Menu
Sterke Erven Logo
34

Nederlandse baas op Schots top-melkveebedrijf

3407 min
Als achtjarig jongetje emigreerde Wim Bosma met zijn ouders naar Schotland. Vier jaar geleden greep hij de kans om aan de slag te gaan op het proefbedrijf van de universiteit van Edinburgh. Als bedrijfsleider moet hij vechten voor voldoende budget en tegen een oprukkende stad. Ondertussen blijft de droom van een eigen melkveebedrijf knagen.
De 42-jarige Wim Bosma is bedrijfsleider op het melkveeproefbedrijf Langhill Farm van de universiteit van Edinburgh. Het bedrijf telt 240 melkkoeien, 200 stuks jongvee en 350 schapen. Het grondareaal bestaat uit 240 hectare land, waarvan 200 hectare gras en 40 hectare tarwe.
Het proefbedrijf tegen de buitenwijken van de Schotse hoofdstad is eigendom van de Universiteit van Edinburgh. Langhill Farm heeft twee hoofdfuncties: Het mogelijk maken van praktijkonderzoek en het in de praktijk laten werken van landbouwstudenten en veeartsen in opleiding.
Bosma is sinds 2010 bedrijfsleider op het proefbedrijf. Zijn vader was bedrijfsleider eerst bedrijfsleider op een melkveebedrijf in Groningen en later in Schotland. In 1980 emigreerde Wim Bosma met zijn ouders naar de Schotse laagvlaktes.
Een overzicht van het melkveebedrijf. Rechts is de ligboxenstal, in het midden de melkstal met wachtruimte en links de afkalfruimte. De vorige bedrijfsleider heeft ruim 30 jaar de leiding over het melkveebedrijf gehad.
Het melkveebedrijf behoort tot de top-bedrijven van Schotland. Over de afgelopen 12 maanden molk het bedrijf gemiddeld 228 koeien met een rollend jaargemiddelde van 10.490 liter per koe. Het vet- en eiwitpercentage bedroeg respectievelijk 4,28 en 3,39 procent. De gemiddelde tussenkalftijd is 393 dagen.
Bij Wim Bosma lopen de koeien van mei tot en met september dag en nacht buiten. Hij hoopt het weideseizoen altijd te kunnen oprekken tot eind oktober. Veel hangt af van de hoeveelheid neerslag. „De afgelopen twee jaar was het extreem nat. In 2012 viel er zelfs 2.000 millimeter regen. Twee keer zoveel als gemiddeld.”
Twee keer per dag worden de koeien gemolken. De eerste melkbeurt is om 5 uur en de tweede om 15 uur ‘s middags. Gemiddeld duurt het melken 2,5 uur. Bosma heeft nu 200 koeien aan de melk.
Langhill Farm heeft een 2 x 14 stands visgraatmelkstal van Delaval. Bosma melkt zelf lang niet altijd. Met hem erbij, heeft het proefbedrijf in totaal zes fulltime arbeidskrachten in dienst.
De koeien krijgen lokvoer in de vorm van krachtvoer. Elke melkbeurt gaat hem om 0,5 kg per koe. De hoogproductieve koeien die meer dan 24 liter geven, krijgen afhankelijk van hun melkgift meer voer.
De tepels worden voor het melken gesprayd met een jodium. Als de uiers leeg zijn, krijgen de tepels nog een nabehandeling met een spray gebaseerd op Chloorhexedine. Het middel doodt veel soorten bacteriën en remt de groei van schimmels.
Een keer per dag krijgen alle koeien bij het verlaten van de melkstal een voetenbad. Het proefbedrijf heeft altijd veel last gehad van Italiaanse stinkpoot. Met het voetenbad weet Bosma het onder controle te houden.
Als ondergrond heeft de stal een dichte vloer met profiel. Een mestschuif met ketting houdt de vloer droog. De ligboxen zijn voorzien van rubberen matten.
Op de droogstaande koeien na, is de ligboxenstal nu overdag en ’s nachts leeg. Als de koeien op hun melkbeurt moeten wachten kunnen ze aan het voerhek vreten.
Ze krijgen een TMR-rantsoen met kuilvoer, tarwe, vitaminen en mineralen. Omdat Bosma met één productiegroep werkt, krijgen alle koeien hetzelfde rantsoen.
Met de voermengwagen worden de koeien in het zomerseizoen eenmaal daags gevoerd. In de winter krijgen ze tweemaal daags vers voer.
Bosma bij de graskuil waar de eerste snede is ingekuild. Hij streeft naar een drogestofpercentage van 30 procent bij de graskuilen. In de deze kuil was het drogestofpercentage 26-27 procent.
Gemiddeld kuilen ze drie sneden gras per jaar in. De eerste snede komt doorgaans eind mei, de tweede midden juli en de laatste eind september. Drie snedes per jaar is in Schotland standaard.
Mais wordt er in Schotland nauwelijks geteeld. Zeker niet in de regio waar Bosma boert. „Een melkveehouder in de buurt heeft wel eens geprobeerd om maïs te telen, maar het is hier te koud en het groeiseizoen voor maïs is te kort.”
Het merendeel van het tractorwerk besteedt hij uit aan de loonwerker. Alleen het gras schudden en duinen doet hij zelf. Ook heeft hij een balenpers. Van de derde snede maakt Bosma meestal balen.
