Stijgend gebruik vleeskuikensector, nieuwe afspraken kalversector
Strijd tegen antibioticaresistentie: Erkens overweegt verplichte gevoeligheidsbepaling chinolonen en polymixen
‘Het gebruik in de vleeskuikensector was jarenlang dalend, onder andere door toename van bedrijven die trager groeiende vleeskuikens hebben’, schrijft Erkens. ‘Dit jaar is het totale antibioticagebruik (zowel reguliere als trager groeiende vleeskuikens) met 24,7 procent gestegen. Deze stijging is opvallend en inmiddels heeft de sector een werkgroep opgericht die de oorzaak van de stijging moet achterhalen.’
Vleeskuikensector probeert onverwachte stijging te achterhalen
Het valt de werkgroep op dat er een relatief hoog gebruik is in de eerste week dat de vleeskuikens op het bedrijf zijn. Erkens: ‘Er lijken meerdere problemen te spelen die effect hebben gehad op het gebruik, onder andere rondom pluimveeziekten, relatief meer reguliere ten opzichte van trager groeiende vleeskuikens en gezondheid van kuikens bij aankomst op het bedrijf. De werkgroep onderzoekt deze problemen verder en bekijkt waar handelingsperspectief ligt voor de veehouders en dierenartsen. Ik ben te spreken over de constructieve aanpak van de vleeskuikensector om de oorzaak van deze onverwachte stijging te achterhalen.’
Toch overweegt hij dus wel een maatregel. Erkens: ‘Ik vind het positief dat het gebruik van kritische middelen voor de volksgezondheid over de gehele dierhouderij laag is en dat het gebruik van colistine (een polymixine) verder is afgenomen. Het gebruik van overige chinolonen is echter toegenomen in de vleeskuiken- en kalversector. Overige chinolonen zijn sinds 2026 ook in de Nederlandse classificatie voor antibiotica opgenomen als categorie B-middelen, dit zijn antibiotica die van kritisch belang zijn voor gebruik in de humane gezondheidszorg. Ik ben voornemens in 2027 een gevoeligheidsbepaling voorafgaand aan de inzet van chinolonen en polymixen te verplichten, vergelijkbaar met de huidige wettelijke verplichting voor andere kritische middelen.’
Kalversector: verscherpte aanpak hooggebruikers antibiotica
Met de kalversector zijn extra afspraken gemaakt. ‘Onder andere de doelstelling uit 2019 ten aanzien van reductie van de hooggebruikers is niet volledig behaald. De sector heeft de ambitie uitgesproken om 50 procent reductie te realiseren in 2032 ten opzichte van 2022. Daarnaast ben ik met de sector overeengekomen dat in 2032 het aantal in bedrijf zijnde hooggebruikende bedrijven met 50 procent is verminderd ten opzichte van 2026. Om dit te bereiken zal de sector een verscherpte aanpak van (structureel) hooggebruikers invoeren, deze zal naar verwachting 1 januari 2027 ingaan.’
VVD’er Erkens kondigt de maatregelen en afspraken aan in een jaarlijkse brief aan de Tweede Kamer over de laatste stand van zaken met betrekking tot het veterinair antibioticabeleid en antimicrobiële resistentie (AMR). ‘AMR treedt op wanneer bacteriën, virussen, schimmels en parasieten niet meer reageren op antimicrobiële middelen. Hierdoor worden infecties moeilijk te behandelen, en kan een infectie met een resistente ziekteverwekker levensbedreigend zijn. Daardoor ziet de Europese Commissie AMR als een van de grootste bedreigingen van de volksgezondheid. Ook kan AMR leiden tot productieverlies in de veehouderij’, schrijft de staatssecretaris, ook namens Sophie Hermans (minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport).
Het antibioticagebruik in de Nederlandse veehouderij (varkens, pluimvee, kalveren, runderen, vleeskonijnen, geiten, kalkoenen en eenden) is in 2025 opnieuw gedaald. Sinds 2009 is de verkoop van antibiotica voor dieren met 77,2 procent afgenomen, meldt het ministerie van LVVN. Daarmee heeft de sector het gebruik in ruim vijftien jaar tijd fors teruggebracht.
