Liveblog boerenprotest en debat over intrekken vergunningen Brabant (gesloten): Intrekkingsbesluit blijft op tafel liggen

19.10 uur: Vergadering afgelopen

Het urenlange debat eindigt voor boeren wellicht met een sombere uitkomst: het intrekkingsbesluit blijft op tafel liggen. Wel krijgt het provinciebestuur door middel van een aangenomen motie van coalitiepartijen VVD en Lokaal Brabant een opdracht om samen met de boeren te kijken wat er nog mogelijk is om intrekking te voorkomen en te voldoen aan de uitspraak van de rechter. De motie van wantrouwen (van PVV, JA21, FvD en BBB) en een moties van oppositiepartijen die oproepen om de plannen van de pluimveehouders te beoordelen en af te zien van het intrekkingsbesluit, haalde het niet.

Met de stemming is het debat afgelopen. Daarmee is ook dit liveblog gesloten.

Motie van wantrouwen tegen gedeputeerde Boelema

Oppositiepartijen PVV, Forum voor Democratie en JA21 dienen een motie in tegen verantwoordelijk gedeputeerde Saskia Boelema (D66). Alexander van Hattem (PVV) is totaal niet te spreken over het handelen van de gedeputeerde. „Het heeft mij het meeste geschokt dat de inhoudelijke beoordelingen (van de reductieplannen van de boeren, red.) niet zijn gedeeld met de agrarische ondernemers. Daardoor zijn ze aan hun lot overgelaten. Als ik alles bij elkaar optel zoals het niet tijdig informeren van Provinciale Staten en de hele omgang met het dossier, dan ziet onze fractie zich genoodzaakt om een motie van wantrouwen in te moeten dienen tegen gedeputeerde Boelema."

Ook het feit dat de gedeputeerde niet een persoonlijk gesprek heeft gevoerd met de getroffen pluimveehouders, heeft bijgedragen aan het besluit om het vertrouwen in Boelema op te zeggen. „Ik heb vijf keer gevraagd waarom ze niet bereid was om het gesprek aan te gaan. Daar kwam nog niet het begin van een antwoord op. Als je zo met onze ondernemers omgaat in Brabant, dan verdien je het niet om in deze positie verantwoordelijk te zijn voor het vergunningen-en handhavingsbeleid richting deze ondernemers."

De coalitiepartijen lieten de PVV daar niet mee wegkomen. Jade van der Linden (GroenLinks) vraagt om de reden achter de motie: „Ik heb een gedeputeerde gezien en gehoord die namens het hele college duidelijk heeft uitgelegd waarom het college tot dit standpunt is gekomen en ook excuses heeft gemaakt voor dat niet alles in het proces is gelopen zoals het had moeten lopen. Het college wil het ook in het vervolg op een andere manier doen. Ik vind het bijzonder dat er dan een motie van wantrouwen komt en dat u deze dan op één gedeputeerde richt."

Jan-Frans Brouwers van 50Plus stelt de vraag vanuit de boer. Is het vanuit het belang van de pluimveehouders wel verstandig om de betrokken bestuurder weg te sturen? „Dit is geen oplossing."

Van Hattem (PVV): „Wij kregen te horen dat het intrekken van vergunningen een collegebevoegdheid is. Op die manier werd er over ons gesproken. Dan vind ik de grondhouding verkeerd. Wij worden in ons hemd gezegd. Ik voel mij niet serieus genomen door deze gedeputeerde. Ook deze agrarische ondernemers die prachtige plannen hebben ingediend worden niet serieus genomen. Dat is de reden van deze motie."

Gedeputeerde Boelema ziet motie VVD en Lokaal Brabant als steun in de rug

D66-gedeputeerde Saskia Boelema ziet de motie van mede-coalitiepartijen VVD en Lokaal Brabant die oproept om in gesprek te gaan met de vijf veehouders en de mogelijkheden te bespreken als steun voor het beleid van het college. BBB’er Havermans komt meteen naar voren om vragen te stellen. Hij wijst naar de inbreng van Shah Sheikkariem van Lokaal Brabant eerder vandaag, die toch heel kritisch was op het handelen van dat college. Hoe kan Boelema dan zeggen dat de motie het beleid steunt, vraagt hij. Boelema zegt dat ze geen licht ziet tussen de motie en het beleid. Sheikkariem komt niet naar voren om dat beeld te corrigeren.

Op vragen van Alexander van Hattem vertelt Boelema dat de ondernemers nog geen schriftelijke terugkoppeling hebben gekregen, en dus op papier te zien krijgen op welke punten hun plannen niet voldoen. „De procedure is gewoon dat we eerst mondeling communiceren, en dan pas schriftelijk terugkoppelen.” Die mondelinge communicatie heeft al anderhalve maand geleden plaatsgevonden, maar Boelema wil tijdens het debat niet zeggen hoelang de ondernemers nog op het commentaar van de provincie moeten wachten. „Dat is tussen ons en de ondernemers.”

Tegelijk wil ze niet tornen aan de datum van 1 oktober om de intrekkingsprocedure in gang te zetten. Daar is geen ruimte voor, stelt ze.

Jan-Frans Brouwers (50Plus) vraagt Boelema wat volgens haar nu het resultaat is van deze lange dag. Volgens Boelema was het een nuttig debat, omdat de Statenleden een beter inzicht hebben gekregen in hoe het college tot hun besluit zijn gekomen, en in de stappen die het college nu gaat zetten. Brouwers rolt wat met zijn ogen als hij naar zijn plaats terugloopt.

Boelema weerspreekt ook de beweringen van Egger dat de provincie fouten heeft gemaakt in de juridische procedures. Eggers gelooft het niet. „In zijn uitspraak heeft de rechter zelf gezegd dat die fouten zijn gemaakt.” Zij wil dat de provincie in het hoger beroep die fouten gaat vermijden.

ChristenUnie-SGP: Provincie heeft geen tegenargumenten ingebracht

„Er wordt steeds verwezen naar een rechterlijke uitspraak”, zegt Hetty Egger (ChristenUnie-SGP), „Maar die rechter heeft de provincie telkens op de vingers getikt.” Dat begon volgens haar al met het feit dat de provincie de stellingen van de MOB niet bestreed, dat boeren de natuur beschadigen. „Dat heeft ze nooit bestreden, en daarmee gaf ze de rechter ook geen ruimte om dat te betwijfelen.”

Als je wilt dat de rechter naar de argumenten van de tegenpartij kijkt, stelt ze, dan moet je die argumenten bestrijden. Maar dat heeft de provincie nooit gedaan. Ze heeft zelf nooit gekeken wat het effect van de boeren op de natuur is. En de provincie heeft telkens dat soort fouten gemaakt. „Je kunt je niet achter een rechterlijke uitspraak verschuilen, als je door eigen fouten die uitspraken hebt veroorzaakt?”

50Plus krijgt medelijden met boeren op tribune

Jan-Frans Brouwers (50Plus) trekt als één van de laatste sprekers vast een conclusie en richt zich tot de aanwezige pluimveehouders. „Ik krijg medelijden met de publieke tribune. Als ze horen wat er gebeurt en niet gebeurt. Dan lijkt de conclusie dat er niks gaat veranderen. Dat durf ik wel te zeggen."

