'Hoe goed werkt het morele kompas van kabinet-Jetten?'

We kennen het toeslagenschandaal en de problematiek rond de aardbevingsschade in Groningen. Ondanks grote inzet van veel mensen krijgen we die grote crisissen maar niet opgelost als samenleving. De wil is er wel. Maar we maken het dermate complex dat het bijna onoplosbaar is. Je zou dan denken dat we daar als politiek en samenleving van leren, maar dat gebeurt blijkbaar onvoldoende. De stikstofcrisis is het nieuwe drama in wording.

Taboer

Taboer, het luisterend oor voor boeren en hun omgeving bij psychische nood, ontvangt tegenwoordig tientallen telefoontjes per dag meer naar aanleiding van de stikstofplannen van het kabinet-Jetten. Ombudsman Van Zutphen bracht eerder al naar buiten dat de overheid bij het stikstofbeleid de mens achter de boer vergeet. En langs wegen prijken alweer maandenlang omgekeerde vlaggen, actieborden en sinds vorige week helaas ook weer brandende hooibalen. Je vraagt je af hoeveel waarschuwingen politici nodig hebben om bij zinnen te komen. Dat ze beseffen hoeveel schade ze mensen toebrengen.

Provincie Noord-Holland

Afgelopen week spraken boeren gelukkig ook politici rechtstreeks aan om goed tot hen door te dringen. Jos Stuijt, melkveehouder in Wijdewormer, werd emotioneel toen hij voor Statenleden en gedeputeerden van Noord-Holland vertelde over de ontwikkeling van zijn melkveebedrijf. En daarbij iedere keer door hoepeltjes moet springen om zijn bedrijf overeind te houden. „Het houdt nu op voor de boeren. Boeren zitten hier niet meer, want ze zijn het zat. Ze kunnen het niet meer aan. Boeren worden overspannen. Ze weten niet meer wat ze hieraan moeten doen. Als ze nu niet wakker worden, dan is het gewoon gebeurd.” Met ‘ze’ doelt Stuijt op de politici.

Provincie Overijssel

In Overijssel spraken maar liefst twintig personen in voorafgaand aan een commissievergadering van Provinciale Staten. Dat worden er steeds meer. Maar ze ervaren maar niet dat er echt iets gedaan wordt met hun zorgen. Melkveehouder Gideon Hoorn noemde, namens Agrarisch Collectief Wanneperveen, dat de brief van Van Essen inclusief de zonering de doodsteek is voor de landbouwbedrijven. Hij stelde dat bijna 74 procent van de stikstofgevoelige natuur, het wettelijke doel, van natuurgebied De Wieden onder de kritische depositiewaarden zit. Als de overheid de stoppers van de laatste jaren ook meerekent, zelfs helemaal. Volgens Hoorn zijn er helemaal geen extra maatregelen nodig, en een realistische natuurdoelanalyse toont ook nog eens aan dat de natuurkwaliteit op orde is.

Ronald Pelgrom

Melkveehouder Ronald Pelgrom uit het Gelderse Hummelo mocht op Prinsjesdag Rob Jetten zelf aanspreken in een uitzending van de NOS (vanaf 47 minuten). Hij had de koning eerder die dag horen zeggen dat boeren duidelijkheid en toekomstperspectief verdienen. Duidelijkheid kwam er met de stikstofbrief, maar toekomstperspectief niet. Hij vroeg aan onze premier hoe hij zijn bedrijf overeind kan houden als hij met 1,4 GVE per hectare 25 van zijn 65 koeien weg moet doen door de koppeling van ammoniakuitstoot aan fosfaatrechten. Jetten had daar geen antwoord op. Hij liet wel blijken dat dit eigenlijk niet de bedoeling kan zijn en gaf vervolgens aan dat provincies, LTO en NAJK ook gevraagd zijn om de plannen te verbeteren.

Pelgrom kreeg het laatste woord. „Ik zie mezelf als voedselmaker en wil geen excuses hoeven maken om goed voedsel te produceren.” Als een boer zoiets zegt, tegen de leider van het land, zouden toch alle alarmbellen af moeten gaan.

Mens op boerenerf

Jetten gaf aan meer van het bedrijf van Pelgrom te willen weten, om het beleid te verbeteren. Tijdens het gesprek liet Jetten in ieder geval blijken verbaasd te zijn hoe de regels van zijn kabinet in de praktijk uitwerken. Dat is een begin. Ik hoop een begin waarbij het morele kompas weer wordt aangezet in dit kabinet. Dat het leidt tot aanpassing van de voorgestelde regels op basis van modellen en bureauberekeningen, en er ook weer oog komt voor de mens op het boerenerf.