Stikstofplan kabinet: zonering, verplichte doelsturing en GVE-norm

Het kabinet gaat een zonering van 1000 of 500 meter om 100 stikstofgevoelige natuurgebieden leggen. Het kabinet schrijft daarover in een verklaring: 'Naar verwachting is voor ongeveer 100 stikstofgevoelige natuurgebieden een aanvullende zone nodig. Voor circa 15 van deze gebieden geldt een zone van 1.000 meter en voor de andere gebieden gaat het om een zone van 500 meter. In de zones komt een aanpak om o.a. verdere verslechtering van de natuur, water- en bodemkwaliteit te voorkomen. In deze gebieden blijft ruimte voor extensieve landbouw.' Bekijk hier de lijst met gebieden.

Het kabinet is zich ervan bewust dat dit een ingrijpende maatregel is. 'Daarom werken we samen met provincies aan een ondersteunend pakket voor boeren. Dit pakket omvat onder meer de herwaardering van landbouwgrond, een regeling voor extensieve bedrijfsvoering en ondersteuning voor omschakeling naar biologische landbouw. Hiervoor is 9 miljard beschikbaar.'

0,164 kilo ammoniak per fosfaatrecht in 2035

Maar er komen ook generieke maatregelen. Het kabinet schrijft in een eigen bericht: 'Ondernemers willen zelf aan het stuur zitten. Daarom komt het kabinet met normen waarmee boeren zelf kunnen sturen op het verlagen van de stikstofemissie. Voor de melkveehouderij wordt deze norm vastgesteld op 0,164 kilo ammoniak per fosfaatrecht in 2035. Voor de pluimvee-, varkens- en kalverhouderij volgen de normen begin 2027. De norm is gebaseerd op wat ondernemers met de best beschikbare technieken realistisch kunnen bereiken op hun bedrijf, bijvoorbeeld door aanpassingen aan de stal of aan het voer. Daarmee wordt een belangrijk deel van de landbouwopgave gerealiseerd. Het overige deel wordt ingevuld met het verminderen van de aanwending van mest, extensivering, vrijwillige beëindigingen en afroming van dierrechten bij overdracht buiten familieverband.'

2,6 GVE/ha

De bedrijfsnormen geven aan hoeveel uitstoot in 2035 nog is toegestaan. 'Ondernemers die de afgelopen jaren al flinke stappen hebben gezet, zien die inspanningen daarin terug', schrijft het kabinet in een verklaring. 'Tegelijkertijd kunnen boeren rekenen op omvangrijke ondersteuning om aan de normen te voldoen. Voor aanpassingen van onder meer stallen en voer, is 2 miljard beschikbaar. Voor een toekomstbestendige melkveehouderij zet het kabinet daarnaast in op extensivering door de invoering van een grondgebondenheidsnorm van 2,6 GVE/ha met o.a. ruimte voor samenwerkingsovereenkomsten met akkerbouwers. Het kabinet werkt deze maatregel zorgvuldig uit met aandacht voor de ruimtelijke en maatschappelijke gevolgen.'

Harde afspraken met supermarkten en verwerkers

Omdat boeren, mede vanwege zonering om gaan schakelen naar extensievere landbouw, wordt er ook wat verwacht van de keten. Het kabinet schrijft: 'Ook supermarkten en andere ketenpartijen zijn een onmisbare schakel in de veranderingen waar we voor staan. Een grotere vraag naar o.a. biologische producten is essentieel voor het succes van de omschakeling naar biologische landbouw. Boeren die willen omschakelen hebben vertrouwen nodig in een structurele en significante groei van die vraag. Daarom worden vóór 1 april 2027 harde afspraken gemaakt met supermarkten en verwerkers; lukt dat niet, dan volgt wettelijke stimulering per 1 januari 2029. De Rijksoverheid neemt het voortouw hierin door meer biologisch en duurzaam voedsel te gaan inkopen.'

2,2 miljard voor natuurherstel

Niet alleen in de omliggende gebieden en generiek wordt er wat verwacht. Ook in de natuur zelf wordt geïnvesteerd. 'Alleen via natuurherstel komt Nederland van het slot. Daarom wordt er 2,2 miljard euro in natuurherstel en beheer geïnvesteerd. Om te zorgen dat terreinbeherende organisaties snel aan de slag kunnen met het opschalen en uitbreiden van bestaande beheer- en herstelmaatregelen, trekken we in 2026 al 100 miljoen euro uit voor het uitvoeren van concrete projecten. Over uitvoering, resultaten en verantwoording maken we heldere afspraken met medeoverheden en terreinbeherende organisaties.'