FvD: wat heeft de overheid zelf gedaan in het kader van natuurherstel?

„Wat is een handtekening van de overheid nog waard?” vraagt Jozef Minkels (FVD). Hij wil weten wat de overheid zelf heeft gedaan om natuur te herstellen. Als blijkt dat de overheid daar steken heeft laten vallen, is het dan redelijk dat ze probeert die fouten te herstellen door vergunningen in te trekken? En is wel duidelijk wat het intrekken van vergunningen voor effect heeft op natuurherstel? „Boeren moeten tot achter de komma hun uitstoot verantwoorden, maar de MOB hoeft niets te berekenen, die kan gewoon zonder onderbouwing stellen dat die boeren de natuur schaden."

Volt: Communicatie naar boeren had beter gemoeten

Volt vindt natuurherstel en het verlagen van de stikstofuitstoot belangrijk. Toch voelt het ook ongemak naar dat doel toe. Het is dan ook kritisch over het proces, zo vertelt Inge Vossen. „Wij waren teleurgesteld over de manier waarop het proces vorm had gekregen. Wij vroegen ons af of niemand in het college heeft gedacht of het niet anders gecommuniceerd had moeten worden naar de veehouders." Excuses aanbieden is één, wat je daarmee gaat doen is twee. Wat ga je maandag doen met wat hier in de Statenzaal is opgehaald?"

PvdD steunt intrekking vergunningen

Nikky Hamerslag van de PvdD staat vierkant achter de vergunningintrekking. „Want we wisten allang dat we teveel stikstof uitstoten en daarmee de natuur beschadigen.” Als de overheid te weinig doet om dat te voorkomen, stelt Hamerslag, als ze haar eigen wetten niet volgt, moet ze niet verbaasd opkijken dat de rechter haar daaraan houdt. Volgens haar moet de provincie maatregelen nemen om het aantal dieren in Brabant verder te verminderen.

JA21: Hebben te maken met bureaucratische modelwerkelijkheid

Volgens Willem Rutjens van JA21 draait het debat om meer dan de Brabantse pluimveehouders. „De vijf ondernemers zijn een afschrikwekkend voorbeeld voor de rechtszekerheid die onder deze Brabantse overheid onder druk staat."

„De vergunning wordt niet afgepakt omdat het moet van de rechter, maar omdat 75 tot 85 procent reductie volgens sommige politici niet substantieel is. Dat is een politiek besluit en heeft niets met de rechter te maken. Rechters baseren zich op wet- en regelgeving. Politici maken die wet-en regelgeving. In Brabant interpreteren ze die ook nog eens. Zo staat de rechtszekerheid onder druk."

Rutjens haalt de Groote Peel als voorbeeld aan. „Daar moeten de geoorde fuut, de porseleinhoen en zeven andere vogels leven. De geoorde fuut en de porseleinhoen leven daar niet. Het gaat ook over herstellend hoogveen. Er wordt beweerd dat dit te maken heeft met stikstof, terwijl het te maken heeft met de waterstand. We gaan een berekening maken met Aerius en vervolgens wordt een piekbelaster benoemd. Die moet vervolgens weg. Stel dat de piekbelaster weggaat, gaat dan het aantal mollen dan omlaag van 1.393 mol per hectare per jaar omlaag naar de gemodelleerde 729 mol per hectare per jaar (uit de natuurdoelanalyse, red.)? Komen dan de geoorde fuut en de porseleinhoen terug en gaat het hoogveen dan nat worden? Waarschijnlijk niet. En als het het de piekbelaster weg te nemen, alle andere boeren, de vliegvelden te sluiten en alle wegen dicht te doen. Dan nog gaat de stikstofdepositie niet omlaag komt de fuut niet terug. Omdat we te maken hebben met een juridisch bureaucratische modelwerkelijkheid. Zijn wij bereid om al die offers te brengen?"

Lokaal Brabant: Niet zomaar vergunningen intrekken als effect niet duidelijk is

Als de basis van vergunningvertrekking niet duidelijk vaststaat, moet je dat niet doen, zegt Shah Sheikkariem van coalitiepartij Lokaal Brabant. Zijn partij respecteert de uitspraak van de rechter, vertelt hij, maar die heeft de provincie niet opgedragen om vergunningen in te trekken.

Hij wijst erop dat het landelijk stikstofbeleid nog volop in ontwikkeling is en dat er verschillende juridische procedures lopen. En als dat het geval is, moet je geen onomkeerbare stikstofbesluiten nemen. Hij wil dat de provincie geen vergunningen intrekt zolang niet duidelijk is wat het effect is op natuurherstel en zolang niet alle andere alternatieven zijn onderzocht.

CDA: Hoeveel natuurherstel wordt bereikt met intrekken vergunningen?

Ook Tanja van de Ven (CDA) verwijt het provinciebestuur dat ze een half jaar lang de pluimveehouders geen terugkoppeling had gegeven, om hen dan vlak voor het reces te laten weten dat hun vergunningen worden ingetrokken. Het oppositie-Statenlid wil weten hoeveel ruimte ondernemers hebben gehad om hun plannen aan te passen.

„Als je ondernemers hun vergunning ontneemt, moet duidelijk zijn welk doel daarmee wordt bereikt”, stelt ze. Ze wil dus weten wat met de intrekking wordt bereikt, hoeveel natuurherstel hiermee wordt bereikt.

D66: Provincie moet zich houden aan uitspraak rechter

Ook Matthijs van Miltenburg (D66) vindt dat de provincie zich heeft te houden aan de uitspraak van de rechter. Volgens hem heeft de provincie ook overlegd met de boeren. Maar er ligt nog geen definitief besluit, zegt de fractievoorzitter van de coalitiepartij. De boeren kunnen nog alternatieve plannen indienen, mits die binnen de juridische grenzen passen.

Hij roept de provincie op om te blijven handhaven, maar tegelijk een beleid in te zetten dat ruimte schept voor natuurherstel en vergunningverlening.

PVV: Alle intrekkingsverzoeken moeten van tafel

Alexander van Hattem (PVV) vindt dat intrekken van onherroepelijke vergunningen niet kan. „Want daardoor is niemand zijn vergunning nog zeker.” Hij haalt de uitspraken van minister Van Essen aan, dat alles op alles moet worden gezet om intrekken van vergunningen te voorkomen. „Wat gaat de gedeputeerde daarmee doen?”

Hij vindt het een schande dat de provincie acht maanden lang niet met boeren in overleg is gegaan, om dan plompverloren te vertellen dat hun vergunningen worden ingetrokken. En dan niet door de gedeputeerden zelf, maar door hun ambtenaren.

„Wat de PVV betreft gaan alle intrekkingsverzoeken direct van tafel; het enige dat moet worden ingetrokken is het voornemen daartoe van de provincie.”

De oppositiepartij kondigt daarvoor een motie aan.