Antibioticagebruik en monitoring in andere sectoren
Het gebruik in de varkenssector is, na een lichte stijging vorig jaar, gedaald tot een niveau vergelijkbaar met 2023. ‘Positief is dat het afgelopen jaar het gemiddelde gebruik bij speenbiggen is gedaald naar het laagste niveau tot nu toe’, schrijft Erkens.
In de geitensector is het gebruik laag op basis van de huidige gegevens. Erkens: ‘Echter spelen hier problemen met de kwaliteit van de gegevens, hierop heeft de sector verbeteringen doorgevoerd. Er is nog een slag te maken in verbetering van de gegevenskwaliteit en daarom start ik dit najaar met een onderzoek naar gegevenskwaliteit bij databanken in de geitensector.’
Erkens schrijft verder: ‘Voor wat betreft dierenartsen zijn de voorschrijfniveaus in melkvee, overig rundvee, trager groeiende vleeskuikens, zeugen en zuigende biggen en vleesvarkens laag en zijn de verschillen tussen dierenartsen klein, dit is positief. Ik vind het positief dat het gebruik van kritische middelen voor de volksgezondheid over de gehele dierhouderij laag is en dat het gebruik van colistine (een polymixine) verder is afgenomen.‘
Vanaf 2027 worden ook de paarden- en schapensector gemonitord. In 2030 ook honden en katten. Vanwege Europese regels moet Nederland daaraan voldoen.
Erkens is trots: 'Enorme stappen gezet'
Antibiotica zijn onmisbaar bij de behandeling van zieke dieren. Maar onnodig of verkeerd gebruik vergroot de kans dat bacteriën ongevoelig worden voor antibiotica. Hierdoor worden infecties moeilijk te behandelen en kunnen ze in sommige gevallen levensbedreigend worden voor zowel mensen als dieren. Sinds 2009 is het antibioticagebruik in de veehouderij daarom fors teruggebracht. De totale verkoop van antibiotica voor dieren ligt inmiddels 77,2 procent lager dan in dat jaar.
Als gevolg hiervan is de resistentie tegen antibiotica in dieren ook afgenomen. Deze sterke daling van het gebruik in de veehouderij is goed nieuws voor de gezondheid van mens en dier, volgens het ministerie van LVVN in een eigen bericht.
Silvio Erkens, ministerie LVVN, vertelt: „De cijfers laten zien dat de betrokken sectoren en dierenartsen enorme stappen hebben gezet in het terugdringen van het antibioticagebruik. Dat is een resultaat om trots op te zijn. Tegelijkertijd ligt er in de kalversector nog een belangrijke opgave. Daarom hebben we met deze sector een nieuwe afspraak gemaakt om het gebruik terug te dringen. Met deze afspraak zet de sector een volgende stap om de gezondheid van kalveren te verbeteren en het antibioticagebruik verder te verlagen.”
Resistentieniveaus in darmbacteriën van dieren stabiliseren
De ‘Nethmap One Health-rapportage’ over 2024 laat zien dat, na een eerdere aanzienlijke afname in algehele resistentieniveaus in algemene darmbacteriën, het resistentieniveau in de meeste diersectoren nu stabiel is. Het ministerie van LVVN schrijft aan de Tweede Kamer: ‘Daarnaast is de specifieke resistentie tegen extended-spectrum cefalosporines (ESC’s) bij melkvee toegenomen, en blijft deze hoog bij vleeskalveren. Ook fluorochinolonresistentie in Campylobacter-bacteriën bij pluimvee en mensen blijft een punt van zorg. Colistineresistentie blijft laag in voedselproducerende dieren. In 2024 en 2025 werden voor het eerst carbapenemase-producerende enterobacteriën (CPE) bij landbouwhuisdieren aangetroffen. Dit geeft aan dat monitoring van AMR essentieel blijft. De organisaties die betrokken zijn bij het opstellen van de rapportage nemen stappen om, conform het actieplan, de One Health-benadering en gegevens integratie in de Nethmap-MARAN-rapportage verder te versterken.’
Guus Daamen
Als zoon van een fruitteler opgegroeid tussen de appelbomen in Gelderland. Tijdens mijn master Journalistiek aan de Vrije Universiteit in Amsterdam mij verder gespecialiseerd in politiek. Schrijft voor Agrio voornamelijk over Politiek en Beleid. Luistert, vraagt en onderzoekt. Andere passie: sport.
Beeld: Ellen Meinen, Natasja Beverloo
Bron: Ministerie van LVVN
Bekijk ook
