Themadag vaccinatie leghennen: ‘Ook Amerikaanse experts pleiten voor vogelgriepvaccinatie’

Naarmate vogelgriep zich permanent vestigt in wildevogelpopulaties wereldwijd, zijn traditionele, op ruiming gerichte strategieën voor hoogpathogene aviaire influenza (HPAI) volgens Joseph Annelli niet langer voldoende. Een verschuiving naar gecontroleerde onderdrukking is noodzakelijk, met vaccinatie, strategische monitoring, risicogebaseerde besluitvorming en One Health-benadering.

Ook de Wereldorganisatie voor Diergezondheid (WOAH) stelt nu dat de aanhoudende circulatie onder wilde vogels een heroverweging rechtvaardigt van het uitsluitend vertrouwen op grootschalige ruimingen. En dat er behoefte is aan duurzamere strategieën voor de lange termijn, waarbij vaccinatie mogelijk als aanvullend bestrijdingsmiddel kan dienen.

Gecontroleerde onderdrukking met vaccinatie

Annelli stelt dat het probleem met ruimingen is dat de klok simpelweg terug wordt gezet naar de beginfase, tot de volgende introductie – een cyclus van detectie, ontvolking, desinfectie en herbevolking die weliswaar operationeel succesvol kan zijn, maar strategisch gezien geen succes oplevert. Hij pleit voor een gecontroleerde onderdrukking, waarbij vaccinatie een belangrijke rol speelt.

Maar ook in de VS is men voorzichtig geweest met routinematige HPAI-vaccinatie. Bezwaren betreffen onder meer de effectiviteit van het vaccin, de controle en monitoring van gevaccineerde populaties, de mogelijkheid van onopgemerkte infecties, antigene evolutie, implementatiekosten en – cruciaal voor een belangrijke pluimvee-exporteur – de internationale handel. Deze bezwaren blijven naar de mening van de pluimveeprofessor terecht.

Internationale werkgroep

Maar Annelli ziet dat het internationale beleidsklimaat verandert. De werelddiergezondheidsorganisatie WOAH erkent vaccinatie als een aanvullend instrument voor de bestrijding van hoogpathogene aviaire influenza (HPAI), en in 2026 is een internationale werkgroep – bestaande uit de VS, Canada, de Europese Commissie, Frankrijk, Nederland, het VK en de WOAH – begonnen met de ontwikkeling van controle- en certificeringsmethoden die het mogelijk maken dat vaccinatie en veilige handel naast elkaar kunnen bestaan.

Recente economische modellen van de Amerikaanse kalkoensector, gepubliceerd door de WOAH, ondersteunen dit standpunt: ze suggereren dat vaccinatie voordelen kan opleveren voor zowel producenten als consumenten. Hoewel die voordelen afnemen naarmate de handelsbeperkingen toenemen. De les is niet dat vaccinatie HPAI automatisch oplost, maar dat vaccinatiebeleid en handelsbeleid samen moeten worden bekeken.

Internationale handel

Internationale handel is wellicht het grootste praktische obstakel voor een ingrijpende verandering in het HPAI-beleid. Maar onzekerheid over de handel zou moeten leiden tot onderhandelingen, niet tot verlamming. Annelli vindt daarom dat het internationale handelsbeleid verder moet evolueren van willekeurige beperkingen op landniveau naar risicogebaseerde beslissingen, waarbij rekening wordt gehouden met toezicht, zonering, compartimentering, vaccinatie en vaccinatiemonitoring, productkenmerken, verwerking, traceerbaarheid en officiële veterinaire certificering.

Een virus dat door migrerende wilde dieren over internationale grenzen wordt verspreid, kan redelijkerwijs niet oneindig worden beheerd door handelsbeleid dat ervan uitgaat dat nationale politieke grenzen overeenkomen met de ecologische grenzen van de infectie.

De WOAH heeft expliciet verklaard dat vaccinatie, mits correct uitgevoerd en vergezeld van toezicht, geen ongerechtvaardigde belemmering voor veilige handel mag vormen. Het huidige onderzoek van de WOAH naar HPAI-vaccinatie en handel is gericht op toezichtmethoden, die importerende landen vertrouwen geven en tegelijkertijd gevaccineerde pluimveepopulaties in staat stellen deel te nemen aan de internationale handel.

Oplosbaar probleem

De beleidsvraag zou volgens Annelli daarom verder moeten gaan dan: ‘Moeten we vaccineren of niet?’ Een nuttigere vraag is: onder welke epidemiologische omstandigheden, met welke vaccins, in welke productiesystemen en in combinatie met welke surveillance zou vaccinatie de ziekte kunnen terugdringen en tegelijkertijd de handel en het publieke vertrouwen beschermen? Dat is een oplosbaar wetenschappelijk en beleidsmatig probleem.

Ruimingen blijven noodzakelijk

Massale ruiming blijft evenwel noodzakelijk bij veel uitbraken van HPAI, zo waarschuwt de Amerikaanse professor. Klinisch aangetaste vogels mogen niet lijden, en situaties met intense virusvermeerdering of een onaanvaardbaar risico op overdracht kunnen snelle eliminatie van het koppel vereisen. Gecontroleerde bestrijding verandert daar niets aan.

Vaccinatie zou de ernst van de ziekte en de virusvermeerdering kunnen verminderen. Vroegtijdige detectie zou een infectie kunnen opsporen voordat de klinische ziekte zich wijd verspreidt. Een betere epidemiologische beoordeling zou onderscheid kunnen maken tussen verschillende niveaus van transmissierisico.

Menselijke dimensie

Er is volgens Annelli ook een menselijke dimensie. Herhaalde massale ruiming legt een aanzienlijke last op producenten, dierenartsen, dierenartsassistenten, hulpverleners en anderen die bij deze operaties betrokken zijn. Het veterinaire beleid moet erkennen dat de veerkracht van het personeel en het welzijn van de hulpverleners onderdeel zijn van duurzaam ziektebeheer.