SP wijst naar andere overheden

Irma Koopman (SP) stelt dat de gerechtelijke uitspraak er niet voor niets ligt. De politicus van de Brabantse coalitiepartij SP legt de schuld bij de provinciale en landelijke overheden, die de afgelopen jaren een beleid hebben gevoerd dat niet voldeed aan de wettelijke eisen. „En dan hebben burgers de mogelijkheid om naar de rechter te gaan om goed beleid af te dwingen.”

PvdA: Doen we wel genoeg aan natuurherstel?

Ward Deckers van coalitiepartij PvdA legt een gewetensvraag op tafel. „Niemand, ook ik niet, wil afgegeven vergunningen intrekken. Daarom leg ik wel aan ons allen de gewetensvraag op tafel. Doen we wel genoeg? Doen we wel genoeg om de natuur te herstellen? Niet omdat we allemaal natuurliefhebbers hoeven te zijn, maar omdat de bestuursrechter keer op keer in het hele land vaststelt dat we te weinig doen om de natuur te herstellen. Dat is geen mening of linkse hobby, maar de harde realiteit. Daar lopen deze ondernemers tegenaan. Ik heb mijzelf afgevraagd: hoe kunnen we deze pluimveehouders helpen? Door schande te roepen van wat er gebeurt of door eerlijk te zijn en te constateren dat we meer moeten doen om de natuur te herstellen. Ik roep op. Moeten we niet meer doen om de natuur te herstellen?"

GroenLinks: Toekomstbestendig stikstofbeleid met minderen dieren in Brabant noodzakelijk

„Het gaat niet alleen om deze vijf vergunningen”, zegt Jade van der Linden van coalitiepartij GroenLinks. Volgens haar is er in Nederland veel te veel stikstofruimte vergund. Zij vraagt de provincie om een toekomstbestendig stikstofbeleid te voeren. Dat is volgens haar de enige manier om een situatie als deze te voorkomen. „Als dat niet gebeurt, staan we hier over een paar maanden weer.”

Op een vraag van Havermans hoe zij kijkt naar hoe het proces tot nu toe verlopen is, geeft ze geen antwoord. „Ik wil niet terugkijken. Ik heb van het college gehoord dat zij daarvoor excuses heeft aangeboden, en dat ze het vanaf nu anders gaan doen.” Ze geeft aan dat haar partij de VVD-motie zal steunen.

Van Hattem (PVV) wil weten wat Van der Linden dan onder toekomstigbestendig verstaat. „Want je ziet dat de ondernemers plannen hebben om stikstofemissie met 75 procent te verminderen, zorgen voor een goede mate van dierenwelzijn. Als dat niet toekomstbestendig is, wat dan?”

Volgens Van der Linden betekent toekomstbestendigheid dat Brabant naar een andere manier van landbouw moet gaan, met minder dieren.

14.10 uur: VVD wil dat provinciebestuur in gesprek gaat met pluimveehouders en alle mogelijkheden bekijkt

Coalitiepartijen VVD en LokaalBrabant dienen samen een motie in die het college oproept om met de vijf pluimveehouders in gesprek te gaan om te kijken of er nog wél mogelijkheden zijn om aan de uitspraak van de rechter te voldoen, zonder dat de vergunningen ingetrokken hoeven te worden. Daarbij moet naast innovatie ook de andere stappen op het 'trappetje van Remkes' (extensiveren, omschakelen, verplaatsen of stoppen) met de ondernemers worden doorlopen.

De motie zorgde voor veel vragen bij de oppositie. Tanja van de Ven (CDA) vraagt zich af wat de VVD wil, want de boeren geven aan dat ze met innovatie al minimaal 75 procent kunnen reduceren. „Vindt u dat niet genoeg?"

Fractievoorzitter Roel Gremmen van de VVD reageert dat 75 procent reductie per bedrijf kan verschillen. „In die range is het niet voldoende om tegemoet te komen aan de uitspraak van de rechter. We willen dat GS gaat kijken of er nog wat met dat reductiepercentage gedaan kan worden. Ook als een ondernemer meerdere bedrijfslocaties willen we dat er gekeken wordt of er nog iets met het verplaatsen van dieren bijvoorbeeld gedaan kan worden. Het trappetje van Remkes kent vijf tredes. Wij vinden dat deze goed doorlopen moet worden voordat je het zwaarste middel, intrekken van vergunningen, inzet."

Alexander van Hattem (PVV) wil van de VVD weten wat vergunningen nog waard zijn als er nu al meerdere intrekkingsverzoeken lopen. „Straks zijn niet alleen boeren de klos, maar is iedereen de klos, Dan zijn de vergunningen van Brainport, die bij de VVD zo heilig zijn, niets meer waard."

Gremmen ziet dat anders. „Het is echt zwaar overtrokken dat alle ondernemers in Nederland straks vogelvrij zijn. We moeten niet alle vergunningen in het hele over één kam scheren. Als we met de stikstofplannen van Van der Wal en met de stallendeadline meer vaart hadden gemaakt, dan hadden we nu deze intrekkingsverzoeken kunnen weigeren. Het landelijke beleid is nu nog onzeker. Wij zeggen dan ook tegen onze landelijke fractie dat het sneller moet."

Willem Rutjens van JA21 vraagt of de VVD het eigen college een onvoldoende geeft. „Met de motie zegt u eigenlijk dat GS het huiswerk niet goed genoeg heeft gedaan. Moet het dat opnieuw doen of niet?"

De fractievoorzitter licht dat toe. „Wij geven geen onvoldoende en vinden dat zulke processen alleen een tien met een griffel volstaan en dat GS alles moet hebben gedaan om tot deze zware stap te komen. Wij willen dat GS het trappetje van Remkes met boeren doorloopt en daarna conclusies trekt. Dan kan het nog steeds zo zijn dat het zwaarwegende middel onvermijdelijk en noodzakelijk is, maar dat moet dan wel het resultaat van het proces zijn en niet het doel op zich."

De VVD vindt dat het proces niet de schoonheidsprijs verdient. „De ondernemers hebben alleen een stempel van 'nee' op hun ingediende reductieplannen gekregen. Toen was het gesprek al klaar. Wij vinden dat het op de Brabantse manier moet. Kijk samen aan de keukentafel hoe je tot een oplossing kunt komen. Dat verdienen de ondernemers ook voor de moeite. Het kan nog steeds zijn dat je het dan niet met elkaar eens wordt, maar dan heb je als overheid naast de ondernemer gestaan volgens de VVD."

14.00 uur: Plein voor provinciehuis bijna leeg

Het plein voor het provinciehuis is inmiddels nagenoeg leeg. In verband met het warme weer is het buitenprogramma al rond 13.00 uur afgelopen. Boeren zijn inmiddels huiswaarts gekeerd. Het kabinet vraagt aan boeren om niet meer te demonsteren op de snelweg. Aanleiding is het ongeluk van vanochtend op de A59 waarbij twee mensen om het leven kwamen.

Ook Mark van den Oever (FDF) roept boeren op om niet via de snelweg terug te rijden.

Binnen gaat het debat door. Dat zal naar verwachting nog even duren.