„Nederland zit al te lang vast: vergunningen blijven liggen, plannen lopen vertraging op en boeren weten niet waar ze aan toe zijn", stelt landbouw- en natuurminister Jaimi van Essen (D66). „Dat slot doorbreken we vandaag. Met dit samenhangende, ambitieuze pakket geven we weer ruimte voor boer, bouw en natuur. De veranderingen die voor ons liggen vragen veel, zeker ook van boeren. Daarom investeren we 20 miljard euro om samen de omslag te maken, de stilstand te doorbreken en de vergunningverlening weer op gang te brengen."

Lees verder onder de foto.

Maatregelen in de zone: óók gewasbescherming

Het kabinet kiest voor aanvullende maatregelen in zones rond Natura 2000-gebieden die zich richten op meerdere drukfactoren (o.a. stikstof, hydrologie, gewasbescherming en versnippering). 'Deze maatregelen moeten in de zones een aanvullende emissiereductie opleveren van landelijk gemiddeld 20 procentpunt. De precies benodigde emissiereductie per gebied wordt later dit jaar vastgesteld, waarbij rekening wordt gehouden met de aard van het gebied, de mate waarin agrarische activiteiten reeds extensief zijn en de staat van de natuur. Een gebied kan tot uiterlijk 1 januari 2028 een eigen aanpak tot stand brengen om de drukfactoren op het nabijgelegen Natura 2000-gebied substantieel weg te nemen en toe te werken naar een goede staat van instandhouding', schrijft Van Essen aan de Tweede Kamer.

'Lukt het niet om via deze weg de drukfactoren substantieel weg te nemen, dan zullen de door het kabinet vastgestelde regels en normen op bedrijfsniveau gaan gelden', stelt Van Essen. 'Deze regels worden in januari 2027 gepubliceerd en zullen uiterlijk per 1-1-2035 in werking treden. De regels hebben betrekking op plantaardige teelten en grondgebonden veehouderij systemen. De regels zien in ieder geval toe op beperkte mestplaatsingsruimte, vee-bezetting en gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Om de drukfactoren in het gebied in voldoende mate weg te nemen zullen vrijwel altijd langerlopende gebiedsprocessen nodig zijn, gericht op kavelruil en herverkaveling. Bij het instellen van de regels en normen krijgen ondernemers de komende jaren de mogelijkheid om stapsgewijs de bedrijfsvoering aan te passen, waarbij zij zelf beslissen welke aanpassingen naar extensieve bedrijfsvoering nodig zijn om aan deze normen en regels te voldoen. De aanpak via de gebiedsprocessen moet eenzelfde mate van borging en doelbereik kennen, met hetzelfde financiële beslag, als de Rijksregels op bedrijfsniveau die januari 2027 worden gepubliceerd.'

Voor de uitwerking van de gve-bezetting wordt de inpasbaarheid van de norm voor biologische bedrijven en de gevolgen voor natuurherstel bezien. Van Essen: 'De regels voor gewasbeschermingsmiddelen in het traject van het convenant gewasbeschermingsmiddelen worden uitgewerkt met de convenantspartijen. Indien hierbij onvoldoende wordt bijgedragen aan de natuuropgave, zal de Rijksoverheid zelf regels opstellen. Deze normen en regels worden in instructieregels gevat. Rondom veel gebieden zal het daarnaast nodig zijn om systeemherstelmaatregelen te nemen die gericht zijn op natuurherstel. Bijvoorbeeld door het verbeteren van de hydrologische condities, waterkwaliteit en verbinding tussen gebieden. Dat kan onder meer gaan om het verhogen van het grondwaterpeil of het aanleggen van groenblauwe dooradering. Andere sectoren wordt ook gevraagd om bij te dragen aan het verminderen van drukfactoren op Natura 2000-gebieden. Dit verloopt via andere trajecten, zoals de zoneringsaanpak van NO_x-bronnen vanuit de industrie. Aanvullend gaat het kabinet in gesprek met buurlanden over hun inzet op natuurherstel.'

Om welke gebieden precies zonering komt, is hier terug te vinden. Lees verder onder het citaat.