'Eerlijke taal helpt het debat'

Woorden sturen hoe we naar de werkelijkheid kijken. Tweede Kamerlid Laura Bromet (Progressief Nederland) heeft aangekondigd dat zij meteen na het zomerreces in de vaste Kamercommissie gaat voorstellen om de term gewasbeschermingsmiddelen voortaan te vervangen door bestrijdingsmiddelen. Dat gaat niet alleen over de woorden, maar ook over de lading die ze hebben. Er zijn ongetwijfeld ook mensen die liever spreken van landbouwgif. Maar beschrijft dat de werkelijkheid? Of kleurt het vooral het debat?

Begin jaren negentig heeft de Nederlandse overheid besloten om de term bestrijdingsmiddelen te vervangen door gewasbeschermingsmiddelen. Daar waren toen verschillende redenen voor: het sloot beter aan bij de internationale terminologie als ‘crop protection’ en ‘Pflanzenschutz’ en het beschrijft beter waar het om gaat, namelijk het beschermen van gewassen. Bromet wil juist ‘man en paard noemen’ door terug te keren naar bestrijdingsmiddelen. Dat zal ongetwijfeld aansluiten bij de weerstand in een deel van de maatschappij tegen deze middelen en de polarisatie op dit onderwerp in ieder geval niet verminderen.

Officieel zijn gewasbeschermingsmiddelen alle middelen die worden ingezet om een gewas te beschermen. Ze kunnen van chemische of biologische oorsprong zijn. Dat zegt weinig tot niets over hun giftigheid of gevaar voor de omgeving. Het voorbeeld van cafeïne werkt vaak verhelderend: deze natuurlijke stof werd recent in de EU afgewezen als werkzame stof omdat pure cafeïne kankerverwekkend is.

Het woord bestrijdingsmiddelen suggereert dat alle middelen zijn bedoeld om iets te doden of uit te schakelen. Dat is al lang niet meer zo. Steeds meer middelen werken door het afweersysteem van de plant te activeren, zodat de plant voldoende afweerstoffen maakt voordat de belager op de plant komt. Een soort vaccinatie. Andere vormen een fysieke barrière op of in de plant tegen schimmels, virussen en insecten. Weer andere middelen zorgen dat er minder voedingsstoffen zijn voor belagers. Deze middelen bestrijden niets rechtstreeks, maar voorkomen dat een ziekte of plaag voet aan de grond krijgt. Sommige middelen combineren meerdere werkingsmechanismen: ze versterken de afweer van de plant en remmen tegelijkertijd belagers. Al deze innovaties passen eigenlijk niet meer onder de noemer bestrijdingsmiddelen. De term doet echt geen recht aan de ontwikkelingen.

Tenslotte is er nog een belangrijk verschil tussen gewasbeschermingsmiddelen en bestrijdingsmiddelen: gewasbescherming geeft het doel aan, bestrijding slechts één van de methoden om dat doel te bereiken. Niemand gebruikt een middel omdat bestrijden een doel op zich is. Een teler wil gezonde gewassen, voldoende opbrengst en voedsel van goede kwaliteit. En soms is beschermen van het gewas daarvoor noodzakelijk.

Een eerlijk maatschappelijk debat begint met eerlijke taal. De sector moet kritische vragen over gewasbescherming niet uit de weg gaan, integendeel. Maar laten we in het debat woorden gebruiken die de werkelijkheid zo goed mogelijk beschrijven, in plaats van woorden die een bepaald gevoel oproepen. Juist daarom is gewasbeschermingsmiddelen een betere term dan bestrijdingsmiddelen. En dan niet omdat het vriendelijker klinkt, maar omdat het simpelweg nauwkeuriger is en beter recht doet aan alle moderne middelen met moderne werkingsmechanismen. In het toch al scherpe debat is nauwkeurigheid misschien wel de belangrijkste vorm van eerlijkheid.