13.30 uur: Gedeputeerde Boelema maakt excuses

Het is een ingewikkeld proces geweest, zegt Boelema. Het is voor ons ook een heel zwaar besluit geweest, en we begrepen zeker wat dat voor de ondernemers zou betekenen. Daarom hebben we in het college intensief met elkaar gesproken. Juist daarom heeft de beslissing zo lang geduurd.”

Ze erkent dat het college eerder met de betrokken ondernemers om tafel had moeten zitten. „Daarvoor bied ik mijn excuses aan, en van nu af aan doen we dat anders.”

Tanja van der Ven-Vogels (CDA) interrumpeert. „U zegt biedt nu excuses aan, dat heeft u ook bij een interview in het Eindhovens Dagblad gedaan. Maar heeft u ook excuses aan de ondernemers persoonlijk aangeboden?”

Boelema erkent dat dat niet zo is. Van der Ven vraagt zich dan af waar het menselijk hart zit bij dit college. De gedeputeerde herhaalt dat ze dat van nu af aan beter wil doen.

FVD’er Alexander van Hattem vindt die excuses een geval van ‘als het kalf verdronken is, dempt men de put’. „Excuses maken is makkelijk”, zegt hij, „maar waarom is het college niet ingegaan op uitnodigingen van de pluimveehouders om een gesprek aan te gaan?”

„Die gesprekken gaan we nu voeren”, herhaalt Boelema. „Maar we wilden eerst dit debat afwachten.”

13.10 uur: 'Wat is er gebeurd?' BBB en D66 clashen

“Wat is er in de afgelopen acht maanden gebeurd?”, vraagt BBB-fractievoorzitter Marco Havermans. „Waarom wil de provincie nu pas kijken naar alternatieven?”

Wat hem betreft krijgen de boeren de kans om hun plannen door te zetten. Volgens hem geeft de uitspraak van de rechter daar alle gelegenheid toe. „Het kan nooit zo zijn dat intrekking van vergunningen de uitkomst van zo’n proces is.”

D66’er Matthijs van Miltenburg interrumpeert en verdedigt als coalitiepartij het collegebesluit. Hij leest voor uit adviezen van ambtenaren aan het provinciebestuur, waarin wordt gesteld dat die plannen niet voor voldoende reductie zorgen, en dat er ‘op dit moment’ geen andere oplossing is dan intrekking. Havermans gaat niet mee met die adviezen.

12.45 uur: Debat gaat verder

12.00 uur: Debat geschorst voor lunchpauze

Marco Havermans (BBB):'U moet verantwoording afleggen aan alle Brabanders'

„U zult niet alleen verantwoording moeten afleggen aan de Provinicale Staten, of aan de vijf pluimveehouders, maar aan alle Brabanders”, stelt Marco Hagemans (BBB) namens de zeven partijen die het debat aanvroegen (BBB, 50Plus, JA21, ChristenUnie-SGP, CDA, PVV en FvD). Want nu kan niemand meer vertrouwen hebben in afspraken met de provincie.

Hij wijst erop dat de provincie ruim een half jaar stil is geweest nadat boeren hun plannen hadden ingeleverd, om dan een besluit te nemen zonder communicatie naar de boeren, of naar de Statenleden. Hij wil weten hoe het provinciebestuur tot de beslissing is genomen. Heeft het alternatieven afgewogen? Was de beslissing juridisch onvermijdelijk, of een politieke beslissing? Waarom stelt het de procedure tot intrekking uit tot oktober, wat tot gevolg heeft dat de provincie honderdduizenden euro’s aan dwangsommen moet betalen aan MOB, die daarmee nieuwe procedures kan starten?

En hoe gaat GS het vertrouwen dat ze nu heeft geschonden, weer herstellen?

Gedeputeerde Saskia Boelema: Provincie blijft zoeken naar alternatieven voor intrekking

Gedeputeerde Saskia Boelema antwoordt. Ze zegt dat ze snapt dat zij persoonlijk is aangesproken door de pluimveehouders, dat zij de personificatie is geworden van het besluit. „Maar we hebben dat besluit met het hele bestuur genomen”, zegt ze.

En dat is niet gebeurd omdat ze dat wilden, maar omdat ze dat moet van de rechter. Ze herinnert de Statenleden eraan dat de provincie het intrekkingsverzoek in eerste instantie heeft afgewezen. En daarbij ook de onherroepelijkheid van vergunningen heeft aangevoerd. En die heeft voor de rechtbank ook gewezen op de programma’s voor natuurherstel die de provincie uitvoerde. Maar dat dat voor de rechter uiteindelijk niet genoeg was.

„In de afgelopen weken zijn we wel blijven zoeken naar andere mogelijkheden”, vertelt ze. Ze heeft daarmee ook gesproken met de minister van LVVN en met de minister-president. Ze verwijst naar de spoedwet die het kabinet in het najaar wil nemen, en die nieuwe mogelijkheden zou bieden. „Maar die wet is er nog niet. Zodra die er is, kijken we of die nieuwe mogelijkheden biedt voor de pluimveehouders.”

Maar die mogelijkheden zijn er nu nog niet. En daarom kan de provincie daar nu niet van uitgaan.

Ze wijst er ook op - in antwoord op opmerkingen dat niemand nu meer zeker kan zijn van vergunningen - dat het hier niet om zomaar vijf bedrijven gaat, maar specifiek om bedrijven dichtbij natuurgebieden, die veel stikstof uitstoten. Ze stoten vijf keer de hoeveelheid stikstof uit dan de limiet die is vastgesteld voor de opkoopregelingen (LBV en LBV+). Dat is een grote hoeveelheid.

Daarom is dit een uitzonderlijke situatie, zegt ze. Dat de provincie de vergunningen van deze bedrijven moet gaan intrekken, betekent niet dat alle vergunningen vogelvrij zijn. „Ondernemers hoeven niet bang te zijn voor het intrekken van hun vergunning. Dit gaat over vijf bedrijven, niet over alle Brabanders.”

Het bestuur heeft Provinciale Staten niet eerder op de hoogte gesteld van de voorgenomen intrekkingen, zegt ze, omdat het eerst de boeren op de hoogte wilde stellen van hun besluit. Daarna PS, daarna de pers. „En zo hoort het ook.” Ze wijst er ook op dat Gedeputeerde Staten besluiten neemt over honderden vergunningen, en dat ze PS niet van elk van die besluiten op de hoogte stelt.

Boelema zegt dat ze nog met de pluimveehouders in gesprek zal gaan. Maar ze wil dat doen na dit debat.

De pluimveehouders hebben inderdaad plannen ingediend, zegt ze, maar die zouden niet leiden tot voldoende stikstofreductie. En daarom liet de rechter de provincie geen andere keuze.

Maar ze herhaalt: de provincie blijft zoeken naar andere alternatieven. Daarom heeft die de start van het intrekkingsverzoek ook uitgesteld tot oktober. Ook al leidt dat ertoe dat ze een dwangsom aan de MOB moet betalen.

