Sterke Erven Logo

Onderzoeker en teler: ‘hoe kan koolteelt in stroken natuurlijke plaagonderdrukking bevorderen?’

Natuurlijke plaagbestrijding begint bij diversiteit

05 min
Gert Noordhoff.
Gert Noordhoff, akkerbouwer in Noordoost-Groningen, pioniert met het biologisch telen van kool in strokenteelt om natuurlijke plaagonderdrukking te bevorderen. Onderzoeker Gabriele Bolletta promoveert op de invloed van gewasdiversiteit op natuurlijke plaagbestrijding aan Wageningen University & Research. Over de net gepubliceerde onderzoeksresultaten gaan onderzoeker en teler in gesprek: ‘Onze ervaringen komen opvallend goed overeen. In een monocultuur is predatie door natuurlijke vijanden duidelijk lager dan in een divers teeltsysteem.’

Gert Noordhoff - akkerbouwer

Plaats: Bellingwolde (Groningen)

Grondsoort: Zware klei

Oppervlak: 10-12 ha strokenteelt

Gewassen: Diverse (oude) granen, rode en witte kool, spitskool, venkel, kruiden, pompoen, duivenbonen

Soort bedrijf: 50% biologisch

Gabriele Bolletta – onderzoeker

Plaats: Wageningen Universiteit & Reseach onder het project CropMix

Thema: het effect van gewasdiversiteit en strokenteelt op natuurlijke plaagbestrijding

Recente publicatie: Link

Meer gewasdiversiteit zorgt voor stabielere plaagbestrijding

In een meerjarig experiment in Wageningen en Lelystad vergeleek onderzoeker Gabriele Bolletta vier teeltsystemen: een monocultuur met witte kool, strokenteelt met kool en haver, strokenteelt met zes gewassen en een extra diverse variant met bloemen (boekweit) en een koolras dat natuurlijke vijanden aantrekt.

Gedurende het groeiseizoen volgden de onderzoekers de activiteit van natuurlijke vijanden, zoals sluipwespen en predatoren. De conclusie was duidelijk: in de monocultuur waren de percentages predatie en parasitering consequent lager dan in de strokenteeltsystemen.

„De monocultuur had niet alleen een lager niveau van biologische bestrijding, maar ook minder stabiele plaagonderdrukking”, vertelt Bolletta. „In het systeem met zes gewassen zagen we zowel een hogere als een betrouwbaardere natuurlijke plaagbestrijding. Die schommelde veel minder gedurende het seizoen.“

Opvallend was dat extra maatregelen, zoals het toevoegen van bloemen, slechts beperkte aanvullende effecten hadden. De grootste winst leek te komen van de gewasdiversiteit zelf.

Praktijkervaring bevestigt onderzoeksresultaten

Voor Gert Noordhoff, biologisch akkerbouwer in Bellingwolde, zijn de resultaten herkenbaar. Hij werkt sinds 2016 met strokenteelt. In granen en luzerne merkte hij weinig effect op insectenplagen. Dat was ook niet verrassend, omdat deze gewassen doorgaans weinig last hebben van insectendruk. Bovendien lag de focus destijds vooral op het bevorderen van bovengrondse biodiversiteit. Dat veranderde toen hij kool ging telen. „We begonnen met witte kool in één groot perceel, maar later stapten we over op strokenteelt”, vertelt Noordhoff. „Toen zagen we wel degelijk verschil.“

Zijn ervaring is dat niet iedere buurplant hetzelfde effect heeft. „Van alle combinaties die we geprobeerd hebben, werkt venkel het best”, zegt Noordhoff. „Vroeger vertelde ik bezoekers dat wij de geur van venkel lekker vinden, maar insecten blijkbaar niet. Dat klopt, maar ook ondergrondse interacties tussen gewassen spelen een rol, waaronder wortelexudaten.“ Die praktijkwaarneming trekt inmiddels ook de aandacht van onderzoekers. Bolletta test de combinatie van kool en venkel inmiddels voor het tweede jaar in veldproeven. „Vorig jaar zagen we vanuit opbrengstperspectief al dat de combinatie met venkel beter presteerde dan de standaard strokenteelt en de monocultuur. Er lijkt dus echt iets interessants te gebeuren.“

Goede buren helpen, slechte buren bestaan ook

Volgens zowel onderzoek als praktijk draait succesvolle natuurlijke plaagonderdrukking in strokenteelt niet alleen om meer diversiteit, maar ook om de juiste combinaties. Sommige gewassen ondersteunen natuurlijke vijanden, terwijl andere juist dezelfde plagen aantrekken.

„Als ik zou moeten wedden, zou ik zeggen dat slechte combinaties absoluut bestaan”, zegt Bolletta. „Gewassen kunnen concurreren om licht en nutriënten, maar ze kunnen ook dezelfde plaaginsecten delen.“

Noordhoff noemt kool en koolrabi als voorbeeld van een minder succesvolle combinatie. Beide gewassen trekken vergelijkbare plagen aan, waardoor problemen juist versterkt kunnen worden.

Gewassen als haver lijken juist een positieve rol te spelen. Luizen op granen produceren bijvoorbeeld hoge kwaliteit honingdauw, een suikerrijke stof waar sluipwespen en andere nuttige insecten van profiteren. Zo biedt de haver voedsel en leefgebied voor nuttige insecten, zonder dezelfde plagen als kool te ondersteunen.

„Je wilt dat buurgewassen natuurlijke vijanden delen, maar de plaaginsecten niet”, vat Bolletta samen.

Vertrouwen op het systeem

Volgens Noordhoff levert strokenteelt niet alleen meer natuurlijke bestrijding op, maar ook meer rust in de bedrijfsvoering. Hij heeft meer vertrouwen in het systeem. Tegelijkertijd benadrukt hij dat strokenteelt slechts één deel van de oplossing is.

„Als de planten metabolisch niet in balans zijn en daardoor niet sterk genoeg zijn, worden ze ziek of hebben ze daardoor meer aantrekkingskracht op schadelijke insecten”, zegt hij. „Een gezonde plant is minstens zo belangrijk en dat begint bij een goede bodem; strokenteelt is dus geen silver bullet, maar moet onderdeel zijn van een geïntegreerde aanpak voor plantgezondheid.“

Bolletta is het daarmee eens. „Enerzijds heb je natuurlijke vijanden die plagen onder controle houden. Anderzijds moet de plant zelf weerbaar zijn. Die twee versterken elkaar.“

Als hij ooit zelf boer zou worden, weet Bolletta al hoe hij zijn kool zou telen: in een divers teeltsysteem, met venkel als directe buur en daarnaast granen en vlinderbloemigen. Opvallend genoeg lijkt dat sterk op het systeem dat Noordhoff in de praktijk steeds verder heeft ontwikkeld.

De uitdaging zit volgens beiden niet zozeer in de teelttechniek, maar in de afzet. Want als venkel inderdaad zo'n goede buur blijkt, moet er uiteindelijk ook een markt zijn voor al die venkel. Daarmee blijft natuurlijke plaagbestrijding niet alleen een biologisch vraagstuk, maar ook een economische zoektocht.

Meer informatie? www.cropmix.nl of lees het onderzoeksartikel van Gabriele Bolletta hier.

Gabriele Bolletta in een onderzoeksperceel.
Gert Noordhoff.

Tekst: ,

Beeld: Huisman Media, Hans Smit

Tags
BiologischAkkerbouwPlaaginsectenPlantgezondheidStrokenteeltExtensieveringICMTopgewasGroningen