Nieuwbouw en uitbreiding geitenhouderijen niet mogelijk binnen 500 meter vanaf woningen

Het kabinet liet uitzoeken wat de gevolgen zijn van een norm van 500 en 1.000 meter tussen geitenhouderijen en woningen en andere gevoelige functies, zoals scholen, kinderdagverblijven, zorginstellingen et cetera. Daarbij is gekeken naar hoeveel woningen zich binnen 500 meter vanaf een geitenbedrijf bevinden en hoeveel woningen er nog op de planning staan. Ook is het advies van de Gezondheidsraad meegenomen. Daarin wordt op basis van de meeste recente gegevens van het VGO-onderzoek in vijf provincies geschat dat het risico op longontsteking met 73 procent hoger ligt bij omwonenden binnen 500 meter van een geitenhouderij (van 1,9 naar 3,2 procent) en met 19 procent toeneemt binnen een straal van 1.000 meter (van 1,9 naar 2,2 procent).

Hoewel de Gezondheidsraad met een advies van 1.000 meter kwam, wil het kabinet nu vasthouden aan 500 meter. 'De impactanalyse laat zien dat een afstandsnorm van 500 meter impact heeft op de woningbouw en geitenhouderijen', schrijven LVVN-staatssecretaris Silvio Erkens (VVD) en zorgminister Sophie Hermans (VVD) in een Kamerbrief. 'Een afstandsnorm van 1.000 meter heeft een nog veel grotere impact, waardoor veel gebieden ruimtelijk op slot worden gezet. Dat acht het kabinet, gegeven het feit dat het gezondheidsrisico buiten 500 meter niet statistisch significant verhoogd is, niet proportioneel. Dit bevestigt het voornemen van een afstandsnorm van 500 meter.'

Verbod op nieuwbouw en uitbreiding binnen zone 500 meter

Bij het verbod op nieuwvestiging van geitenbedrijven binnen 500 meter van woonkernen en gevoelige objecten, en het verbod op woningbouw binnen 500 meter vanaf geitenhouderijen geldt het uitgangspunt dat regelgeving wordt ingevoerd voor alle nieuwe ontwikkelingen. 'Dit betekent dat onherroepelijke omgevingsplannen en vergunde projecten doorgang kunnen vinden. De impact op bedrijven binnen de 500 meter kan groot zijn, mede doordat bedrijven buiten de 500 meter afstandsnorm wel kunnen uitbreiden. De afstandsnorm met deze beperking op uitbreiding creëert nu de benodigde duidelijkheid.'

Mochten er in de toekomst wel reducerende technieken beschikbaar komen die ook handhaafbaar zijn, dan wil het kabinet uitbreiding binnen de afstandsnorm van 500 meter wel toestaan. 'Mede met het oog hierop investeert het kabinet in onderzoek naar effectieve emissiereducerende maatregelen. In de toekomst zou de afstandsnorm kunnen worden afgeschaald als er meer gerichte maatregelen gevonden worden die emissies vanuit de geitenhouderijen effectief beperken. Bij de verdere uitwerking zal het kabinet gemeenten en provincies betrekken.'

Meer onderzoek naar reducerende technieken

Het onderzoek van Wageningen Universiteit naar emissiereducerende maatregelen is inmiddels gestart. Zo werkt WUR aan een meetprotocol waarbij wordt gekeken wat de invloed is van de potstal en de mestopslag en uitstoot vanuit de stal. Ook zal een vergelijkende meetcampagne worden gedaan, waarbij geitenhouderijen met aanpassingen in de stal worden vergeleken met bedrijven die dat niet hebben.

Het plan is om nog dit jaar in ieder geval bij de niet-traditionele geitenstallen (zonder stropot), zoals geitenstallen met roostervloeren, te gaan meten. Daarnaast zal worden gekeken naar emissiereducerende stalmaatregelen. WUR zal met producenten spreken over de mogelijkheid om bestaande end-of-pipe-luchtreinigingstechnieken door te ontwikkelen, zodat zij effectief bacteriën, endotoxinen en fijnstof uit geitenstallen kunnen verminderen.