11.10 uur: Debat hervat

Na de insprekers was de vergadering twintig minuten geschorst - al werden dat er in werkelijkheid eerder dertig, voordat alle Statenleden weer terug in de zaal waren. Nu heropent de vergadering, met sprekers van de Provinciale Staten. Maar voordat Marco Hagemans (BBB) begint, houden de Statenleden eerst twee minuten stilte, vanwege de twee doden die bij het auto-ongeluk zijn gevallen.

11.00 uur: Podiumprogramma buiten bezig

Terwijl binnen het debat bezig is, is buiten rond de klok van 10 uur het podiumprogramma van start gegaan. Opvallend is dat er een aparte podiumwagen staat voor de sprekers van ZLTO en dat daarnaast nog een wagen staat voor de bestuurders van Agractie, NMV, FDF die zich samen hebben verenigd in het initiatief #samenoptrekken etc.

„Dit moet de strijd zijn van ons allemaal”, roept Marianne Zwagerman vanaf de trailer. Ze vraagt iedereen die boer is om z’n hand op te steken. Ongeveer de helft van de toehoorders steekt z’n hand op. „Dat betekent dat de rest burger is!”, schreeuwt Zwagerman. Annet uit het Noord-Limburgse Meijel joelt instemmend mee. Ze is geen boer, maar rijdt al bijna dertig jaar vrachtwagens in het voertransport.
Het is haar eerste demonstratie ooit. „Ik had een dag vrij. Dus ik zou mezelf niet in de spiegel kunnen aankijken als ik hier niet naartoe was gegaan.”

Annet ziet de boerensector hard achteruitgaan. Stoppende boeren, stikstofregels. „Het houdt gewoon niet op”, zegt ze. Ze komt veel bij veehouders over de vloer om voer te leveren. Ze haalt ook reststromen op uit de levensmiddelenindustrie in binnen- en buitenland. „Burgers zien niet hoe circulair het allemaal is. De burger bereiken we niet.”

Johan wil net als veel andere boeren liever niet met de pers praten. Later besluit hij toch zijn komst te verklaren. „Wat ze de boeren hier in Brabant aandoen, gaat echt alle perken te buiten. Ik voel die boosheid ook.” Zelf heeft hij een melkveebedrijf op voldoende afstand van de kwetsbare natuurgebieden. Toch heeft hij zorgen. „Als we hier niet komen opdagen, dan worden we straks allemaal weggepest. Je hebt geen zekerheid, niks.”

Bart is met zijn vrouw uit Limburg gekomen om steun te betuigen. Zijn zoons hebben een paar jaar geleden het gemengd bedrijf overgenomen. Omdat zij te druk zijn met beregenen en haspels verzetten, zijn zij maar met de auto naar Den Bosch gekomen. „Stikstof is ook voor ons een bedreiging. Maar we moeten het nog zien. Ik hoop vooral dat we er een keertje uitkomen en weer vooruit kunnen met z’n allen.”

10.50 uur: Debat geschorst

Buiten wordt er tijdens de pauze van het debat geen muziek gedraaid, als teken van respect richting de twee personen die zijn overleden bij een ongeluk op de A59 vanochtend.

Lees hier meer over dat ongeluk

10.45 uur: Vragen aan insprekers

Na de insprekers is het tijd voor Statenleden om vragen te stellen aan de insprekers.

Op vragen van Statenleden legt Frank Rooijakkers uit hoe hij van plan is om de stikstofuitstoot van zijn bedrijf te reduceren. Hij had in september, als het koppel uit zijn stal is, nieuwe chemische luchtwassers in zijn stel willen installeren. Daarmee had hij aan de eisen kunnen voldoen. „Maar nu, met deze onzekerheid, is het de vraag of we dat nog wel moeten doen.”

Adrie Melis werd gevraagd hoe hij aan de 91 procent vermindering zou komen. Hij legt zijn plannen uit, maar ook hoe hij daarvoor de benodigde vergunningen maar niet krijgt.

Angelique Huijben, ZLTO, wijst erop dat de provincie nooit met de ondernemers in gesprek is gegaan om te kijken hoe ze samen tot een oplossing konden komen. Ze zegt ook dat er sinds de uitspraak veel is gebeurd in het gebied, dat andere bedrijven zijn gestopt, en dat die veranderingen ook mee moeten worden genomen.

Sieta van Keimpema (DDB) op onbetrouwbaarheid Aerius

Sieta van Keimpema herinnert de Staten nog maar eens eraan dat de stikstofdepositie van de vijf pluimveehouders niet is gemeten, maar berekend. „En dat met een onbetrouwbaar model.”

Ze schetst wat de gevolgen zijn als de vergunning wordt ingetrokken. „Dan moeten stallen direct leeg. Dan gaan ondernemers failliet. Vergunningintrekking is de dood voor ondernemers. Niet enkel figuurlijk, vaak ook letterlijk. De cijfers bewijzen dat.”

Biologisch melkveehouder hekelt houding provincie: 'Willekeur'

Biologisch melkveehouder Jack Verhulst, voorzitter van coöperatie De Landschapsboeren, is de volgende spreker. Net als eerdere sprekers vergelijkt hij het intrekken van vergunningen met de toegeeflijke houding van de provincie richting ASML, Eindhoven Airport en de Amercentrale. „Wat u doet lijkt op willekeur. Het zet de bijl in het vertrouwen dat wij in de overheid hebben.” Hij roept de provincie op om dat te herstellen, en om boeren niet in de kou te laten staan.

Mark van den Oever (FDF) zorgt voor verontwaardiging in Statenzaal

FDF-voorzitter Mark van den Oever stelt dat boeren minder rechten hebben dan andere burgers. „Nu pakken jullie onze vergunningen af. Dat deden de nazi’s ook.” Het veroorzaakt rumoer in de zaal. Een paar Statenleden maken aanstalten om op te staan, maar blijven uiteindelijk toch zitten.

Erik Ziengs (ONL voor Ondernemers): 'Rekening voor bestuurlijke falen wordt nu bij de vijf pluimveehouders neergelegd'

Niet alleen boerenorganisaties spreken in. Voorzitter Erik Ziengs spreekt in namens ondernemersorganisatie ONL die meer dan 46.000 bedrijven vertegenwoordigt in het MKB „Deze kwestie spreekt alle bedrijven aan. Er gebeurt hier iets ongekends. Het voornemen van de provincie om de onherroepelijke natuurvergunningen in te trekken, creëert een gevaarlijke precedent dat de rechtszekerheid van alle Nederlandse ondernemers fundamenteel ondermijnt. Wat is een onherroepelijke vergunning nog waard als die op elk moment kan worden ingetrokken?"

„Deze beslissing kan veel meer ondernemers met onherroepelijke vergunningen raken door de precedentwerking. Van rietdekkers tot recreatie en de transportsector. Waarom slagen de provincie en het Rijk niet in om een werkende en juridisch houdbare aanpak te organiseren? De rekening voor dat collectieve bestuurlijke falen wordt nu bij de vijf individuele pluimveehouders neergelegd. Deze pluimveehouders hebben bovendien ideeen om de stikstofuitstoot te verminderen. Kijk eerst naar alle alternatieven voordat onomkeerbare beslissingen worden gemaakt. Vandaag gaat het om vijf pluimveehouders. Morgen zijn andere bedrijven aan de beurt."

