Aangeboren afwijkingen

Aangeboren afwijkingen komen door de jaren heen, verschillend qua frequentie en heftigheid, voor op bedrijven. Dit is vaak erg seizoen afhankelijk. In het voorjaar komen er meer aangeboren afwijkingen voor dan gedurende de rest van het jaar. Vaak verdwijnen de problemen met aangeboren afwijkingen weer net zo snel als ze ontstaan zijn.

Het is een lastig en vervelend probleem, omdat er ook ontwaarding van het big en/of vleesvarken ontstaat. Daarnaast is er regelmatig discussie over het ontstaan: is het erfelijk, komt het door milieuomstandigheden en hoe is het te voorkomen.

Erfelijkheid

Topigs Norsvin heeft het verminderen van aangeboren afwijkingen al decennia lang opgenomen in haar fokprogramma. Dit is niet het geval bij alle fokkerijorganisaties die wereldwijd actief zijn.

Het is bekend dat er erfelijkheidsgraden van aangeboren afwijkingen zijn. De erfelijkheidsgraad varieert per kenmerk van 0,10 tot 0,30 afhankelijk van het type kenmerk. Met andere woorden, omgevingsfactoren bepalen voor 70% tot 90% of er wel of geen gebreken ontstaan.

Internationale ervaringen en inzichten, zoals bekend bij Topigs Norsvin Research Center (TNRC), geven ook aan dat het niet altijd aangeboren afwijkingen zijn. Dit wil zeggen dat er gedurende de dracht iets gebeurd is wat er voor zorgt dat de big niet volledig volmaakt geboren wordt. Wat dit veroorzaakt tijdens de dracht, is niet bekend. Bepaalde virussen (bijvoorbeeld: PRRS) zouden hierin een rol kunnen spelen, zoals we deze ook kennen bij bijvoorbeeld haasbiggen en/of trilbiggen. Ook vroeggeboortes of het te vroeg laten afbiggen van zeugen zouden een rol kunnen spelen.

Wat doet Topigs Norsvin in haar fokkerij?

In het fokkerijprogramma van Topigs Norsvin wordt al decennia geselecteerd op het verminderen van aangeboren afwijkingen. Hier is Topigs Norsvin ook succesvol in gebleken gedurende deze periode. Onze werkwijze staat hieronder beknopt beschreven:

• Bij alle kernfokbedrijven worden alle tomen individueel geregistreerd.
• Bij alle subfokbedrijven worden alle zuivere tomen individueel geregistreerd.
• Bij gecontracteerde commerciële bedrijven in de markt (CCPS) worden ook alle tomen individueel geregistreerd. Per Topigs Norsvin eindbeer vindt deze systematiek wereldwijd plaats.
• Van al deze dieren worden alle kenmerken, en zo ook eventuele afwijkingen, exact geregistreerd.
• Als er aangeboren afwijkingen voorkomen bij een dier wordt het betreffende dier uitgesloten voor de kernfokkerij.
• Er worden fokwaarden berekend voor alle verwante dieren. Hierbij wordt rekening gehouden met het aantal gebreken en verwantschapsgraden tussen deze dieren. Hier wordt ook DNA- informatie voor gebruikt.
• Strenge handhaving en monitoring van beren op de k.i. Als een k.i.-beer met ≥ 20 tomen teveel bigafwijkingen vererft, wordt deze beer per direct uit productie genomen.
• De berekende fokwaarden zorgen voor minder inzet van mogelijke ‘dragers’/’selectie kandidaten’.
• Naast fokwaarden is er ook DNA-informatie bekend van aangeboren afwijkingen. Deze worden ingezet als tool ter vermindering van deze gebreken.

Topigs Norsvin heeft middels gebalanceerde fokkerij altijd al ingezet op het verminderen van het voorkomen van aangeboren afwijkingen. Middels alle nieuwe DNA-technieken en innovaties zullen deze in de toekomst nog meer bijdragen aan een verdere vermindering van aangeboren afwijkingen.

Hieronder een beschrijving van navelbreuken en eventuele managementfactoren die hier invloed op kunnen hebben.

Navelbreuken

Een navelbreuk is een uitzakking van de buikinhoud door een holte ter hoogte van de navel. Dit komt zowel voor bij beren als bij gelten. De verwachting bij veel mensen is dat de inhoud van een navelbreuk bestaat uit darmen/buikinhoud. Heel vaak zien we echter ook dat er alleen een abces zit met pus. Dat is ook de reden dat de slachterij dit soort aandoeningen ziet als risicovol. Immers de slachtlijn kan worden bezoedeld. De voedselkwaliteit komt in het geding.
De meeste navelbreuken hebben hun oorsprong in navelontstekingen en manipulaties aan navels. De zuivere erfelijke navelbreuk komt minder vaak voor. De meeste bedrijven scoren tussen de 1% en 2,5% navelbreuken. Het is ook van belang op welke leeftijd en hoe goed er wordt gekeken.
De oorzaak van een navelbreuk is vaak een navelontsteking. Deze kan leiden tot een abces bij de navel en tot een verzwakking van de buikwand, waardoor een breuk ontstaat. In de uitzakking zijn vaak naast buikinhoud ook een abces of resten hiervan te vinden.

Risicofactoren voor navelbreuken

• Hygiëne kraamhokken.
• Onhygiënisch werken.
• Meer navelbreuken bij gelten; Bij te vroeg geboren biggen breken de navels soms niet optimaal af.
• Geboorte inleiding.
• Kleine biggen; Door te hardhandig en snel afhalen van biggen bij geboortehulp kan de navel te abrupt scheuren op het niet natuurlijke breukvlak.
• Erfelijkheid.

Verminderen van navelbreuken

• Het mestniveau in de putten niet te hoog laten worden.
• Biggen natuurlijk geboren laten worden of later prostaglandine toepassen, zodat de biggen beter volgroeid zijn.
• Te lange navels afbranden (niet knippen), zodat biggen niet blijven haken achter de hokinrichting of de zeug.
• Biggen warm opvangen en veel biest laten drinken.
• Te lange navels inkorten tot ca. 3 cm als ze ingedroogd zijn.
• Voor schoonspuiten van kraamhokken eerst inschuimen, zodat de aanwezige vetten in het kraamhok beter oplossen en dus de kraamhokken zuiverder worden.
• Na schoonspuiten ontsmetten en naspoelen, eventueel veranderen van ontsmettingsmiddel.
• Biggennest royaal instrooien met een ontsmettend poeder, b.v. Mistral, Silverdust, PowerCal e.d. Bij bigbehandelingen op dag 3 goed controleren of er een navelontsteking is en deze dan adequaat behandelen (penicilline).
• Eventueel preventief de navels sprayen met Betadine.

Gevolgen navelbreuken voor de keten

Een navelbreuk kan tot een welzijnsprobleem leiden. Kans op beschadiging en inklemming is altijd aanwezig. Vanuit de slachterij/voedselketen wordt een navelbreuk ook als risicovol beoordeeld. Ze kunnen de slachtlijn bezoedelen en kunnen, in geval van een abces, ook bacteriologisch positief reageren (reden voor afkeuring). Dit is ook (samen met voorgaande) de reden dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) hier ook scherp op controleert. Navelbreuken worden dan ook vaak ingedeeld bij de RL varkens (risico leverancier).