Stikstofobsessie maakt normaal debat onmogelijk

Een dag voordat de stikstofbrief van het kabinet naar buiten kwam organiseerde de Tweede Kamer een rondetafeldebat over het onderzoek van professor Ronald Meester. In opdracht van de staatssecretaris van LVVN onderzocht hij de statistische relevantie van de berekende stikstofdepositie. Wat vooral opviel was dat de linkse politieke partijen ontbraken. Voor het debat en ook bij de presentatie van het rapport van Meester gaven ze al aan dat ze het hele onderzoek zagen als desinformatie. Blijkbaar staan de kamerleden van dat soort fracties niet meer open voor wetenschappelijke argumenten en hebben ze zich ingegraven in een stelling.

Wat niet meehielp in de beeldvorming was dat er naast Ronald Meester twee andere wetenschappers zaten die het grotendeels met Meester eens waren. Met Jaap Hanekamp, die vooral onderzoek doet naar risico’s en zich onder meer verdiepte in de totstandkoming van kritische depositiewaarden, en ecoloog Han Lindeboom kwam het daardoor niet tot een echt debat. Op voorhand hadden de initiatiefnemers Caroline van der Plas van de BBB en Lidewij de Vos van Forum voor Democratie ook stikstofonderzoeker Wim de Vries van de WUR uitgenodigd. Dan was er meer debat geweest.

Wim de Vries

De Vries bevestigde vanmorgen telefonisch dat hij was gevraagd, maar hij zou vandaag officieel afscheid nemen van de universiteit vanwege pensionering. Door code rood vanwege de hitte is dat niet doorgegaan. Zijn agenda zat te vol om aanwezig te kunnen zijn. En hij had van tevoren een reactie moeten schrijven over het rapport van Meester, om een zinvolle bijdrage aan het debat te kunnen leveren. Dat lukte niet, zo gaf hij aan.

Vervolgens werd het te kort dag volgens de initiatiefnemers om nog een andere wetenschapper uit te nodigen. Dat was jammer, want stikstofwetenschappers zijn kritisch op het onderzoek van Meester. Meester verklaarde dat zelf ook. „Er is geen gezond wetenschappelijk discours. Mijn rol is ook niet gewenst, mensen vinden mij irritant. Dat begrijp ik ook wel, want ik benadruk de onzekerheid.” Hanekamp voegde daar aan toe dat onzekerheid bij stikstof de olifant in de kamer is. „Ronald Meester heeft roet in het debat gegooid en dat is een probleem voor politiek en wetenschap.”

Aerius zegt 'niets'

Ondanks het geringe debat en het ontbreken van de linkse partijen zie ik het wel als zeer waardevol dat wetenschappers als Meester, Lindeboom en Hanekamp samen te horen waren in ons huis van de democratie. En met het CDA en VVD hoorden zo twee coalitiepartijen die vandaag hun stikstofplannen presenteren, in ieder geval iets anders van wetenschappers dan ze de afgelopen jaren hoorden over stikstof. Of beter gezegd hoe Nederland de drukfactor stikstof bepaalt en uitrekent en wat die cijfers nu precies zeggen die rekenmodel Aerius produceert. Meester: „Die betekenen niets. Geen enkel getal is significant. Ik zie dan ook geen enkele rechtvaardiging om op basis van deze cijfers vergunningen af te geven of te weigeren.”

Dat was het antwoord van Ronald Meester op een vraag van Jaap Hanekamp. Hanekamp kwam met een voorbeeld van een Aerius-berekening van het Drentse Natura 2000-gebied Norgerholt. Het voorbeeld ging over een beuken- en eikenbos met hulst die een KDW van 1071 mol heeft. En Aerius Monitor rekent hiervoor uit dat de stikstofdepositie tussen de 1400 en 1800 mol was in 2023 en 2025 en in 2035 zakt naar 1200 tot 1500 mol.

Meester: „De modellen kunnen niets relevants zeggen over de praktijk. De wetenschap wordt hier overvraagd van wat de politiek wil. De kritische depositiewaarde kun je niet gebruiken. 1071 mol lijkt een hard getal te zijn, maar dat is niet zo. Ik ben niet de eerste die dat vaststelt en er is geen wetenschapper die dat 1 op 1 tegen mij ontkent. Ik verbaas me wel waarom het nog steeds wordt gebruikt.”