Ger Koopmans (LTO Nederland) wijst op nieuwe stikstofplannen

De toekomst van vijf gezinnen, de investeringen die zij hebben gedaan, zijn door de besluiten van de provincie ongewis geworden, zegt Ger Koopmans. Hij wijst erop dat er sinds de uitspraak van de rechter een nieuwe regering zit, met nieuwe plannen waardoor intrekking van vergunningverlening niet meer nodig zou zijn. Dat Van Essen dat gisteren nog heeft gezegd. „En je kunt vinden wat je wilt van dat stikstofplan, maar die nieuwe wetgeving moet je meenemen in je besluitvorming.”

Merel Straathof (NAJK): Geef pluimveehouders een eerlijk proces

Merel Straathof van het NAJK had ook een duidelijke boodschap. „Iedere inwoner uit Nederland verdient een zorgvuldig en eerlijk proces als de overheid ingrijpende maatregelen treft. Waarin je plichten, maar ook rechten hebt. Je voert met elkaar het gesprek voordat er besluiten worden genomen. Dat principe staat hier vandaag onder druk. Niet alleen in Brabant, maar wat hier gebeurt legt een bom onder de stikstofaanpak."

Ze doet drie oproepen. „Geef de vijf getroffen ondernemers het zorgvuldige proces dat zij verdienen. Ga staan voor de gebiedsgerichte aanpak en het trappetje van Remkes. Trek dan ook het voorgenomen besluit tot intrekking in. Ten tweede. Mijn oproep aan deze provincie en het IPO: Ontwikkel, liever vandaag dan morgen, een stevige juridische verweerlijn met behulp van de plannen van de minister en benut deze zolang de plannen van het kabinet nog niet zijn vastgesteld. Als laatste verzoek ik alle provincies om één lijn te trekken. Zolang de juridische strijd nodig is, mogen ondernemers niet de dupe worden. Draai als overheid zelf op voor de eventuele dwangsommen en garandeer elke ondernemer het zorgvuldige proces dat hij/zij verdient. Gaat u vandaag door, dan stuurt u de jonge boer van Nederland een doodlopende weg in. Geef ons een kans."

Gerrit Schouten (Agrarisch Collectief Altena): 'Provincie laat steken vallen'

De provincie maakt er er een zootje van, zegt Gerrit Schouten van Agrarisch Collectief Altena. Hij zit op vijfhonderd meter van een natuurgebied en moet zich aan allerlei regels houden, maar er is geen herstelplan voor dat natuurgebied. De provincie laat daar steken vallen, en dat maakt de toekomst van zijn bedrijf onzeker. Want het gaat niet alleen om de vijf pluimveehouders, alle bedrijven worden vogelvrij.

Linda Verriet (POV): Wie is de volgende?

Voorzitter Linda Verriet van de Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV). „Ik vraag mij serieus af: Neemt Provinciale Staten haar rol als volksvertegenwoordiging wel serieus? Wordt er werkelijk geluisterd en verdiept u zich in de gevolgen of staat de uitkomst al vast? Moet de veehouderij in Brabant koste wat het kost verder worden afgebroken? Vandaag vergadert het provinciebestuur over het intrekken van vijf vergunningen van pluimveehouders. Vijf. Maar iedereen die nadenkt snapt wat er op het spel staat. Als u de deur opent naar het intrekken van de vergunningen, dan is het hek van de dam. Dan gaat het niet alleen meer over veehouderij. Wie is de volgende? Industrie, MKB, recreatie of de burger die in de weg zit voor een politiek ideaal?"

Harmen Endendijk (NMV) maakt vergelijking met toeslagenaffaire

Voorzitter: Harmen Endendijk van de Nederlandse Melkveehouders Vakbond haalt de geschiedenis erbij. „Twee jaar geleden kwam een parlementaire enquêtecommissie met een snoeihard rapport over de toeslagenaffaire. Een zwarte bladzijde uit onze parlementaire geschiedenis. De commissie oordeelde dat levens van mensen waren vermorzeld door de overheid. Dat politiek gefaald heeft en ambtenaren en uitvoerende diensten onrechtmatig hebben gehandeld en rechtspraak te kort is geschoten. Dat grondrechten van mensen zijn geschonden en de rechtstaat terzijde is geschoven. Hierdoor zijn levens vernield. Politieke partijen, hier ook aanwezig in de Statenzaal, liepen massaal schande van deze dwaling."

„De toekomst werd voorspeld. Er werd geconcludeerd dat het morgen weer kan gebeuren. Met het voornemen om vijf rechtsgeldige vergunningen in te trekken, wordt een grens overschreden die tot op heden nog werd geëerbiedigd. Met daarbij geen enkele garantie dat de staat van de natuur, waar Brussel om vraagt, zal verbeteren. Wat hier voor ligt is een botte intrekking van vergunningen van boerenbedrijven die ter goede trouw hebben gehandeld en hebben meegewerkt aan oplossingen. Dit ademt alles van een aanstaande herhaling van een affaire waaraan ambtenaren, politici en bestuurders liever niet herinnerd worden. Als dit de nieuwe norm wordt, zijn wij als boeren, maar ook andere ondernemers, vogelvrij."

Ewout Klok (NVP): Zijn er mogelijkheden voor toepassing rekenkundige ondergrens?

Ewout Klok van de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders (NVP) vroeg aandacht voor de rekenkundige ondergrens en wil dat deze zo snel mogelijk wordt ingevoerd. Klok wijst erop dat het het Interprovinciaal Overleg (IPO) dit ook wenst. „NVP wil daarom graag antwoord op de volgende vragen: Heeft de provincie zelf inmiddels de mogelijkheden rondom de RKO inhoudelijk onderzocht? Welke conclusies zijn eventueel getrokken? Gaat de provincie Brabant de RKO bij huidige en toekomstige voorstellen betrekken voor stikstofbeleid? De RKO aanpassen kan namelijk feitelijk mórgen al vanwege wetenschappelijke onderbouwing. NVP meent dan ook dat de provincie in gebreke is qua inzet. De provincie heeft daarnaast óók nog de mogelijkheid om de droge depositiewaarde aan te passen naast de aanpassing van de RKO. Geen van beide opties zijn benut door de provincie."

„NVP maakt zich ook zorgen om de willekeur van de sluiting van de 5 bedrijven. Over de nalatigheden van de provincie Brabant is in de media al genoeg gezegd. Maar als álle bedrijven worden gesloten in de provincie is er nog stééds een overschrijding van de KDW en géén verbetering van de natuur", stelt Klok.

Helma Lodders van Vee&Logistiek: Welke bank wil nog investeren?

„De democratie viert hoogtij”, spot Helma Lodders. „Twee minuten om uit te leggen wat de catastrofale gevolgen zijn van de intrekkingsbesluiten.”

Wat zijn investeringen nog waard als vergunningen zomaar kunnen worden ingetrokken, vraagt ze. Welke bank wil dan nog investeren?

Het gaat allang niet meer om de vijf pluimveehouders, zegt ze. Want nu kan voor iedereen vergunningen worden ingetrokken, voor familiebedrijven, maar ook voor ASML.

