Cijfers helpen om betere beslissingen te nemen

“Wat we vaak zien, is dat er wel naar milieu en natuur wordt gekeken, maar minder naar de boer en zijn bedrijf. Die ondernemer moet ook kunnen overleven. Hij heeft kosten, een gezin te onderhouden, vaak schulden bij de bank die moeten worden afgelost, en hij moet investeren in de toekomst en in verdere verduurzaming. Die eisen worden ieder jaar hoger, zowel vanuit de overheid als vanuit de keten. Dat verhaal is naar mijn idee onderbelicht. Ik denk dat wij juist daar een belangrijke rol hebben.”

Praktijkdata over de ontwikkeling van de Nederlandse akkerbouw

Smit is een uitgesproken voorstander van onderzoek en beleid op basis van feiten. Dat politieke afwegingen soms zwaarder wegen dan onderzoeksresultaten, frustreert hem weleens.

Tegelijk motiveert het hem om zichtbaar te maken wat er in de landbouw daadwerkelijk gebeurt. “Er wordt natuurlijk heel veel geroepen over de landbouw, helaas niet altijd in positieve zin. Het sterke van wat wij doen, is dat we objectieve gegevens hebben die statistisch goed in elkaar zitten.” Zo laten BIN-data bijvoorbeeld zien dat het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op bedrijfsniveau al jaren afneemt. “Er worden wel degelijk stappen gezet.”

Die inzichten zijn gebaseerd op gegevens uit de praktijk. Een kleine 200 Nederlandse akkerbouwers nemen deel aan het Bedrijveninformatienet (BIN) en vormen samen een representatieve afspiegeling van de sector. In totaal leveren ongeveer 1.500 land- en tuinbouwbedrijven gegevens aan. Wageningen Social & Economic Research verzamelt deze economische en duurzaamheidsgegevens als onderdeel van een wettelijke onderzoekstaak. De praktijkdata worden gebruikt voor onafhankelijk onderzoek en geven beleidsmakers, sectororganisaties en ondernemers inzicht in de ontwikkeling van de Nederlandse landbouw.

Van extensivering tot Nitraatrichtlijn: wat betekent beleid voor het bedrijf?

Als voorbeeld noemt Smit twee actuele beleidsdossiers waarbij BIN-data helpen om de gevolgen voor akkerbouwbedrijven concreet te maken: de extensiveringsregelingen en het achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn. Voor beide zijn met behulp van praktijkdata scenario’s doorgerekend. Bij extensivering bleek dat de financiële gevolgen voor bedrijven aanzienlijk kunnen zijn. Ook bij de voorgenomen maatregelen uit het achtste actieprogramma waren de berekende economische effecten groot. “Als je de voorgenomen regels zou invoeren, zouden de kosten enorm zijn. Voor sommige bedrijven zou dat betekenen dat ze het niet overleven.”

Tegelijk maken meerjarige praktijkcijfers zichtbaar welke stappen de sector zelf al heeft gezet. Gewasbescherming is daarvan volgens Smit een duidelijk voorbeeld. Het middelengebruik op bedrijfsniveau neemt al jaren af en nieuwe technieken moeten die ontwikkeling verder versnellen. “Ook de ontwikkelingen richting robotisering laten zien dat de sector het middelengebruik actief verder probeert terug te dringen. Ik volg dit al meer dan dertig jaar. Dan zie je hoeveel er veranderd is en dat middelen veel vriendelijker zijn geworden dan vroeger."

Cijfers voor benchmarking: waar sta ik ten opzichte van anderen?

Zijn vader noemde hem vroeger gekscherend een ‘boekjesboer’. “Als hij vroeg hoeveel stikstof hij op een stuk grasland moest strooien, zei ik: ik moet even in een tabel kijken. Mijn vader deed dat veel meer op gevoel, met zijn groene vingers. Hij had natuurlijk ook veel meer ervaring dan ik.” Inmiddels spelen cijfers een veel grotere rol in het boerenbedrijf. Niet alleen omdat er meer registratie wordt gevraagd, maar ook omdat goed inzicht in de eigen prestaties helpt om betere keuzes te maken. BIN-deelnemers kunnen via MijnAgrimatie hun resultaten over meerdere jaren bekijken en vergelijken met soortgelijke bedrijven en gewassen. “Cijfers helpen om te benchmarken: waar sta ik ten opzichte van vergelijkbare bedrijven en vergelijkbare gewassen? Dat vind ik een groot voordeel van BIN. We zien ook dat de bedrijven die aan BIN deelnemen, vaak goed inzicht hebben in hun cijfers. Wat dat betreft vind ik het achteraf niet erg dat ik die ‘boekjesboer’ was. Cijfers helpen om betere beslissingen te nemen.”

Smit ziet daarin nog kansen voor de toekomst. BIN wordt nu al gebruikt om op sectorniveau ontwikkelingen en beleidsscenario’s door te rekenen, maar hij zou dit graag dichter bij de individuele ondernemer brengen. “Mijn droom is om in de toekomst tools aan BIN te koppelen waarmee je scenario’s voor je eigen bedrijf kunt doorrekenen.”

Minder milieubelasting, maar de druk blijft

Bemesting en gewasbescherming behoren volgens Smit tot de belangrijkste thema’s in de akkerbouw. De ontwikkelingen worden daarom nauwgezet gevolgd. “We zijn bijvoorbeeld aangesloten bij het LMM, het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid. Het RIVM meet daarin hoeveel nitraat er in drainwater en grondwater zit. Wij kijken naar wat de boer daadwerkelijk doet: welke hoeveelheden mest worden toegepast, enzovoorts.” Die informatie is volgens hem niet alleen belangrijk voor beleid, maar ook voor boeren zelf: hoe doen we het eigenlijk? Bij gewasbescherming wordt bijgehouden welke middelen bedrijven gebruiken, in welke hoeveelheden en bij welke gewassen.

Van achteroverleunen is echter geen sprake. Ook zonder een duidelijke langetermijnvisie van de overheid is volgens Smit voorspelbaar dat gewasbescherming onder druk blijft staan. “Een groot deel van de middelen die nu nog beschikbaar zijn, zal naar verwachting in de komende jaren verdwijnen.” Met scenariostudies brengt WSER daarom in beeld wat zulke veranderingen betekenen, welke alternatieven mogelijk zijn en welke gevolgen ze hebben voor akkerbouwbedrijven.

WUR voert onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek uit voor de overheid, sectorpartijen en het bedrijfsleven, maar neemt ook zelf initiatief door het gesprek met deze partijen aan te gaan.