Inzet op laagdrempelige maatregelen

Verder zal de komende jaren worden ingezet op het onderzoeken van de effecten van maatregelen met betrekking tot instrooien en uitmesten van stro/strooisel, weidegang, nieuwe ionisatietechnieken en end-of-pipe-luchtreiniging. 'De geitensector erkent in het sectorplan de maatschappelijke zorgen over de gezondheid van omwonenden en wil proactief verantwoordelijkheid nemen om bacteriële concentraties en emissies uit stallen te verlagen. Met de sector is gesproken over de toepassing van zogenoemde no regret-maatregelen: maatregelen die op basis van de eerste resultaten van het fase 1 WUR-onderzoek mogelijk kunnen bijdragen aan emissiereductie, relatief eenvoudig uitvoerbaar zijn, beperkte kosten met zich meebrengen en op korte termijn kunnen worden ingevoerd. Deze zouden geitenhouders kunnen nemen in afwachting van de uitkomsten van het driejarig onderzoek van WUR naar emissiereducerende maatregelen.'

Vanwege het ontbreken van zekerheid over de effectiviteit ligt de (uiteindelijke) keuze en de verantwoordelijkheid voor de inzet op de no regret-maatregelen bij de sector. In de sector lopen inmiddels diverse initiatieven van geitenhouders om emissies vanuit de stal te verlagen, bijvoorbeeld door frequent uitmesten van de stal, door ontstoffen en stofarm instrooien van stro, of door stroloze stallen.

Kabinet kijkt naar lijst van locaties met kwetsbare groepen

Naast de focus op nieuwvestiging en uitbreiding kijkt het kabinet ook naar bestaande situaties. Daarvoor wordt een lijst opgesteld met locaties waar de risicogroep of de kwetsbaarheid van omwonenden het hoogst is. Het gaat daarbij om locaties waar meerdere geitenhouderijen dichtbij woningen en andere gevoelige bestemmingen staan, waar veel woningen en andere gevoelige functies dichtbij een geitenhouderij staan of gepland zijn of waar kwetsbare groepen wonen/verblijven die extra vatbaar zijn voor gezondheidseffecten.

De aanpak rond deze locaties wordt nog verder uitgewerkt en gebeurt in samenwerking met medeoverheden. 'We kijken naar de (on)mogelijkheden van bepaalde maatregelen, zoals vrijwillige uitkoop of verplaatsing, het nemen van in potentie effectieve emissiereducerende maatregelen op geitenhouderijen, inclusief no regret-maatregelen. Voor deze maatregelen geldt onder andere dat moet worden uitgezocht wat er mogelijk is binnen bestaande wet- en regelgeving en bestaande (fiscale en financiële) regelingen.'

Oproep Rijk: moratorium handhaven

Tot die tijd roept het Rijk de provincies met een moratorium (verbod op nieuwbouw en uitbreiding geitenhouderijen, red.) op om deze te handhaven tot het nieuwe beleid vanuit Den Haag in werking is getreden. 'Indien provincies het wenselijk achten de bestaande moratoria alvast zoveel mogelijk in lijn te brengen met de aangekondigde regelgeving van het Rijk, zijn we uiteraard bereid provincies hierbij te ondersteunen. Daarnaast vragen we gemeenten om de laatste inzichten mee te nemen bij het vaststellen van ruimtelijke plannen vooruitlopend op deze regelgeving.'

Op dit moment geldt er in negen van de twaalf provincies een moratorium, waarbij nieuwbouw en uitbreiding niet mogelijk is. Alleen in Friesland, Groningen en Zeeland geldt dit niet.

Het kabinet komt vóór het einde van het jaar met meer duidelijkheid over het maatregelenpakket.