het aantonen van gewasbeschermingsmiddelen in een natuurgebied. Voor natuurorganisaties is dat al voldoende bewijs om de noodklok te luiden en provincies reageren er op door met beleid te komen. Maar je zult toch eerst moeten aantonen dat die stof tot natuurschade leidt en in welke mate en dan moeten afwegen of en in welke mate dat tot beleidsaanpassingen moet leiden. Dat is wat ik en vele anderen leerden van Joost. En toen hij afscheid nam van Vork en Vork als uitgave stopte, was dat ook zijn grootste punt van teleurstelling. Die blik op feiten was en is zo hard nodig. Misschien nog wel meer dan in 2013 toen Vork begon.

Joost kon een complex onderwerp ook heel begrijpelijk uitleggen. En hanteerde daarbij een mooie stilistische pen. En daar gooide hij af en toe een academisch woord, meest in het Frans, tussendoor. Ik hield daar zelf niet zo van, omdat dan niet altijd voor alle lezers direct duidelijk was wat Joost bedoelde. Maar hij wilde zijn artikel, denk ik, er door naar een iets hoger niveau trekken.

Zijn wetenschappelijk journalistieke benadering betekende overigens niet dat Joost geen mening had over onderwerpen. Hij sloot zich aan bij een groep ecomodernisten die hoogstaande technologische hoogproductieve landbouw voorstaan, zodat er meer ruimte is voor natuur. Eigenlijk een heel pragmatische kijk op het grote maatschappelijke vraagstuk landbouw versus natuur.

Mentor

Voor mij was Joost van Kasteren een journalistieke mentor. En nu ik van oud-Vork redacteuren reacties krijg, zie ik dat anderen dat ook zo ervaarden. Zijn belezenheid was ook ongeëvenaard. Zelfs het kleinste bericht dat ik schreef had Joost de volgende ochtend al gelezen. Hij begon de dag steevast met het doornemen van diverse media en wist voor mijn gevoel daardoor alles op ons vakgebied. Zelfs landbouwmachines interesseerden hem. Daardoor was hij ook voor iedereen een gesprekspartner. En ondanks dat hij al met pensioen was, werkte hij nog volop door. Een paar weken geleden vertelde hij me nog dat zijn boek over veredelaar Simon de Groot, oprichter van East-West Seed, ook nog een flinke uitdaging was. Hij was duidelijk nog niet klaar.

De laatste keer dat ik hem sprak was tijdens de première van mijn documentaire in Arnhem. Hij voelde zich vereerd dat hij en Lucie uitgenodigd waren. Voor mij was het precies andersom. Bij de uitnodiging had ik toegevoegd dat hij voor mij erg belangrijk was geweest voor mijn journalistieke vorming. En de documentaire was daarvan een product. Vandaag ben ik blij dat ik dat geschreven heb. Nu kan het niet meer.

Joost, ik ga je erg missen.