Mestoverschot groeit ondanks krimp veestapel

De stikstofproductie van de Nederlandse veestapel daalde tussen 2021 en 2025 met ongeveer 7 procent tot 439,6 miljoen kilogram. In deze periode nam de gebruiksruimte voor stikstof uit dierlijke mest met bijna 60 miljoen kilogram af. Vooral de afbouw van de derogatie sinds 2023 droeg daaraan bij, zo valt uit de cijfers van het NCM op te maken.

Door het afnemen van de ruimte voor mest moet meer mest buiten de Nederlandse landbouw worden afgezet of verwerkt. Voor stikstof ging het in 2025 om 93,2 miljoen kilogram, 13,7 miljoen kilogram meer dan een jaar eerder.

Volgens het NCM wordt de beschikbare stikstofruimte steeds vaker bepalend voor de mestmarkt. De benutting van de stikstofgebruiksruimte ligt al enkele jaren rond 95 procent. Het beeld voor fosfaat is anders. De benutting daarvan daalde in 2025 juist van 81 naar 72 procent. Het NCM concludeert daarom dat stikstof steeds meer de drijvende kracht wordt achter extra mestexport en -verwerking.

Mestoverschot verschuift naar melkveeregio’s

De toenemende druk op mestmarkt is vooral zichtbaar in de melkveehouderij. Door het verdwijnen van de derogatie kunnen melkveehouders minder stikstof uit dierlijke mest op hun eigen grond plaatsen. Daardoor ontstaan ook mestoverschotten in gebieden waar dat voorheen veel minder speelde.

Friesland, een weidegebied bij uitstek, is daar een sprekend voorbeeld van. Volgens het NCM is in deze provincie op basis van fosfaat nog ongeveer 1,8 miljoen kilo plaatsingsruimte over, terwijl er tegelijkertijd een stikstofoverschot van 11,2 miljoen kilo bestaat.

Deze onbalans zorgt voor nieuwe meststromen. Het NCM ziet dat meer mest vanuit Noord-Nederland richting Zuid-Nederland wordt vervoerd om daar te worden gebruikt of verwerkt. Zuidelijke landbouwbedrijven nemen daarbij meer rundveedrijfmest af. Daardoor moet volgens mestbewerkers meer varkensmest worden afgezet via verwerking en export.

Meer varkensmest naar export

Tijdens de toelichting op het rapport stelde het NCM dat waarschijnlijk meer rundveemest richting akkerbouw gaat, terwijl meer varkensmest richting verwerking en export verschuift.

In 2025 werd volgens de presentatie ongeveer 51 procent van de geproduceerde varkensmest verwerkt of geëxporteerd. Een jaar eerder was dat nog 41 procent.

De totale export en verwerking van dierlijke mest nam eveneens sterk toe. Op basis van fosfaat steeg deze in 2025 met 18 procent tot 49,1 miljoen kilo. Voor stikstof ging het om een stijging van 19 procent tot 69 miljoen kilo.

Vooral Duitsland nam meer Nederlandse mest af. De export naar Duitsland steeg in 2025 met 40 procent op basis van fosfaat en met 50 procent op basis van stikstof.

Mestbewerkers minder bereid om uit te breiden

Ondanks de toenemende vraag naar mestverwerking neemt de bereidheid onder mestbewerkers om uit te breiden af. In 2024 gaf nog 43 procent van de ondervraagde bedrijven aan uitbreidingsplannen te hebben. Vorig jaar was dat 32 procent en dit jaar nog 22 procent. Volgens het NCM spelen vooral moeilijkheden rond vergunningverlening, locaties en beleidszekerheid daarbij een rol.