De KDW was het enige onderdeel waar de wetenschappers niet helemaal op één lijn zaten, want Lindeboom vindt de KDW’s wel goed, omdat het praktijkmetingen betreft. Meester concludeerde dat die metingen experimenten zijn en dat dat wetenschappelijk prima uitgevoerd kan zijn. Maar volgens hem kun je dat niet extrapoleren naar een KDW voor de natuur met andere omstandigheden en langere perioden.

Meetfout kustgebieden

Lindeboom wees de Tweede Kamerleden er op dat er ook nog steeds een grote fout in Aerius zit. Hij toog jaren geleden naar het RIVM omdat Aerius ammoniak uit zee in de berekening meeneemt. Maar de zee is volgens mariene ecoloog Lindeboom een put en geen bron voor ammoniak. Het RIVM heeft dat vervolgens opgelost door ammoniak uit zee om te vormen tot een meetcorrectie in plaats van de stikstofdepositieberekening naar beneden bij te stellen. Daardoor berekent Aerius nog steeds een veel te hoge depositie voor de kustzones. Tot op heden heeft de Tweede Kamer de minister en het RIVM hiermee weg laten komen, maar dit had natuurlijk al lang aangepast moeten worden.

Droge stikstofdepositie

En Hanekamp, die onderdeel uitmaakte van de Commissie Hordijk die destijds rekenmodel Aerius onderzocht, voegde toe dat die commissie de validatiestudies niet boven tafel kreeg bij het RIVM van de droge stikstofdepositieberekeningen. Een wetenschappelijke omissie. Dat is hem in 2022 wel gelukt. Het RIVM meet dat op circa zeven locaties op basis van de luchtconcentraties. Die worden via een berekening omgezet naar depositiesnelheid en daar wordt de droge depositie van afgeleid. Maar het RIVM heeft die validatiestudies niet uitgevoerd bij die meetlocaties, dus zijn al die metingen van droge depositie niet gevalideerd. In feite weten we daardoor niet hoeveel droge depositie er is, terwijl politiek en RIVM er vanuit gaan dat dat ongeveer tweederde is van alle depositie. Ik leg het hier gewoon nog een keer uit, omdat dit super relevant is, maar niet doordringt in Den Haag. En die presenteert op basis hiervan wel stikstofbeleid.

Vergrassing heide

De stap die de politiek gaat zetten om van depositiebeleid naar emissiebeleid te gaan, gaat volgens deze wetenschappers het verschil niet maken. Ook het emissiebeleid is gebaseerd op KDW’s en Aerius. Of zoals Hanekamp het verwoordde: de politiek denkt dat als je hier stikstofemissie beperkt er ergens anders automatisch de natuur verbetert. Ook ecoloog Lindeboom zegt dat het niet zo werkt. Hij kwam met het voorbeeld van vergrassing van de heide waar de minister onlangs op bezoek was. Lindeboom ging vervolgens naar dezelfde locatie en zag een paar honderd meter verderop heide die er prima voorstond. Het verschil was dat op de ene locatie wel schapen graasden en op de andere locatie niet.

Heel goed kijken

Lindeboom gaf op vragen van de Tweede Kamerleden aan dat er geen extra emissiebeleid nodig is. Hij verwees daarvoor naar de documentaire Natuur houdt zich niet aan natuurbeleid. De staat van de natuur is daar goed, dus heb je geen extra beleid nodig. Wel stelde hij voor om op basis van monitoring goed in natuurgebieden te kijken en van daaruit beleid te ontwikkelen. Is stikstofdepositie op basis van waarneming echt aantoonbaar een drukfactor, dan moet je van daaruit maatregelen nemen. Dan gaat het volgens Lindeboom om kleine stukjes en niet bijvoorbeeld de hele Veluwe.

Meester vindt het overstappen naar emissiemodellen ook geen goed idee. Laat staan om daar vervolgens miljarden euro’s aan te spenderen met beleid. „Zoveel geld stoppen in maatregelen waarvan we niet weten welke effecten dat gaat hebben. Ik zou daar heel voorzichtig mee zijn. Bufferzones kunnen niet ingesteld worden op basis van deze wetenschap. Het moet eerst uitgezocht worden dat zo’n bedrijf daadwerkelijk schade veroorzaakt. Dat lijkt me geen makkelijke vraag.”

Krimp veestapel

In feite gaven deze wetenschappers de politiek een waarschuwing. Maar ik vrees dat ze er niets mee doen. De coalitiepartijen hebben samen met GroenLinks/PvdA een meerderheid in de Tweede Kamer, dus dat is geen obstakel voor hun plannen. En ook in de Eerste Kamer zal er een weg gevonden worden om de krimp van de veestapel te realiseren. Dat is het doel.