Een andere manier van kijken

Al lezend zie ik dat ‘de boer’ veelal wordt aangeduid in categorieën: klein/groot bedrijf, jong/oud, conventioneel/ natuurinclusief/ regeneratief/ biologisch. Op die manier proberen onderzoekers causale verbanden te vinden, en redenen waarom boeren doen wat ze doen.

Daarnaast wordt ‘de boer’ in deze literatuur beschreven als een autonoom persoon die altijd rationele beslissingen neemt en daar consequent in is. Eens een John Deere, altijd een John Deere.

We reageren op mensen en ontwikkelingen om ons heen

Steeds vaker ging, en ga, ik me afvragen: klopt dat wel? Als ik een paar maanden later bij die boer terugkwam, noemde hij andere cijfers. Hij was toch minder koeien gehouden, of had toch dat stuk land van zijn buurman gekocht, terwijl hij eerder zei dat hij dat niet ging doen.

Het is mens-eigen. We twijfelen, we zijn soms onzeker en tegenstrijdig, we zijn onvoorspelbaar: we reageren op mensen en ontwikkelingen om ons heen. Op papier willen we graag de uitgekiende structuur van het leven laten zien, maar in werkelijkheid is het chaos.

We zijn zo verweven met alles en iedereen om ons heen dat we continu worden beïnvloed door deze relaties

Gelukkig ben ik niet de enige die dit opvalt. Ook in andere (sociale) wetenschappelijke literatuur wordt deze statische, voorspelbare kijk betwist en hebben ze er een naam voor gevonden: het ‘relationele perspectief’. Als mens hebben we allerlei relaties, met mensen, maar ook met niet-mensen: planten, dieren, en zelfs objecten. We zijn zo verweven met alles en iedereen om ons heen dat we continu worden beïnvloed door deze relaties: wij hebben invloed op hen, maar die relaties beïnvloeden ons ook. Dus wij zijn als persoon niet zozeer het middelpunt, maar onderdeel van een groter netwerk.

Een voorbeeld: een melkveehouder die ik interviewde, vertelde dat hij zijn stal ziet als zijn ‘thuis’. De stal is voor hem niet alleen maar een blok stenen en beton. Het is voor hem een werkplek, een plek voor zijn dieren, een plek waar hij even tot bezinning kan komen en waar goede ideeën ontstaan. De stal heeft voor hem emotionele waarde. Dat betekent dat deze boer goed voor zijn stal wil zorgen en de stal zorgt voor hem, want het biedt een thuis. Dat is het relationele perspectief. Het is visa versa.

De (sociale) wetenschap benaderen en relaties onderzoeken in plaats van alleen de focus te leggen op ‘de boer’

Wat moeten we daar nu mee? zal u wellicht denken. Nou, als we op deze manier de (sociale) wetenschap benaderen en relaties onderzoeken in plaats van alleen de focus te leggen op ‘de boer’, dan geeft dat een veel realistischer beeld van de wereld. Op deze manier laten we zien dat het leven geen orde kent, dat het dynamisch is, en dat alles met elkaar verbonden is.

Daarnaast, door het categoriseren los te laten, doen we meer recht aan de boeren die meewerken met ons onderzoek. Hun verhaal is niet zwart-wit, er zit nuance achter. We stellen niet alleen vragen over hoeveel en waarom, maar gaan bijvoorbeeld ook met de boer naar zijn favoriete plek op de boerderij. Als we als onderzoeker die relaties kunnen laten zien in wetenschappelijke artikelen, dan dragen we bij aan meer verbondenheid en verminderen we – hopelijk - de polarisatie en stimatisering.

Ik vraag niet meer aan boeren bij kennismaking: hoeveel koeien heb je? Dat institutioneert. Ik vraag nu: heb je lekker gewerkt?

Ik vond het mooi zoals een landbouwadviseur me laatst vertelde: ‘Ik vraag niet meer aan boeren bij kennismaking: hoeveel koeien heb je? Dat institutioneert. Ik vraag nu: heb je lekker gewerkt? Dat is een andere manier van naar het bedrijf kijken.’