Veldpartijen en kabinet sluiten convenant gewasbescherming

De partijen hebben gezamenlijk afgesproken om de milieubelasting van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de landbouw terug te dringen. Het convenant bestaat uit verschillende onderdelen. Zo wordt onder meer gekeken naar afspraken over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen nabij woningen en scholen. Het streven is dat dit kader uiterlijk 1 maart 2027 afgerond is.

Daarnaast worden reductiedoelen per sector afgesproken. Deze reductie moet uiterlijk in 2040 behaald zijn. In 2030 en 2035 wordt gemonitord hoe de voortgang verloopt.

Verder is afgesproken om een onafhankelijke gegevensautoriteit op te zetten. Deze autoriteit gaat alle gegevens van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en de milieubelasting daarvan in Nederland verzamelen.

Hoofdlijnenakkoord niet juridisch bindend

In september gaat het traject verder met het ontwikkelen van deelconvenanten. Er wordt gestreefd om deze deelconvenanten eind 2026 op te leveren. Het hoofdlijnenconvenant is niet juridisch bindend en moet in samenhang met de deelconvenanten tot een geborgde realisatie van alle doelen leiden. Het kabinet trekt 250 miljoen euro uit voor de realisatie van het hele convenant.

‘We zetten nu echt een goede stap om de nadelige effecten van gewasbeschermingsmiddelen te laten afnemen’, laat staatssecretaris Silvio Erkens (VVD) weten in een persbericht. ‘In dit convenant staat de weerbaarheid en concurrentiekracht van onze land- en tuinbouwsector centraal, maar werken we tegelijkertijd aan de balans door de negatieve gevolgen te verminderen. Dat doen we bijvoorbeeld door te werken aan alternatieven. Daarbij gaan we ook kijken hoe we hoogtechnologische oplossingen kunnen gaan inzetten waardoor we middelen helemaal niet meer nodig hebben of heel gericht kunnen inzetten.’

Eerste reacties

In een eerste gezamenlijke reactie op het hoofdlijnenconvenant gewasbescherming stellen de agrarische ondertekenaars van dit convenant (BO Akkerbouw, Greenports Nederland, LTO Nederland en NAJK) dat dit telers in plantaardige sectoren helpt in het verder verduurzamen van hun teelten. Tegelijkertijd biedt het hun meer rechtszekerheid en langjarig handelingsperspectief. Vanuit die vaststelling hebben deze vier organisaties het hoofdlijnenconvenant op 14 juli ondertekend. De vier onderstrepen dat dit convenant voldoende aanknopingspunten biedt om het na de zomer, samen met de andere convenantpartners, verder uit te werken. „Onze handtekening staat voor een intentie om te komen tot een akkoord. Cruciale onderdelen moeten wel nog verder worden uitgewerkt om het convenant succesvol te laten zijn”, benadrukt André Hoogendijk, directeur BO Akkerbouw.

Verdere verduurzaming

Adri Bom-Lemstra van Greenports Nederland vult aan dat telers al volop bezig zijn om hun gewasbescherming verder te verduurzamen en de impact daarvan op milieu en omgeving te verminderen. „Het toepassen en verder intensiveren van Integrated Crop Management (ICM) vraagt om risicovolle investeringen, onderzoek en versnelde beschikbaarheid van niet-chemische alternatieven zoals hightechapparatuur en groene gewasbeschermingsmiddelen. De 250 miljoen euro die het Rijk beschikbaar stelt voor onderzoek en implementatie van ICM is een eerste stap”, aldus Bom-Lemstra.

Daarbij onderstreept ze wel dat een veelvoud van dit budget nodig is voor een fonds dat risicovolle ICM-maatregelen versneld in de praktijk brengt en telers financieel compenseert wanneer zij ingrijpende maatregelen moeten nemen. Wat volgens haar ook een duidelijk punt van aandacht vormt, is dat de hogere kosten en/of lagere opbrengsten uiteindelijk wel uit de markt moeten worden terugverdiend. „En dat dit niet alleen een risico wordt voor telers en/of ketenpartners.”

Topsport

LTO-voorzitter Ger Koopmans wijst op de toenemende gevaren die telers voor hun kiezen krijgen door perioden van extreme droogte of wateroverlast. „Mede door klimaatverandering zien we in alle teelten een toenemende plaag- en ziektedruk. Maar het aantal werkzame stoffen dat zij mogen gebruiken om hun teelt te beschermen, is de voorbije jaren met meer dan 60 procent afgenomen”, legt Koopmans uit. Daarbij wijst hij er ook op dat provincies en gemeenten steeds vaker eigen beleid maken met teelt- of middelverboden.

„En in verschillende provincies moeten telers een natuurvergunning aanvragen voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, gericht op het uitsluiten van mogelijke natuureffecten op afstanden tot 4.000 meter. Dit zorgt voor een onwerkbare, omgekeerde bewijslast – en stuk voor stuk bepalingen die per postcode kunnen verschillen”, verzucht hij. Hij denkt dat er met het nu afgesloten convenant een einde kan komen aan deze onwerkbare praktijk.

