Nederlanders houden varkens in Afrika

7 augustus 2013, 15:0006 min

Zelf denken ze dat ze de enige Nederlandse varkenshouders in Afrika zijn. Nog geen vier jaar geleden begonnen ze met 20 zeugen en twee dekberen hun varkensbedrijf. Sinds een half jaar slachten en verwerken ze het vlees zelf en zijn ze met 35 zeugen uitgegroeid tot het grootste varkensbedrijf in Tanzania.

Jaap (69) en Trees (67) Smit wonen en werken sinds 1978 in het Afrikaanse Tanzania. In opdracht van Royal Sluis in Enkhuizen zetten ze een nieuwe locatie op. Toen het Nederlandse productie- en zaadveredelingsbedrijf werd overgenomen, nam de familie Smit de locatie over.

Hun zoon Bram (39) is in 2006 in het bedrijf van zijn ouder gestapt. Hij is met Louise (49) getrouwd, een blanke Keniaanse met Engelse roots. Samen hebben ze twee kinderen uit Guatamala geadopteerd: Antonio (7) en Natalia (7).

De boerderij ligt op 50 kilometer van de noordelijke Tanzaniaanse stad Arusha. De weg naar de boerderij is nagenoeg helemaal onverhard en in de regentijd vaak dagenlang onbegaanbaar. De varkensstallen liggen op een terrein van 30 hectare.

Het geheel is omheind met hekwerk tegen menselijke indringers, maar ook om wilde dieren buiten te houden. Vooral de wrattenzwijnen kunnen ziektes overbrengen. Met enige regelmaat en ook nu weer woedt er Afrikaanse varkenspest in Tanzania.

De varkensstallen ogen aan de buitenkant primitief voor Nederlandse begrippen. De stallen zijn bedekt met golfplaten en hebben open zijkanten. Die zijn voorzien van gaas om de vogels buiten te houden.

Jaap Smit noemt zijn bedrijf groot en extensief. Het gesloten bedrijf met 35 zeugen is de grootste varkenshouderij van Tanzania. In Nederland zou het varkensbedrijf van de familie Smit biologisch heten. De zeugen hebben een uitloop naar buiten.

De genetica op het varkensbedrijf is van Deense origine. Toch zijn er geen buitenlandse fokkerijorganisaties in Tanzania actief. Volgens de familie Smit fokt de binnenlandse varkenshouderij nog met dieren die voor het laatst ongeveer twintig jaar geleden zijn geïmporteerd.

Al de zeugen worden natuurlijk geïnsemineerd met één van de dekberen op het bedrijf. De guste zeugen blijven lang bij de beer lopen totdat ze er zeker van zijn dat de zeug dragend is. Dan wordt ze apart gezet.

De kraamzeugen hebben vrije rondloop in een kraamhok met stro. Staarten couperen en castratie kennen ze niet. De biggen blijven tot 8 weken bij de zeug liggen. Daarna worden de zeugen een paar weken met ‘vakantie gestuurd’ voordat ze in een grote uitloop bij de dekbeer komen.

De gemiddelde worpgroottes zijn verrassend groot. Ze hebben grote tomen van ongeveer 12 tot 14 biggen per worp. Volgens Jaap Smit komt dit doordat de zeugen de tijd hebben om te herstellen en lange tijd bij de dekbeer lopen.

De zuigende biggen worden vanaf de tweede levensweek bijgevoerd met vast voer. Als ze na twee maanden worden gespeend, komen ze grote groepen van 100 biggen bij elkaar.

De vleesvarkens liggen op twee vierkante meter ruimte en hebben allemaal een bed van stro. Als de dieren na 8 tot 9 maanden slachtrijp zijn wegen ze ongeveer 100 kg. Ze vaccineren de dieren nergens tegen.

De familie Smit heeft naast varkens ook 3.500 hectare akkerbouw. Een kwart van het land is ongeschikt als landbouwgrond. Van de overgebleven hectares is een derde bestemd voor teeltzaad van bonenzaad, een derde voor de teelt van varkensvoer en de rest ligt braak en daar grazen de schapen op.

