Vijf gebiedsprojecten leggen de basis voor rendabele regeneratieve landbouw

Verandering begint vaak in de regio. Daarom zet ReGeNL ook in op gebiedsgerichte samenwerking. Deze zomer start het eerste gebiedsproject. Het uiteindelijk doel is om vijf projecten te starten. ReGeNL verbindt boeren met regionale partners en ketenpartijen om lokaal te werken aan gezonde bodems, beter waterbeheer, meer biodiversiteit en een sterk verdienmodel. Deze vijf regionale aanpakken moeten opschaalbaar zijn naar de rest van Nederland.

IJsbrand Snoeij van ReGeNL is verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de gebiedsprojecten. Met zijn ervaring als boer en projectmanager bij het Markemodel, een bewezen sturingsmodel voor gebiedsgerichte doelsturing, is hij de juiste man op de juiste plaats. “Het werken aan een duurzame toekomst voor iedereen gaat in de eerste plaats om het (her)winnen van vertrouwen”, benadrukt IJsbrand. “Elkaar begrijpen is makkelijker wanneer je je richt op een specifiek gebied. Dan kun je samen op zoek naar gemeenschappelijke waarden en doelen die je herkent en belangrijk vindt in jouw omgeving. Met onze boerderij waren we destijds met onze zorgtak ook gewend om te denken vanuit de mogelijkheden binnen het gebied. We zagen onszelf altijd als onderdeel van een groter geheel. We moeten dus meer denken vanuit de vraag: wat betekent dit voor ons, in plaats van wat betekent dit voor mij?”

Ruimte voor diversiteit, verbonden door een gedeelde ambitie

Regeneratieve landbouw betekent boeren op basis van een gezonde, levende bodem die niet alleen voedsel voortbrengt, maar ook een bijdrage levert aan belangrijke ecosysteemdiensten. De rol die boeren hierin spelen is cruciaal. Een positieve bijdrage van boeren moet ook resulteren in een langetermijnperspectief voor het bedrijf en een stabiel inkomen. Daar zet ReGeNL zich voor in vanuit een onafhankelijke rol.

IJsbrand benadrukt dat regeneratief beslist geen nieuw label is of een strikte definitie. “Het is ook beslist geen nieuwe certificering zoals bio.” Hij ziet juist kansen in de breedte en ‘lenigheid’ van de term regeneratief, omdat het geen boeren uitsluit of een bestaande werkwijze wil betuttelen. Eigenaarschap is belangrijk. “Voor onze gebiedsprojecten zoeken we daarom naar een mix van verschillende typen boeren, gangbaar en biologisch. Wat ons verbindt is een gemeenschappelijk doel: een landbouwsysteem dat niet alleen voedsel produceert, maar tegelijkertijd werkt aan herstel van bodem, biodiversiteit, water en klimaat.

Groeien naar verdienmodel

ReGeNL maakt zich hard voor een toekomstbestendig verdienmodel voor boeren. IJsbrand benadrukt dat de overgang naar regeneratieve landbouw om een lange adem vraagt. “Boeren willen weten waar ze aan toe zijn: kunnen ze op deze plek ook in de toekomst blijven boeren en binnen welke kaders? Daarbij hoort niet alleen een passend verdienmodel, maar ook een duurzaam bestaansmodel waarin economische, ecologische en sociale waarden samenkomen. Het gaat vaak ook om het herstellen van vertrouwen. Boeren en gebiedspartijen hebben elkaar nodig. Door elkaar te ontmoeten, naar elkaar te luisteren en samen te verkennen wat ieder nodig heeft en te bieden heeft, ontstaat de basis voor echte samenwerking en blijvende verandering.”

Tegelijkertijd ziet IJsbrand dat veel goede initiatieven vastlopen doordat de verbinding ontbreekt tussen boeren, ketenpartijen, financiers, overheden en gebiedspartners. Innovatieve ideeën blijven lokaal, financiering sluit niet altijd aan op de praktijk en boeren krijgen te maken met losse maatregelen vanuit verschillende partijen.

Juist daar ligt de kracht van ReGeNL. Als onafhankelijke verbinder brengt het programma partijen samen rond een gedeelde agenda voor regeneratieve landbouw. Door boerenerf, keten en gebied met elkaar te verbinden, ontstaan nieuwe samenwerkingen, worden kennis en ervaringen gedeeld en kunnen ambities worden vertaald naar praktische oplossingen met zichtbare impact.

Wij willen het vliegwiel zijn dat beweging creëert,” zegt IJsbrand. “Door partijen bij elkaar te brengen, maken we het makkelijker om nieuwe verdienmodellen te ontwikkelen die niet alleen goed zijn voor de boer, maar ook bijdragen aan klimaat, biodiversiteit, waterkwaliteit en voedselzekerheid.”

Vijf verschillende gebieden

“De vijf gebieden zijn bewust gespreid over het land geselecteerd en vertegenwoordigen de belangrijkste bodemtypen: twee gebieden op zandgrond, twee op klei en een op veen. Er zitten verschillende gebieds partijen in die actief zijn op het gebied van land, water en klimaat. Er zitten minimaal tien tot vijftien boeren in zodat je een mooie mix van typen boeren hebt. Ook is het belangrijk dat de deelnemende boeren een verbinding hebben met de rest van het ReGeNLprogramma. Dat betekent in de praktijk dat we werken aan innovatie en vernieuwing binnen de regeneratieve landbouw, schaalbare bedrijfsmodellen ontwikkelen en data verzamelen om de effecten inzichtelijk te maken. Daarbij nemen boeren deel met hun hele bedrijf en niet slechts met enkele percelen.”

Bestaande processen versterken

Er lopen al veel gebiedsprocessen waarin (plaatselijke) overheden, boeren, en bedrijven met elkaar samenwerken of willen gaan samenwerken. IJsbrand: “We willen ook vooral aanhaken bij processen die al lopen. Vanuit ReGeNL willen we als onafhankelijke actor partijen vooral verbinden en de overgang naar regeneratieve landbouw versnellen.”

Continuïteit is cruciaal voor gebiedsprocessen. Zo willen agrarische ondernemers in de Raamvallei (Land van Cuijck), een bijdrage leveren aan de gebiedsdoelen op het vlak van biodiversiteit, waterkwaliteit, waterbeschikbaarheid en bodemkwaliteit. ReGeNL ondersteunt in het concreet maken van doelen en de samenwerking met gebiedspartijen.

ReGeNL haakt graag aan bij bestaande processen en maakt ook zoveel mogelijk gebruik van bestaande structuren. IJsbrand benadrukt daarbij de belangrijke rol van collectieven als BoerenNatuur. “Daar komt praktijkkennis van boeren samen met de bestuurlijke rol in gebiedsprocessen. Bovendien hebben boeren die hierin deelnemen al ervaring met een soort van accountability, ze krijgen al betaald voor andere diensten bijvoorbeeld voor natuur- en landschapsbeheer.” IJsbrand merkt dat dit zorgt voor draagvlak bij de boeren. De collectieven fungeren daarbij als een vertrouwde schakel tussen boeren en andere betrokken partijen, wat helpt bij het winnen van vertrouwen en het versterken van de samenwerking” .

“Als we erin slagen om boeren, ketenpartijen, overheden en gebiedspartners rond een gedeeld doel te verbinden, dan ontstaat er niet alleen een sterker landbouwsysteem, maar ook een toekomst waar iedereen beter van wordt. Met de vijf gebiedsprojecten willen we laten zien dat die samenwerking in de praktijk werkt en kan uitgroeien tot een aanpak die uiteindelijk in heel Nederland toepasbaar is.”