Landelijk beleidskader

Na de zomer wordt een ‘landelijk beleidskader leefomgeving en natuur’ opgesteld dat bindend wordt voor provincies en gemeenten. Cruciaal is dat de landelijke maatregelen in dit beleidskader gebaseerd worden op onafhankelijk, wetenschappelijk onderzoek. Daarmee wordt rechtszekerheid geboden aan telers en aan de maatschappij. Uitwerking hiervan wordt bepalend voor het succes van het convenant. Koopmans zegt hierin te worden gesterkt door een signaal vanuit NFO, waarbij wordt ervaren dat de nu voorliggende tekst soms nog te veel geschreven lijkt te zijn vanuit een wantrouwen naar elkaar. „Daarom is besloten dat de sectororganisaties KAVB, NFO, Biohuis en Glastuinbouw Nederland in het vervolgproces na de zomer ook zelf aan tafel zitten en rechtstreeks betrokken zijn bij deze uitwerking.”

Niet ondertekend

Stichting Natuur & Milieu en LandschappenNL waren als deelnemers van de kerntafel direct betrokken bij het onderhandelingsakkoord. Desondanks lieten zij eind vorige week weten dit akkoord niet te zullen ondertekenen. Hierover stelt Natuur & Milieu: „We hebben besloten het hoofdlijnenconvenant gewasbescherming niet te tekenen. We hebben ons in de afgelopen maanden intensief ingezet om samen met overheden, boerenvertegenwoordigers en andere partijen tot afspraken te komen die het gebruik van bestrijdingsmiddelen fors terugdringen en boeren helpen de overstap te maken naar duurzame teelt. Hoewel het convenant belangrijke stappen bevat, vinden wij de afspraken over de bescherming van gezondheid, natuur en milieu te vaag en vrijblijvend.”

Volgens Rob van Tilburg, directeur programma’s bij Natuur & Milieu, heeft Nederland behoefte aan duidelijke afspraken die ervoor zorgen dat er fors minder bestrijdingsmiddelen worden gebruikt én dat gezondheid, natuur en milieu beter worden beschermd. „Die zekerheid biedt dit convenant onvoldoende. Op belangrijke punten is de tekst te vaag en laat die veel ruimte voor verschillende interpretaties. Dat geeft ons te weinig houvast en vertrouwen in de uitwerking om onze handtekening eronder te zetten”, aldus Van Tilburg.

In een reactie zegt Ger Koopmans verrast te zijn over het afhaken van Natuur & Milieu: „Het verrast ons zeer dat zij nu afhaken. Maar we zijn er blij mee dat andere partijen aan tafel, waaronder overheden, dit onderhandelingsakkoord wél steunen.”

Zwaar vallen

Het hoofdlijnenconvenant bevat ook maatregelen die zwaar vallen in de plantaardige sectoren. Zo zal het landelijke beleidskader voor natuur en leefomgeving, dat na de zomer wordt opgesteld, ook maatregelen bevatten die in specifieke situaties telers zullen beperken. En voor waterkwaliteit zal, met name in grondwaterbeschermingsgebieden, sneller en scherper geschakeld moeten worden om waterkwaliteitsrisico’s te beperken. „Voor telers zal daar écht voldoende tegenover moeten staan. Bij zware ingrepen dienen telers volledig gecompenseerd te worden.

En ook voor de plantaardige sectoren moet daarbij het hele ‘trappetje van Remkes’ op tafel liggen, inclusief de mogelijkheid om te kiezen voor extensivering, verplaatsing of uitkoop. „Daar gaan we ons in de verdere uitwerking keihard voor inzetten”, onderstreept NAJK-bestuurder Hilde Coolman. Volgens haar willen en kunnen telers stappen zetten, maar stellen daarbij wel als randvoorwaarde dat draconische maatregelen zoals vergunningplicht, teeltverboden en afstandseisen zoveel mogelijk moeten worden voorkomen. „Telers vragen om handelingsperspectief, om werkbare alternatieven en om keuzes die gebaseerd zijn op onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek”, aldus Coolman.

Regeerakkoord

Coolman verwijst ook naar het regeerakkoord, waarin staat dat, als het partijen niet lukt om in gezamenlijkheid tot een convenant gewasbescherming te komen, het kabinet zelf met nieuw beleid komt om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen terug te dringen. „Indien de sector de discussie over gewasbescherming overlaat aan kabinet en Tweede Kamer, dan liggen de mogelijke maatregelen al op de plank, waaronder uitfasering van het middelengebruik in gebieden, zonering en een vergunningsplicht. Wij zijn ervan overtuigd dat het in het belang is van onze telers en bedrijven om dat te voorkomen. Om invloed aan tafel uit te blijven oefenen en om ons in te blijven zetten voor afspraken die haalbaar en realistisch zijn, ondernemers handelingsperspectief bieden én rechtszekerheid. Tijdens het webinar met onze achterban voelden we ook steun voor die aanpak”, stelt Coolman.