Eerste handhavingsverzoek om gewasbescherming in Flevoland

Stichting de Groene Arabesk diende namens Stichting Mobilisation for the Environement (MOB) van Johan Vollenbroek en Stichting Natuurbeschermingswacht een handhavingsverzoek in.

Het vraagt daarin de provincie om te handhaven bij percelen waar teelten plaatsvinden ‘die niet passend beoordeeld zijn, terwijl zij wel mogelijke significante effecten kunnen hebben’ op de Weerribben-Wieden. Dit Natura 2000-gebied ligt in Overijssel, maar grenst aan Flevoland. Ook kunnen gewasbeschermingsmiddelen via uitspoeling negatieve effecten hebben op de Waddenzee, het IJsselmeer en het Markermeer. Dit zijn ook beschermde natuurgebieden. De reden die wordt genoemd is dat het oppervlaktewater uit de Noordoostpolder en Flevoland indirect en direct via gemalen in deze grotere wateren terechtkomt.

Percelen Rijksvastgoedbedrijf aangeschreven

In totaal zijn 32 percelen onderdeel van het handhavingsverzoek. Op 8 daarvan worden pioenrozen geteeld. Bij de andere percelen is niet duidelijk wat er precies wordt geteeld. Op het eerste oog lijkt het handhavingsverzoek zich te richten op sierteelt. De pioenrozenteelt ligt ook al onder vuur in Noord-Holland, waar Groene Arabesk ook al een handhavingsverzoek indiende bij de gemeente Opmeer.

De percelen in Flevoland zijn in eigendom van 25 grondeigenaren. Daar is het Rijksvastgoedbedrijf er één van. Die bezit negen van de 32 percelen, zo laat een woordvoerder van de provincie Flevoland desgevraagd weten. Het Rijksvastgoedbedrijf verpacht veel grond in Flevoland.

Breder handhavingsverzoek

Het handhavingsverzoek richt zich niet alleen op het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, maar ook op onttrekking van grondwater en oppervlaktewater en de aanleg en het gebruik van drainage. Deze kunnen mogelijk een negatief effect hebben op de natuurkwaliteit, menen de organisaties. Daarnaast vragen de indieners aandacht voor de emissies van stikstof door landbouwvoertuigen. Landwerkzaamheden als frezen, cultiveren, ploegen en dergelijke zouden een significante hoeveelheid stikstofemissie kunnen veroorzaken. Dat zou ook blijken uit een rechtszaak in Overijssel.

In de onderbouwing van het handhavingsverzoek verwijzen Stichting de Groene Arabesk, MOB en Natuurbeschermingswacht naar diverse uitspraken van (hogere) rechters, de Europese Habitatrichtlijn en verschillende rapporten, waaronder over pfas in bestrijdingsmiddelen van het RIVM en PAN Europe.

Eerst passende beoordeling

Voor al deze zaken vinden de indieners van het handhavingsverzoek dat er eerst een passende beoordeling plaats moet vinden, zodat de eventuele negatieve effecten van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in kaart komen van de provincie als bevoegd gezag. Voor de onderbouwing dat handhaving vanwege het effect op Natura 2000-gebied Weerribben-Wieden en de meren nodig is, wordt verwezen naar een onderzoek van de Vlinderstichting en Meten=Weten.

Stichting de Groene Arabesk, MOB en Natuurbeschermingswacht verzoeken de provincie om handhavend op te treden en lasten onder dwangsom op te leggen aan eigenaren. Ook moet voorkomen worden dat de sierteelt in de toekomst plaats blijft vinden als significante effecten niet uitgesloten kunnen worden.

Flevoland vraagt grondeigenaren om gegevens

Om het handhavingsverzoek te kunnen beoordelen, vraagt Flevoland aan de grondeigenaren of er sprake is van pacht en/of verhuur, of er op het perceel sprake is van teelt en zo ja welke, en welke teelten er gaan plaatsvinden in 2027.

Ook willen ze weten of er de afgelopen twee jaar gewasbeschermingsmiddelen zijn gebruikt en zo ja welke, het tijdstip van het gebruik, de dosering, het gewas waarin het middel is gebruikt en of er middelen tegelijkertijd zijn gebruikt. Verder vragen ze naar gegevens over wateronttrekkingen, drainage en of pootgoed is behandeld met gewasbeschermingsmiddel en welke landbouwmachines zijn gebruikt.

De grondeigenaren hebben begin september een brief gekregen van de provincie Flevoland en hebben vier weken om te reageren. Dit betekent dat de informatie vóór 6 oktober aangeleverd moet worden. ‘Als de grondeigenaren de benodigde gegevens niet voor de termijn aanleveren, zal een toezichthouder de gegevens vorderen’, meldt een woordvoerder van Flevoland. ‘Als er niet aan deze vordering wordt voldaan, zal er een voornemen last onder dwangsom opgelegd worden om alsnog de benodigde gegevens te ontvangen.'

Hoe overtreding met terugwerkende kracht ongedaan maken?

In de brief staat verder dat telers de tijd krijgen om een overtreding ongedaan te maken. De vraag is hoe je mogelijke overtredingen die twee jaar geleden zijn begaan, ongedaan kunt maken. Moet je dan het pootgoed dat is behandeld uit de grond halen?

De woordvoerder reageert op deze vraag: ‘Voor de afhandeling van het handhavingsverzoek is het van belang om inzicht te krijgen in het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op de specifiek genoemde percelen. Het kan voorkomen dat er dit jaar geen gewasbeschermingsmiddel is gebruikt, maar in het jaar daarvoor wel. Antwoord op deze vraag geeft meer inzicht of het handhavingsverzoek daadwerkelijk betrekking kan hebben op een specifiek perceel of niet. Daarnaast gaat het hier om de vraag of er bestuursrechtelijk gehandhaafd dient te worden op een eventuele overtreding. Bestuursrechtelijk handhaven ziet op het ongedaan maken dan wel het voorkomen van een nieuwe overtreding. Mocht er sprake zijn van een overtreding, dan zal dat in dit geval waarschijnlijk zien op het voorkomen van toekomstige overtredingen.’