Arjan van de Heijkant (Agractie): Hoe kun je verslechtering van de natuur vaststellen als data ontbreekt?

Arjan van de Heijkant van Agractie „Het besluit om de vergunningen van vijf bedrijven in trekken is een oorlogsverklaring aan deze bedrijven en de gehele sector. Wij hebben gekeken naar de inhoudelijke basis van de rechter en het voornemen van GS. Onze conclusie: Het voornemen van GS is gebaseerd op drijfzand. Ik verzoek u dringend de natuurdoelanalyses (NDA's) en de adviezen van de Ecologische Autoriteit nog eens te lezen. Met name de passages over stiskstof."

Hij noemt een voorbeeld. „Voor vaststelling van verslechtering moet de situatie vergeleken worden met 2004. Volgens de NDA ontbreekt de informatie uit 2004, maar ook zowel uit 2022 als 2023. Een verslechtering kan dus niet worden vastgesteld. Uit de NDA valt niet vast te stellen dat er sprake is van verslechtering. Droogte blijkt eerder een oorzaak dan stikstof. Hydrologie is ook een belangrijke drukfactor."

Lotte van Heesbeen (BAJK) trekt streep

Keer op keer worden jonge boeren geconfronteerd met nieuwe regels, vertelt BAJK-bestuurder Lotte van Heesbeen. En nu wordt daar een nieuw hoofdstuk aan toegevoegd. Boeren moeten investeren om aan al die regels te voldoen, maar ze krijgen geen zekerheid meer; vergunningen kunnen zomaar worden ingetrokken.

Van Heesbeen vertelt hoe de BAJK steeds in gesprek is gebleven met de provincie, heeft geprobeerd mee te denken. Maar als de intrekkingen niet van tafel gaan, zegt ze, dan doen de jonge boeren daar van nu af aan niet meer aan mee.

09.58 uur: boerenorganisaties spreken de Statenleden toe: 'Droom lekker verder van de Amercentrale'

Na de vijf getroffen pluimveehouders, komen boerenorganisaties aan het woord. Angelique Huijben van ZLTO trapt af.

„Mevrouw de gedeputeerde slaap maar zacht. Denk vooral niet aan al die boerengezinnen die dreigen te verrekken. Droom lekker verder van de Amercentrale, van de uitbreiding van Brainport en ASML en dat vliegveld. Schrik niet van de vijf ondernemers als zij in uw dromen voor u staan. Mevrouw de gedeputeerde wordt wakker. Ik ben boos. Heel erg boos. ZLTO is boos. Laat ik op voorhand duidelijk zijn. Wij zitten niet te wachten op excuses over een zorgvuldig proces of dat u dit voornemen met een zwaar gemoed neemt. ZLTO is klaar met de willekeur. Wij trekken een streep. Als dit onzalige voornemen doorgaat. Nu is het tijd voor u als Gedeputeerde Staten om tot inkeer te komen. Ga als provincie eens naast de ondernemers staan zoals het een betrouwbare overheid past. Deze mensen zetten zich maximaal in om hun eigen tent te kunnen behouden. Help hen."

Buiten wordt het debat ook via schermen gevolgd (zie foto's hieronder)

09.55 uur: 'Sluiten bedrijf enige optie'

Adrie Melis heeft gedeputeerden Boelema en Rooyackers meermalen uitgenodigd om in gesprek te gaan, vertelt hij, maar die zijn nooit gekomen. Hij vertelt hoe zij aan de slag zijn gegaan met een plan om 91 procent ammoniak te reduceren. Maar in gesprek met ambtenaren en de MOB zeiden zij dat de enige oplossing het sluiten van het bedrijf zou zijn.

09.53 uur: 'Laat eco-terreur niet regeren'

Joris van Lierop richt zich ook op de gedeputeerde en Statenleden. Ik stel mij graag even voor omdat sommigen ik het idee heb dat sommigen niet het idee hebben waar ze over moeten beslissen. Het is de eerste keer in mijn leven dat ik haar live zie. Haar besluit dat zij moet nemen, kan enorme gevolgen hebben voor ons bedrijf. Wij hebben altijd legaal ondernomen en de vergunningen op orde gehad. Dit is meermaals door de provincie bevestigd. We hebben bereidheid getoond om een bijdrage te leveren aan welke maatschappelijke discussie dan ook. Wij wel. De ambitie is er nog steeds. Met ons is alles bespreekbaar. Voor ons is het prima dat er zorgvuldig wordt omgegaan met de Peel of een ander natuurgebied. Daarover is een discussie niet nodig. Ga hierbij uit van feiten en cijfers en niet van willekeur. Laat eco-terreur niet regeren over Brabant en Nederland. Inwoners van Brabant verdienen balans, feiten en gezond verstand.'

09.51 uur: 'Ga in gesprek'

Gydo van den Boomen roept de uitspraak van de rechter weer in herinnering, die opriep om in gesprek te gaan. „Maar gaandeweg de gesprekken kreeg ik het gevoel dat er twee gesprekspartners die geen interesse hadden in een oplossing, die gewoon willen dat mijn bedrijf sluit.”

09.48 uur: 'Machteloos omdat je direct buitenspel bent gezet'

Elleke van den Berg van Van der Laar Pluimvee legde uit dat als boer je leven onlosmakelijk verbonden is met het bedrijf dat je leidt. „De beslissing om het familiebedrijf over te nemen hebben we niet lichtzinnig genomen. Alle seinen stonden op groen. Er was ambitie, er waren plannen, er was een gezonde basis en erg belangrijk: alle vergunningen waren op orde. Er was vanuit de gemeente en bank vertrouwen. In 2023 lagen al onze plannen stil door de dreiging van het intrekken van de vergunningen. Een tijd van onzekerheid, machteloosheid en zorgen brak aan. Onzekerheid die er naar mijn idee niet zou mogen zijn. Als je over onherroepelijke vergunningen beschikt, verwacht je niet dat daar aan getornd kan én mag worden. Machteloos, omdat je direct buitenspel bent gezet, omdat de beslissing over, en niet met je genomen wordt."

09.45 uur: 'U heeft mij nooit ontmoet'

Frank Rooijakkers, één van de getroffen pluimveehouders, is de eerste spreker. Hij spreekt gedeputeerde Saskia Boelema (D66) direct aan. „U heeft mij nooit ontmoet, en dat vind ik spijtig. Want U heeft besloten om mijn bedrijf te sluiten.” Hij heeft zijn vrouw en kinderen meegenomen, zodat die kunnen zien wie verantwoordelijk is voor het beëindigen van hun levenswerk.

„Bij een verkeerde keuze vandaag worden bedrijven vogelvrij”, zegt Rooijakkers tegen de Staten. „MOB heeft al veertig intrekkingsverzoeken klaarliggen. Volgens Aerius veroorzaakt ons bedrijf maar één procent depositie. Moeten alle bedrijven dan weg die één procent depositie veroorzaken?"

