Natuurdoelen voor hoogveen niet haalbaar

Bij de aanwijzing van Natura 2000-gebieden zijn er talloze juridische procedures gevoerd. Zo hier en daar leidde dat tot een aanpassing van een natuurdoel. Maar over het algemeen werden die natuurdoelen die werden vastgesteld een-op-een overgenomen. Sinds de uitspraak van Raad van State in 2019 kregen die natuurdoelen opeens een veel directere doorwerking in juridische en politieke zin. Dat roept daarom nu de vraag op of de aanwijzing van al die natuurdoelen wel goed onderbouwd is. Vanuit provincies en de Rijksoverheid wordt gesteld dat het om aanwezige natuurwaarden gaat. In veel gevallen zal dat ook zo zijn, maar er zijn ook habitattypen aangewezen waar best over gediscussieerd kan worden. Dat speelt bij hoogveen. Twaalf boeren rondom het hoogveengebied Wierdense Veld in Overijssel grijpen dat nu aan om het habitattype actief hoogveen te laten schrappen en de oppervlakte herstellend hoogveen drastisch te verkleinen. Dat biedt ook aanknopingspunten voor andere hoogveengebieden in het noorden en zuiden van het land.

Rooskleurige inschatting

Ecoloog Henk Rampen onderzocht voor het Wierdense Veld hoe de procedure tot aanwijzing van dit habitattype verliep, of het er voorkomt en of het kan herstellen tot actief hoogveen. In 2002 kwalificeerde de Europese Commissie slechts twee natuurgebieden voor actief hoogveen: Bargerveld en Witterveld. Daarnaast kwamen vijf gebieden in aanmerking voor het predicaat ‘aangetast hoogveen waar regeneratie nog mogelijk is’: Fochteloërveen, Engbertsdijksvenen, Mariapeel, Haaksbergerveen en Korenburgerveen. Opvallend is dat in het Wierdense Veld hoogveen dus helemaal niet speelde; wel ging het daar om vochtige heide.

Maar in 2014 verraste de Rijksoverheid iedereen met de mededeling dat er in dertien natuurgebieden zowel actief als herstellend hoogveen voorkwam. Waarschijnlijk ligt daar een rapport uit 2013 aan ten grondslag, waarbij er specifiek onderzoek is gedaan naar beide habitattypen. Interessant om te weten is dat de topambtenaar van het ministerie van LVVN een persoonlijke voorliefde heeft voor hoogveen en zelf meegaat wanneer ecologen het hoogveen inventariseren.

Ik heb hem daar weleens over gesproken en als het gaat om heel kleine oppervlakten actief hoogveen, komt er veel interpretatie bij kijken. Wie dan door een rooskleurige bril kijkt, kan oppervlakten groter inschatten dan ze daadwerkelijk zijn. Zoiets betoogt Henk Rampen ook. De minimale oppervlakte om een habitattype aan te wijzen tot natuurdoel is 100 vierkante meter en in het Wierdense Veld werd, toevallig of niet, 109 vierkante meter gekarteerd. Boeren en bewoners kregen in 2022 uitleg van de topambtenaar in het gebied en die wees een paar veenputjes aan. Dat beslaat alles bij elkaar een paar tientallen vierkante meters.

Ontbreken juiste veenmossoorten

Bovendien, en dat vind ik zelf nog een sterker argument, ontbreken de essentiële hoogveensoorten. Er zijn drie soorten hoogveenplanten die ervoor zorgen dat hoogveengebieden langzaam omhoog groeien. Die soorten komen niet voor in het Wierdense Veld. Wel begeleidende soorten zoals wrattig veenmos, maar die groeien in de breedte. Dat betekent dat het dus geen hoogveen is en het ook niet kan worden. Tenzij iemand daar andere veenmossen in gaat plaatsen die daar succesvol gaan groeien.

Rampen voert ook nog andere argumenten aan. Een deskundigenteam stelde dat er kennis nodig is over hydrologie, hellingshoek en fysische bodemopbouw, om te bepalen of het mogelijk is om actief hoogveen te ontwikkelen. En dat team stelt zelf dat die kennis in 2013 ontbrak. De aanwijzing van hoogveen en herstellend hoogveen berust volgens hem op nattevingerwerk.

Ook opvallend is dat het rapport van het ministerie in 2013 positief van toonzetting was over het herstel van hoogveen. Dus ondanks de ‘vermeende’ hoge stikstofdepositie.

Hoogveen gaat achteruit

Uit de inventarisatie die in 2021 in opdracht van het ministerie van LVVN werd uitgevoerd, blijkt de oppervlakte actief hoogveen gegroeid te zijn naar 141 vierkante meter. Je zou kunnen zeggen dat natuurherstel hier werkt, maar de snelheid gaat zo langzaam dat er binnen dertig jaar geen substantieel hoogveen zal voorkomen, ook niet als er wat extra maatregelen genomen worden.

Het overzicht van het ministerie van alle Natura 2000-gebieden waar hoogveen een doel is, toont aan dat het in de meeste gebieden niet erg wil vlotten met het herstel.

Alleen in het Wooldseveen en Korenburgerveen neemt de oppervlakte van actief hoogveen toe. In alle andere gebieden neemt het af. Voor die andere gebieden kan dezelfde vraag gesteld worden als voor het Wierdense Veld: was daar in 2013 wel degelijk sprake van hoogveen of is er te rooskleurig gekeken en streeft de overheid nu een doel na dat niet te halen is?

Zoals deze week bleek, kan dat enorme consequenties hebben. De provincie Noord-Brabant kondigde aan dat het vijf geldige vergunningen van boeren wil intrekken, omdat ze te veel stikstofuitstoot zouden hebben op onder andere hoogveen in de Mariapeel. Daar komt dus geen hoogveen voor.