Bosma is nu bezig met geleidelijk vervangen van het oude gras. „Als je over het gras kijkt, ziet het er mooi groen uit, maar het heeft geen productiviteit.” De reden is volgens hem dat het gras al minstens veertig jaar niet is vernieuwd.
Daarom is hij sinds een paar jaar geleidelijk het oude gras aan het vervangen en hij wil tegelijk de bodemvruchtbaarheid verbeteren. Hij teelt de eerste twee jaar tarwe op het voormalige grasland en zaait daarna de stukken in met nieuw gras.
Op de eerste stukken met nieuw gras merkt Bosma al een verschil in productiviteit. „Het jonge gras is twee weken eerder klaar dan het oude gras.”
Omdat bij de aanstelling van Bosma de melkveestapel kampte met vruchtbaarheidsproblemen en een korte levensduur is hij wat van de fokkerijindex afgestapt. Stieren met een hogere vruchtbaarheid en een sterkere bouw, hebben nu zijn voorkeur.
Hij besloot ook te gaan werken met driewegkruisingen. De Holstein-Friesian krijgen twee inseminaties met de Holstein-stier. Als ze de tweede keer nog niet dragend zijn, worden ze geïnsemineerd met Noors Roodbont. „We willen dat de vruchtbaarste koeien Holstein blijven en de minder vruchtbare koeien meer vruchtbaarheid erven van de kruising.” De nakomelingen insemineert hij vervolgens met Brown Swiss.
Inmiddels heeft hij 16 dochters rondlopen uit de kruising Noors Roodbont x Holstein. De eerste daarvan is nu dragend van een Brown Swiss-stier en kalft binnenkort af. Bosma is met zijn fokkerijbeleid een pionier in Schotland.
Het afkalfseizoen is van augustus tot en met april, met een piek in de wintermaanden. In november als ze weer in de ligboxenstal staan, worden de eerste koeien weer geïnsemineerd. Dit gebeurt tot eind juni. „Langzaam wil ik de inseminatieperiode inkorten, maar we kunnen niet te streng zijn, omdat we anders te weinig koeien overhouden.”
Jaarlijks heeft Bosma 12 tot 13 procent tweelingen. Liever had hij een lager percentage. „Koeien met tweelingen krijgen we over het algemeen minder goed dragend, omdat ze moeilijker opschonen.”
De nuchtere kalveren lopen in grote groepen. Ze krijgen via een melkautomaat melk. Bosma vindt het systeem hygiënisch werken en het levert hem arbeidsgemak op.
De koeien die hij niet drachtig krijgt, insemineert hij nog eenmaal met sperma van de Belgische Blauwe. „Met deze koeien wil ik niet doorfokken, omdat ze een slechte vruchtbaarheid hebben.” Voor nakomelingen van de Belgische Blauwe beurt hij 260 euro. Voor de standaard nuchtere kalveren ontvang hij ongeveer 65 euro.
Langhill Farm werd in 2012 getroffen door een IBR-uitbraak. „Mijn voorganger was in 2008 gestopt met de IBR-vaccinatie en dan weet je dat je een keer met een uitbraak te maken krijgt. Ik was het dus die dat mocht meemaken.” Hoewel de uitval beperkt bleef tot een koe, waren het vooral problemen met de vruchtbaarheid die voor de grootste schade zorgden.
Tegenwoordig vaccineert hij de koeien weer tegen IBR, evenals tegen BVD, leptospirose, ringworm en het rotavirus. De jonge vaarzen krijgen nog een enting tegen Salmonella.
Wim Bosma levert zijn melk aan de Schotse zuivelcoöperatie Milk First. De huidige melkprijs (week 38, 2014) is 33 eurocent per liter. Vorige winter piekte de melkprijs nog op 42 eurocent.
Aan de oostkust van Schotland waar Wim Bosma boert, liggen de intensieve melkveebedrijven. In het westen houden veel Schotse melkveehouders hun koeien op een wijze die is gebaseerd op het Nieuw-Zeelandse weidesysteem. Onder invloed van de warme Noord-Atlantische oceaanstroom is het in deze regio een paar graden warmer en valt er meer neerslag in vergelijking met de rest van Schotland.
Wim Bosma droomt hij al vanaf zijn jeugdjaren van een eigen melkveebedrijf. Alleen is hij aangewezen op huren, maar volgens hem is er haast geen aanbod van te huur staande melkveebedrijven. Toch blijft hij hopen op die ene kans. „Als ik iets tegenkom, zou ik er meteen voor gaan.”

Lees het hele verhaal van Wim Bosma in het magazine Melkvee van zaterdag 27 september.

Tekst:

Beeld: Ruben van Boekel

Tags
MelkveeMelktechniek
Lees meer in het vakblad
In Vakblad Melkvee lees je wat speelt in jouw sector, met kennis, verhalen en duiding voor de praktijk.
Meer over het vakblad
Bekijk ook
Melkveehouders voor een Lely Astronaut en Grazeway
Kennispartner
Niet op zoek naar een melkrobot, toch overtuigd door een tweedehands exemplaar
Kennispartner
Melken zoals de koe dat wil, doe jij dat al?
Kennispartner
Meer melk met minder koeien!
Sterke Erven © 2026 Uitgave van Agrio Uitgeverij B.V.