09.30 uur: Het debat begint

Als eerste komen zo de insprekers aan het woord. De vijf getroffen pluimveehouders mogen aftrappen met hun verhaal. Ook buiten wordt het debat gevolgd.

09.00 uur: Rustig op parkeerplaats voor tractoren

Op de Pettelaarse Schans is het erg rustig en staat vooralsnog maar één trekker.

08.00 uur: Boeren komen aan in Den Bosch of zijn nog onderweg

Boeren die met de auto komen worden naar het transferium de Vliert geleid en kunnen met de bus naar het provinciehuis. De trekkers mogen parkeren op de Pettelaarse Schans naast het provinciehuis. Dat zorgde voor boosheid onder boeren, omdat ze dachten naar de Vliert te kunnen met de trekker.

07.00 uur: Trekkers verzamelen zich in Wanroij

Ook in Wanroij (NB) verzamelen tientallen boeren met trekkers zich om te vertrekken richting Den Bosch.

06.30 uur Trekkers onderweg vanuit Meijel

Vanuit het Limburgse Meijel vertrok een groep boeren met zeven trekkers richting Den Bosch. Dit zijn niet alleen melkveehouders. Ook een akkerbouwer gaat mee.

Nieuwsredacteur Lisa Lagerberg van Sterke Erven volgt deze groep boeren de hele dag. Haar verslag lees je volgende week op deze website.

Voorbeschouwing Brabants stikstofdebat: D66 wijst naar het vorige kabinet met BBB

D66 lijkt de verdedigingslijn al te hebben bepaald. Bij het debat over de intrekking van de vergunning van vijf Brabantse pluimveehouders, dat vrijdag plaatsvindt in Den Bosch, zal die partij beweren dat het allemaal de schuld is van het vorige kabinet.

De analyses van verschillende D66’ers klinken opvallend eensluidend. „Als het kabinet twee jaar geleden had doorgepakt, hadden we nu wellicht een andere afweging kunnen maken“, vertelde D66’er Saskia Boelema, de gedeputeerde in Brabant die belast is met vergunningverlening, in het Eindhovens Dagblad.

Coalitiepartij VVD vindt het besluit tot intrekking ‘enorm pijnlijk'. De partij zich erbij te hebben neergelegd dat dat besluit onherroepelijk is. De VVD kijkt vooral naar hoe de ondernemers nog geholpen kunnen worden, zoals met verplaatsing van bedrijfsactiviteiten of met nadeelcompensatie.

Lees hier de analyse van politiek verslaggever Wim van Gruisen

Vanuit de landelijke politiek reageerde Jaimi van Essen (D66) woensdag op Kamervragen van BBB. De minister vindt dat ondernemers ervan uit moeten kunnen gaan dat vergunningen blijven gelden. Hij roept partijen op om alles op alles te zetten om intrekking van vergunningen te voorkomen.

Het juridische verhaal

Het zal een vraag zijn die veel boeren bezighoudt: mag het intrekken van vergunningen zomaar? De voorgenomen intrekking van vergunningen van vijf Brabantse pluimveebedrijven door provincie Noord-Brabant roept volgens advocaat Marieke Toonders veel juridische en praktische vragen op. Volgens Toonders gaat de provincie veel verder dan de uitspraak van de rechtbank Oost-Brabant voorschrijft en ontbreekt het aan een zorgvuldige belangenafweging. „Bovenal is de menselijke maat ver te zoeken.”

De provincie baseert haar koers op de uitspraak van de rechtbank Oost-Brabant van 16 april 2025. Die vernietigde eerdere afwijzingen van intrekkingsverzoeken van Mobilisation for the Environment (MOB) en droeg de provincie op opnieuw naar de zaken te kijken.

„De provincie wekt de indruk dat zij geen andere keuze heeft dan de vergunningen vrijwel volledig in te trekken. Dat is niet wat de rechter heeft gezegd", stelt zij. „De rechtbank heeft aangegeven dat passende maatregelen nodig zijn om natuurverslechtering te voorkomen. Hoe je dat als bevoegd gezag invult, is uiteindelijk een bestuurlijke keuze. Er zijn veel meer passende maatregelen voorhanden dan het intrekken van onherroepelijke natuurvergunningen van vijf willekeurige pluimveehouders."

Lees haar visie op de kwestie hier

'Beleidskader met voorwaarden ontbreekt'

Ook Foodlog maakte een juridische analyse. Volgens de analyse heeft de provincie Noord-Brabant weliswaar de plicht om Natura 2000-gebieden tegen verdere verslechtering te beschermen, maar ontbreekt momenteel een algemeen beleidskader waarin is vastgelegd wanneer en onder welke voorwaarden natuurvergunningen kunnen worden ingetrokken.

Stil boerenprotest met verhuizen

Sinds afgelopen maandag is er al een stil protest met verhuisdozen in Den Bosch. Op de dozen staan persoonlijke verhalen en kreten. Op en rond de dozen liggen herkenbare onderwerpen zoals klompen, traptrekkers en overalls. De actie is een initiatief van ZLTO. De verhuisdozen staan in de ogen van de organisatie symbool voor boerengezinnen die het gevoel hebben hun toekomst te moeten inpakken.

Waar draait het vandaag om?

Het debat en het protest draaien om het voornemen van het Brabantse provinciebestuur om vijf onherroepelijke vergunningen van pluimveehouders nabij kwetsbare natuurgebiedenin te gaan trekken. De boeren hebben wel een reductieplan gemaakt, maar volgens de provincie is dit onvoldoende om onder intrekking uit te kunnen komen. Het ziet dan ook geen andere mogelijkheid meer dan het intrekken van de vergunningen.

Het debat in Provinciale Staten zal vooral gaan over de vraag of het echt zover moet komen of dat er toch nog andere mogelijkheden zijn om de vergunningen niet in te hoeven trekken. En heeft de provincie dat stikstofreductieplan van die boeren wel goed genoeg bekeken? Deze vragen zullen vermoedelijk centraal staan tijdens het debat, dat start om 09.30 uur. De provincie erkende dat de communicatie met de pluimveehouders beter had gekund.

Buiten is er ondertussen een boerenprotest om de getroffen pluimveehouders een hart onder de riem te steken. Boeren uit heel het land worden opgeroepen om vrijdag naar Den Bosch te komen. Boeren en belangenbehartigers zijn woedend en van mening dat dit besluit een belangrijk aspect raakt, namelijk de rechtszekerheid. „Het gaat hier om bedrijven met onherroepelijke vergunningen", stelt voorzitter Kees de Jong van LTO/NOP. „Dat je dan als overheid zegt dat je die vergunningen gewoon kunt intrekken, vinden wij buiten proportie en buiten alle grenzen van goed fatsoen. Provincie Brabant acteert schandalig richting de agrarische ondernemers.”

Het protest zal breder zijn. Boeren zullen naar verwachting ook hun onvrede uiten over het landelijk voorgenomen stikstofbeleid. Ze hopen dat de stikstofbrief van Jaimi van Essen van tafel gaat.

In verband met de hoge temperaturen zal het protest tot circa 14.00 uur duren, zodat boeren weer op tijd naar huis kunnen om te zorgen voor hun dieren en gewassen.