Onkruid in groenbemesters vraagt om scherp oog en slimme keuzes

Binnen de PPS Groenbemesters wordt op de proeflocaties van WUR in Lelystad en Vredepeel onderzocht hoe zaaimoment en inwerkmethode de ontwikkeling van verschillende groenbemesters beïnvloeden. Op de zandgrond in Vredepeel leverde dit na afgelopen winter waardevolle inzichten op.

Waarom onkruid in groenbemesters ertoe doet

Niet elk onkruid is direct een probleem. Soorten zoals knopkruid vriezen meestal weg en verdwijnen vanzelf. Maar andere soorten – zoals vogelmuur en straatgras – blijven ook bij lage temperaturen actief en kunnen zelfs nog zaad zetten. Zeker wanneer een groenbemester pas in maart wordt ingewerkt, is er alle tijd voor nieuwe zaadproductie, die vervolgens tot problemen kan leiden in het volggewas.

Een mogelijke keerzijde is dat onkruiden als waardplant kunnen fungeren voor aaltjes of bodemziekten. Daardoor verdwijnt, soms ongemerkt, het positieve effect van de groenbemester. Een voorbeeld is resistente bladrammenas: wanneer er veel niet-resistente opslag of onkruid tussen staat, is het risico aanwezig dat het gewenste effect op aaltjesreductie afneemt.

De resultaten in Vredepeel lieten duidelijk zien dat het winterverloop doorslaggevend kan zijn voor de mate van onkruidonderdrukking. Veel groenbemesters, zoals bladrammenas, deden het najaar 2025 uitstekend. Ze sloten snel en onderdrukten het onkruid effectief.

Maar tijdens de vorstperiodes die volgden, werd de stand van sommige groenbemesters snel slechter. In het bijzonder bij vroeg gezaaide percelen waar de bladrammenas door vorstschade open viel. Zodra er weer licht op de bodem viel, konden achtergebleven onkruiden zich opnieuw ontwikkelen. Sommige soorten haalden zelfs nog de bloei voordat het perceel werd ingewerkt. Een sterke start in het najaar garandeert dus niet automatisch dat het gewas de hele winter gesloten blijft.

Bodembedekking als sleutel

In de praktijk wordt veel gewerkt met mengsels, omdat verschillende soorten elkaar kunnen compenseren. Dat beeld zagen we ook terug na de teelt van zomergerst: de mengsels sloten vaak snel en hielden de bodem bedekt. Bij de later geoogste gewassen bleef de groei echter achter en bleef de bodem langer open. Bovendien vielen sommige soorten in de mengsels tijdens de winter weg door vorst. Hierdoor zijn open plekken niet altijd volledig te voorkomen, waardoor er alsnog ruimte ontstaat voor onkruid.

Belangrijk voor het onderdrukken van onkruid zijn een snelle bodembedekking en winterhardheid. Soorten die snel sluiten én hun bodemdekking behouden wanneer het koud wordt, houden de bodem continu donker. Precies wat je nodig hebt om onkruiden geen kans te geven. Soorten die wel sterk starten, maar gevoelig zijn voor vorst, laten in de winter vaker open plekken vallen. Japanse haver groeit snel waardoor het onkruid vaak geen kans krijgt, en na doodvriezen bedekt de Japanse haver de grond met een soort “mulchlaag” van stro waardoor er nog steeds geen licht op de bodem komt.

Groenbemesterkeuze in het grotere geheel

Hoewel onkruidonderdrukking belangrijk is, staat het nooit op zichzelf. De keuze voor een groenbemester moet altijd worden gezien in het bredere perspectief van het bouwplan. Aspecten zoals aaltjesbeheersing, stikstofopname, wortelontwikkeling, organische-stofopbouw en de wisselwerking met het volggewas spelen allemaal mee.

Soms is een gewas dat niet optimaal is voor onkruidonderdrukking toch de beste keuze voor de bodemgezondheid of het bouwplan als geheel.

De ervaringen in Vredepeel laten zien hoe sterk onkruidontwikkeling samenhangt met zaaitijd, groeisnelheid, vorstgevoeligheid en winterhardheid. Onkruid onderdrukken begint met een snelle bodemsluiting, maar blijft afhankelijk van hoe goed het gewas zijn structuur en dichtheid vasthoudt tijdens de wintermaanden.

Meerjarige resultaten uit de PPS zullen helpen om steeds scherper te voorspellen welke combinaties van soort, zaaimoment en bodemtype leiden tot de meest betrouwbare, schone percelen.