De zwarte ogen bonen (Black Eyed Peas, Vigna Unguiculata) die de familie Smit teelt, is bestemd voor export naar Europa. Wat ze ook veel telen voor de export zijn zaden van de stamslabonen. Het gaat om zowel de moderne industriële als ouderwetse rassen voor de volkstuinders met name voor Zuid-Europa. Veelal gaan deze zaden naar zaadhuizen in Europa.

Ze telen voor 80 procent het varkensvoer zelf. Voor het formuleren van voerrecepten krijgen ze hulp van goede Nederlandse kennissen. Het voer bestaat uit maïs, sorgo (grassoort), bonenafval en zonnebloemkoek.

Het mineralenmengsel voor het voer maken ze zelf. De vitamines worden in Kenia gekocht en gedroogde vis komt uit het nabijgelegen Victoriameer.

Al het stro wordt zelf op het land gewonnen en gebruikt als strobed bij de varkens. Dit is belangrijke mest voor op het land.

Tanzania heeft een omgekeerd jaargetijde in vergelijking met Nederland. De temperatuur schommelt tussen de 13 graden Celsius in de winter tot 40 graden Celsius in december en januari. De boerderij van Smit ligt op 1.500 meter hoogte.

Er heerst een droog en zonnig klimaat. Per jaar valt er 250 tot 500 millimeter neerslag, bijna uitsluitend in maart en april. Ter vergelijking: in Nederland valt gemiddeld 700 tot ruim 900 millimeter neerslag.

Voor de watervoorziening zijn ze helemaal afhankelijk van regen. Dit wordt opgevangen en verzameld in een groot bassin. Dit is meteen de enige watervoorziening voor zichzelf, de akkerbouw en het vee. Voor de elektriciteit zijn ze aangewezen op eigen aggregaten.

In drukke periodes bij het zaaien en oogsten werken er 50 tot 200 mensen op het land. Het werk in de stallen wordt gedaan door drie dames. Jaap en Trees Smit houden zich vooral bezig met de boerderij en wonen hier ook de meeste tijd.

Hun zoon Bram en schoondochter Louise wonen met de kinderen meestal in nabijgelegen stad Arusha. De familie Smit heeft in deze stad sinds een half jaar een kantoor met slagerij waar ze hun eigen varkens slachten en verwerken tot eindproducten die ze zelf afzetten.

Een pand is gekocht in Arusha en een tweedehands koelruimte en machines zijn geïmporteerd uit Nederland. Van een Nederlandse slager leerde Bram in twee weken de kneepjes van het vak. Want Bram is verantwoordelijk voor de slagerij.

Per week slachten ze 4 tot 6 varkens plus 6 tot 8 lammeren. Samen met twee vaste medewerkers verwerkt Bram de karkassen tot diverse eindproducten. Die zet hij vooral af bij safaribedrijven, toeristenresorts en de duurdere restaurants. Door de grote vraag zijn ze ook met vleesvee begonnen. Ze houden, slachten, verwerken en zetten het ook allemaal in eigen beheer af.

Volgens Bram wordt het varkensvlees geprezen om zijn kwaliteit. Kleine hoeveelheden verkoopt hij zelfs aan particulieren in bekende varkensvleeslanden als Duitsland en Polen. Een voorname reden volgens hem voor de goede kwaliteit is de trage groei van de varkens; dat komt het vlees ten goede.

De Tanzanianen zelf krijgen ook beetje bij beetje een hogere levensstandaard. Het zorgt voor een groeiende varkensvleesconsumptie. Toch gaat het niet om grote aantallen. Nog steeds leeft 60 procent onder de armoedegrens. Deze mensen moet rondkomen met 3 tot 4 euro per dag.

Bekijk hier de fotoreportage en lees hun hele verhaal in de Pig Business editie van juli.

Tekst: Ruben van Boekel

Beeld: Familie Smit

Tags

Varkens Ondernemerschap Buitenland

Lees meer in het vakblad

In Vakblad Pig Business lees je wat speelt in jouw sector, met kennis, verhalen en duiding voor de praktijk.

Meer over het vakblad