'Zitstokken en verhogingen voor kalkoenen kunnen economisch positief uitpakken'

De investering hangt uiteraard af van de gekozen verrijking. Men voorziet best 1 object per 400 kalkoenen. Materialen en montagekosten voor zitstokken liggen rond de 2 à 5 euro per meter voor eenvoudige systemen, maar lopen al gauw op tot 10 à 20 euro per meter voor kant-en-klare systemen. Voor platformen ligt dit, afhankelijk van materiaalkeuze en constructie, tussen 5 à 15 euro per m². Strobalen kosten ongeveer 2 tot 3,5 euro per baal (20-25 kg), voor hooibalen komt het neer op 3 tot 5 euro per baal. Zo blijkt uit onderzoek van Frank Tuyttens van het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) en Anneleen Watteyn van kenniscentrum het wetenschappelijk Referentiecentrum Dierenwelzijn Landbouwhuisdieren (RefWel).

Nieuwe regels

De aandacht voor dierenwelzijn neemt toe. Ook in de kalkoenenhouderij groeit de belangstelling voor verrijkingsmateriaal. Zitstokken, strobalen en platformen stimuleren natuurlijk gedrag en kunnen bijdragen aan een betere gezondheid van de dieren. Bovendien zijn sinds 2026 in Vlaanderen minimumeisen voor verrijkingsmateriaal opgenomen in de wetgeving.

Verrijkingsmateriaal stimuleert natuurlijk gedrag, vermindert verveling en helpt stress te beperken. Kalkoenen hebben behoefte aan scharrelen, rusten op een verhoogde plaats en sociale interactie. Het verrijkingsmateriaal moet praktisch toepasbaar zijn en economisch haalbaar blijven.

Voor kalkoenen geldt sinds het Besluit van de Vlaamse Regering van 20 maart 2026 dat voldoende geschikt verrijkingsmateriaal aanwezig moet zijn. Per 400 kalkoenen moet minimaal één strobaal van 15 tot 20 kilogram beschikbaar zijn. Hebben de dieren vanaf een leeftijd van 35 dagen geen toegang tot een buitenuitloop, dan is daarnaast nog een tweede type verrijkingsmateriaal verplicht. Bestaande bedrijven hebben hiervoor een overgangstermijn tot uiterlijk 1 januari 2027.

Zitstokken

Kalkoenen rusten van nature graag op een verhoogde plaats. Vooral jonge dieren maken intensief gebruik van zitstokken. Onderzoek laat zien dat kuikens al in de eerste levensweek belangstelling tonen voor verhoogde structuren.

Voor jonge dieren zijn zitstokken van 15 tot 30 centimeter geschikt. Oudere kalkoenen gebruiken liever hogere zitstokken tot ongeveer 50 centimeter, mits zij gemakkelijk kunnen op- en afstappen. Een stabiele constructie is daarbij essentieel. Kunststof zitstokken met een vlak bovenvlak van 4 tot 6 centimeter bieden het meeste comfort. Houten balken zijn vanuit bioveiligheid minder geschikt.

Vanaf een leeftijd van ongeveer tien tot twaalf weken neemt het gebruik van zitstokken af. De dieren worden zwaarder en kunnen de hogere zitplaatsen moeilijker bereiken.

Strobalen en platformen

Naast zitstokken zijn ook strobalen en platformen geschikt als verrijking. Ze bieden rustplaatsen, zorgen voor afwisseling in de stal en stimuleren nieuwsgierig gedrag. Voor jonge kalkoenen kunnen kartonnen transportdozen of papieren zakken met strooisel worden gebruikt. Deze materialen zijn eenvoudig toe te passen en verdwijnen uiteindelijk in het strooisel.

Strobalen worden vooral in de eerste levensweken veel gebruikt. Kuikens klimmen erop, pikken eraan en scharrelen eromheen. Regelmatig vervangen voorkomt vervuiling en houdt de belangstelling van de dieren vast. Stro neemt bovendien vocht op en kan zo bijdragen aan een beter stalklimaat. Ook hooibalen zijn geschikt.

Platformen zijn meestal 20 tot 50 centimeter hoog en worden gemaakt van metaal of kunststof. Ze zijn ook geschikt voor zwaardere kalkoenen, omdat de kans op vallen kleiner is dan bij hoge zitstokken. Onder het platform ontstaat bovendien extra ruimte waar dieren zich kunnen terugtrekken. Een schuine loopplank maakt de toegang eenvoudiger.

Positieve effecten

Kalkoenen worden gehouden tot een leeftijd van ongeveer vijftien tot achttien weken en vertonen een actief gedragspatroon. Een verrijkte leefomgeving stimuleert beweging en biedt tegelijkertijd voldoende rust. Doordat dieren minder op het strooisel zitten, neemt het contact met een vochtige vloer af. Dat kan het risico op voetzoollaesies verkleinen. Ook worden minder agressief gedrag en verenpikken waargenomen. Bij jonge dieren bevordert het springen op en van zitstokken en platformen de ontwikkeling van spieren, botten en coördinatie. Oudere dieren gebruiken de verhogingen vooral als rustplaats.

Het activiteitspatroon in de stal verandert eveneens. Actieve dieren blijven vaker op de vloer, terwijl rustende dieren zich op een verhoogde plaats bevinden. Daardoor wordt de activiteit beter over de stal verdeeld, wat de onrust kan verminderen.

Na verloop van tijd kunnen kalkoenen minder belangstelling tonen voor verrijkingsmateriaal. Regelmatig vervangen of afwisselen van materialen en het aanbrengen van geschikte loopplanken helpt om de verrijking aantrekkelijk te houden.

Kosten en opbrengsten

Verrijkingsmateriaal vraagt om een investering. De kosten hangen af van het gekozen systeem. Als richtlijn kan worden uitgegaan van één verrijkingsobject per 400 kalkoenen.

Eenvoudige zitstokken kosten ongeveer 2 tot 5 euro per meter. Kant-en-klare systemen lopen op tot 10 à 20 euro per meter. Platformen kosten, afhankelijk van materiaal en uitvoering, ongeveer 5 tot 15 euro per vierkante meter. Strobalen kosten circa 2 tot 3,5 euro per baal van 20 tot 25 kilogram. Voor hooibalen ligt dat tussen 3 en 5 euro per baal. Daarnaast moeten ook arbeidskosten voor plaatsen, vervangen en verplaatsen worden meegerekend.

Daar tegenover staan mogelijke voordelen, zoals minder voetzoolproblemen, minder pikschade, een lager antibioticagebruik en mogelijk betere technische resultaten. Ook kan verrijkingsmateriaal bijdragen aan een positiever maatschappelijk beeld van de sector.

Een aandachtspunt blijft de vraag of de ruimte onder hogere platformen mag meetellen als bruikbare leefruimte. Dat zou economisch aantrekkelijk kunnen zijn, maar staat op gespannen voet met het uitgangspunt dat extra ruimte juist bedoeld is om het dierenwelzijn te verbeteren en niet om de bezettingsdichtheid verder te verhogen.

Conclusie

Zitstokken, strobalen en platformen bieden kalkoenen meer mogelijkheden om natuurlijk gedrag te vertonen. Dat kan bijdragen aan een betere gezondheid en een hoger welzijn. Hoewel het wetenschappelijke bewijs nog niet op alle punten eenduidig is, wijzen veel onderzoeken op positieve effecten. Met de nieuwe Vlaamse regelgeving wordt verrijkingsmateriaal bovendien steeds meer een vast onderdeel van de moderne kalkoenenhouderij.