Hittestress bij melkvee: gevolgen en oplossingen

Wat is hittestress?

Hittestress treedt op wanneer een koe meer warmte produceert dan ze passief kan afgeven. Afhankelijk van het ras kan dit al optreden bij temperaturen rond de 22 graden Celsius. Zelfs bij lagere temperaturen kan hittestress aanwezig zijn zonder direct zichtbare symptomen. Daarom wordt vaak de THI-index (Temperature-Humidity Index) gebruikt om hittestress te bepalen. Deze index houdt rekening met zowel temperatuur als luchtvochtigheid. Wanneer één van deze factoren een hoge waarde heeft, ontstaat al snel hittestress. Bij zowel een hoge temperatuur als een hoge luchtvochtigheid kan hittestress zelfs fataal zijn.

Afname van melkproductie

Uit het rapport Dairy Cooling: The Benefits and Strategies van de Universiteit van Wisconsin blijkt dat melkproductie begint af te nemen bij een THI-score van 72 of hoger. Bij een THI-waarde van 72 (22 °C en 95% relatieve luchtvochtigheid) gedurende zes uur kan het verlies oplopen tot 0,5 liter per koe per dag. Bij een THI-waarde van 96 (36 °C en 90% relatieve luchtvochtigheid) gedurende 16 uur kan dit verlies zelfs oplopen tot 36 liter per koe per dag.

Gezondheidsrisico’s

Hittestress brengt naast productieverlies ook diverse gezondheidsrisico’s met zich mee, waaronder:

• Verminderde vruchtbaarheid, wat leidt tot minder succesvolle inseminaties met als gevolg een langere tussenkalftijd.
• Lagere groei bij kalveren: onderzoek toont aan dat kalveren die hittestress ervaren tijdens de speenperiode gemiddeld 8 kg lichter zijn.
• Hoger risico op subacute pensverzuring (SARA), wat kan leiden tot verminderde voeropname en productieverlies.
• Toename van klauwproblemen en kreupelheid, doordat koeien vaker blijven staan in plaats van te gaan liggen.

Voorkomen van hittestress

Volgens experts binnen de sector groeit de bewustwording over hittestress onder melkveehouders. Een van de eenvoudigste en meest effectieve manieren om hittestress te verminderen, is het creëren van een windchill-effect met behulp van ventilatoren. Dit is vergelijkbaar met het verkoelende effect dat mensen ervaren wanneer ze op een warme dag voor een ventilator zitten. Een effectieve luchtstroom voor melkvee heeft een snelheid van minimaal 2 m/s, gemeten boven de rug van de koe.

Natuurlijke en mechanische ventilatie

Het is economisch interessant om zoveel mogelijk gebruik te maken van natuurlijke ventilatie. In Nederland waait de wind in de zomermaanden voor 60 tot 70% vanuit het zuidwesten. Door deze luchtstroom optimaal door de stal te laten stromen, kan gratis verkoeling worden benut. In bestaande stallen is aanpassing vaak niet eenvoudig. Hier kunnen ventilatoren ondersteunen bij het naar binnen blazen van frisse buitenlucht.

Circulatieventilatoren voor een effectieve luchtstroom

Een andere methode is het verplaatsen van lucht direct boven de koeien met behulp van circulatieventilatoren. Deze richten de luchtstroom op de ligboxen, waardoor koeien beter beschermd zijn tegen hittestress. De optimale opstelling van ventilatoren is afhankelijk van het type stal. Bij open stallen die gebruikelijk zijn in Nederland, blazen alle ventilatoren in dezelfde richting, bij voorkeur met de natuurlijke luchtstroom mee. Dit minimaliseert weerstand en verhoogt de efficiëntie. In het buitenland kom je ook wel eens gesloten stallen tegen. Hier is het juist verstandiger om de lucht in een grote cirkel door de stal te blazen zodat er een continue luchtstroom ontstaat.

De juiste ventilator kiezen

Grote ventilatoren zijn doorgaans efficiënter dan kleinere modellen. Neem de Multifan Basket Fan met een diameter van 130 cm als voorbeeld, deze verbruikt 22,1 watt per 1.000 m3/u lucht. De grotere Multifan AirBreeze met een diameter van 152 cm kan 1.000 m3/u verplaatsen met een verbruik van 17,2 Watt per uur. Dat komt neer op een besparing van 22%. Daarnaast zorgen grotere ventilatoren voor een groter oppervlak met een luchtsnelheid van 2 m/s, wat de effectiviteit om hittestress tegen te gaan vergroot.

Toch is een grotere ventilator niet altijd een optie. Bij lage plafonds is het vaak nodig om kleinere ventilatoren te installeren. Indien de ventilator lager dan 270 cm boven de grond hangt, moet deze voorzien zijn van een fijnmazig CE-rooster.

Optimale plaatsing van circulatieventilatoren

Omdat elke stal uniek is, is maatwerk noodzakelijk voor een optimaal ventilatieplan. Wel gelden er enkele algemene richtlijnen:

Do’s

• Zorg voor een verkoelende luchtstroom boven de ligboxen. Koeien zullen daar eerder gaan liggen om te herkauwen.
• Houd minimaal 1,5 meter vrije ruimte aan de aanzuigzijde van de ventilator voor optimale efficiëntie.
• Hang ventilatoren groter dan 130 cm tussen dubbele ligboxen, zodat beide boxen profiteren van de luchtstroom.
• Plaats ventilatoren in lijn met elkaar en zorg dat de luchtsnelheid minimaal 2 m/s bedraagt bij de volgende ventilator.

Don’ts

• Plaats ventilatoren niet op plekken waar koeien bij kunnen.
• Hang geen ventilatoren boven de voergangen. Dit kan het voer uitdrogen, waardoor koeien alleen nog krachtvoer eten. Dit verhoogt het risico op pensverzuring. Daarnaast kunnen koeien de verkoelende luchtstroom opzoeken en op het mestrooster gaan liggen, wat het risico op uierinfecties vergroot.
• Zorg voor een vrije luchtstroom door obstakels te vermijden.

Conclusie

Hittestress heeft een aanzienlijke impact op zowel de gezondheid als de productiviteit van melkvee. Door een combinatie van natuurlijke ventilatie en strategisch geplaatste circulatieventilatoren kan de luchtsnelheid effectief worden verhoogd, wat het welzijn van de koeien ten goede komt en melkproductieverlies minimaliseert. De recent geïntroduceerde Multifan AirBreeze is speciaal voor deze toepassing ontwikkeld. Kijk voor meer info op www.vostermans.com/airbreeze.