Pleidooi Frits van der Schans, CLM:
‘Fosfaatexcretietabel zo snel mogelijk aanpassen’

Van der Schans is senior adviseur en procesbegeleider bij CLM Onderzoek en Advies. Met de afschaffing van de melkquotering in 2015 nam de melkveestapel sterk toe, schrijft hij op Foodlog. De overheid voerde daarop een nieuwe productiebeperking in: fosfaatrechten. Deze rechten werden gebaseerd op het aantal dieren op 2 juli 2015 en op forfaitaire excreties van fosfaat, zoals vastgelegd in Tabel 6 van de Meststoffenwet. Die tabel is grotendeels gebaseerd op kennis en inzichten van vóór 2010, volgens Van der Schans. „Maar sindsdien is er veel veranderd in de melkveehouderij.”
Tekortkomingen
Al in 2017, nog vóór invoering van het fosfaatrechtenstelsel, werd in de Tweede Kamer gesproken over tekortkomingen van Tabel 6. Die tabel heeft een bandbreedte van 5.625 tot 10.625 kilogram melkproductie per koe per jaar. Voor een hogere melkproductie per koe hebben veehouders geen extra fosfaatrechten nodig, aldus Van der Schans. „De minister zei toe onderzoek te doen naar de forfaitaire fosfaatexcreties.”
In 2019 rapporteerde de minister aan de Tweede Kamer over een advies van de Commissie Deskundigen Meststoffenwet (CDM) over verlenging van Tabel 6 met producties boven 10.625 kilogram melk per koe. Die uitbreiding zou betekenen dat bedrijven met een zeer hoge melkproductie extra fosfaatrechten zouden moeten kopen, schetst de adviseur. De minister schreef de gevolgen daarvan niet te kunnen overzien en vroeg de CDM of de excretienormen nog wel actueel waren. Reden daarvoor was dat melkveehouders al jaren streefden naar een lagere fosfaatexcretie, om zo de kosten voor mestafvoer te drukken.
Lastig parket
Met het advies van 2021 bracht de CDM de minister in een lastig parket, aldus Van der Schans. Verlenging van de tabel was inhoudelijk terecht en door de toegenomen fosfaatefficiëntie was herziening van de gehele tabel nodig. „Maar de CDM adviseerde deze herziening pas door te voeren ná actualisering van de normen voor voerbehoeften van melkvee in 2022." Dat nieuwe CDM-advies volgde in 2025 en luidde dat bedrijven tot circa 7.500 kilogram melk per koe tot 13 procent mínder koeien zouden mogen houden en bedrijven met een hogere productie juist tot 13 procent méér, stelt hij.
Omdat ook het aantal bedrijven en koeien met een hogere melkproductie was gestegen, zou de totale stikstof- en fosfaatexcretie per saldo tot wel 7 procent kunnen toenemen. Voor zo'n toename zou een officiële melding (notificatie) bij de Europese Commissie nodig zijn. Daarom adviseerden ambtenaren de minister om aanpassing van de tabel uit te stellen tot 1 januari 2027. De minister nam dat over, schetst de adviseur.
Aanpassen Tabel 6
De afgelopen tien jaar hebben diverse Kamerleden aan vier ministers gevraagd Tabel 6 aan te passen. In 2017-2018 was verlenging van de tabel naar boven volgens Van der Schans nog relatief eenvoudig. „Slechts enkele honderden bedrijven zouden nog geen 10 procent fosfaatrechten extra nodig hebben voor hun hoge melkproductie per koe. Maar toen ontbraken draagvlak en daadkracht voor aanpassing bij parlement en minister. Vandaag wordt al zo'n 10 procent van de melkkoeien gehouden op bedrijven met meer dan 11.000 kilogram melk per koe. Ook daardoor is aanpassing extra hard nodig”, aldus de adviseur. „Ja, aanpassing nu heeft consequenties, maar verder uitstel heeft nog grotere consequenties.”
Actualisering van alle normen in de tabel leidt per saldo tot meer koeien, meer fosfaat- en stikstofexcretie en hogere emissies van ammoniak en broeikasgassen, stelt hij. „Die effecten worden nog groter naarmate de minister langer wacht. Alleen al daarom is snelle actie nodig.”
‘Freeridergedrag’
Bedrijven met een zeer hoge melkproductie per koe leggen volgens hem beslag op zowel productie- als milieuruimte, waarvoor ze niet hebben hoeven te betalen. Die ruimte pakken zij af van de hele sector zodra het fosfaatplafond weer wordt overschreden. Van der Schans: „Dit freeridergedrag moet de overheid niet willen, laat staan bevorderen, zoals nu gebeurt. En ook de sector moet dit niet willen.”
Daarbij wordt een hoge melkproductie per koe veelal gerealiseerd met meer krachtvoer en minder weidegang. „Dat schaadt het imago van en het draagvlak voor de melkveehouderij, en is koren op de molen van campagnes tegen 'turbokoeien' en 'sloopmelk'. Ook daar kan de sector niet blij mee zijn”, volgens Van der Schans. Hij benadrukt dat snelle actie nu nodig is, omdat de overheid forfaitaire emissies van stikstof en broeikasgassen wil koppelen aan fosfaatrechten. „Dat moet dan wel eerlijk gebeuren, met geactualiseerde forfaits. Het is aan minister Van Essen om door te pakken om nog grote(re) problemen in de toekomst te voorkomen.”
Eerst fosfaatrechten verminderen
Actuele fosfaatexcretienormen zijn gewenst, maar kunnen volgens de adviseur pas worden ingevoerd ná vermindering van het aantal fosfaatrechten. „Was kort na invoering begonnen met afroming van fosfaatrechten bij overdracht, dan had die ingreep weinig pijn gekost. Maar nu een krimp nodig is, is het rechtvaardig om eerst hoogproductieve bedrijven die jarenlang onterecht voordeel hebben gehad, te verplichten extra fosfaatrechten te kopen. Dit kan door Tabel 6 te verlengen van 10.625 tot minstens 15.000 kilogram melk per koe per jaar.”
Met het verlengen van Tabel 6 stopt de groei van de stikstof- en fosfaatexcretie vanuit de melkveehouderij en daarmee ook de mestproductie en de ammoniakemissie, bepleit Van der Schans. Daarna kan de tabel in zijn geheel worden herzien met actuele excretienormen voor alle koeien. Door deze actualisatie moeten laagproductieve bedrijven (minder dan 7.500 kilogram melk per koe) tot 15 procent fosfaatrechten aankopen. „Enige compensatie daarbij is te overwegen, gezien maatschappelijke meerwaarden van (een deel van) deze bedrijven.”
‘Handen uit de mouwen’
Nadat Tabel 6 verlengd en geactualiseerd is, kan de minister generieke emissienorm voor ammoniak per fosfaatrecht vaststellen. Van der Schans besluit: “De afgelopen jaren is heel veel tijd verloren gegaan door toegezegde aanpassingen niet te verwerken. Daardoor zijn nu veel acties in korte tijd noodzakelijk. En dit betekent handen uit de mouwen voor minister Van Essen, en als hij het niet doet, voor de Kamer.”
Lees het volledige artikel op Foodlog.nl
Gineke Mons
Gineke Mons (1970) groeide op op een biologisch melkveebedrijf in Gelderland. Vanaf begin jaren 90 is ze werkzaam in de landbouwjournalistiek. Sinds 2008 als freelancer, met het accent op veehouderij en diergezondheid.
Beeld: Agrio
Bron: Foodlog.nl

