Column: Leidt doelsturing tot minder saneren?

Ik denk dat we met de veehouderijsector nog veel kunnen bereiken met innovatie en slimmer werken. Als ik naar mijn vak kijk, denk ik dan aan precisievoeren: hoe nauwkeuriger we de dieren voeren, hoe kleiner de footprint van vlees, melk en eieren. Wij hebben in ons bedrijf bijvoorbeeld rekenmodellen (sorry, een eng woord in de stikstofdiscussie) ontwikkeld waarmee we heel nauwkeurig kunnen voorspellen hoe vleesvarkens groeien of hoe een zeug efficiënt veel biggen grootbrengt. Met behulp van deze modellen is een investering in voer op voorhand beter te onderbouwen. Dan blijkt dat we nog heel veel kunnen verbeteren.

We zijn geen bedrijf met een grote R&D-afdeling maar deze modellen zijn echt van een hoog wetenschappelijk niveau en zeer goed toepasbaar in de praktijk. We hebben daar geen euro subsidie voor gehad. Ten eerste omdat we dergelijke tools gewoon belangrijk vinden om onze klanten goed te adviseren. Doordat zij beter draaien, kunnen wij meer voer verkopen en verdienen de inspanningen zich terug. Het aloude principe van marktwerking. Ten tweede willen we geen subsidie omdat de regels daaromtrent veel te ingewikkeld zijn. Dat vertraagt het project en dwingt je vaak ook de inhoud aan te passen (bijvoorbeeld omdat er een instelling als de WUR moet meedoen).

Zo kunnen we met behulp van onze rekenmodellen en klantdata voer maken dat de voederconversie verbetert. Dat is winst voor de boer maar ook voor het milieu. Minder voer is namelijk ook minder CO2- en stikstofuitstoot. Dus het mengvoerbedrijf wint klanten aan, de boer verdient meer geld en het milieu is beter af. Win-win-winsituatie en de totale Nederlandse economie profiteert ervan. Dit in grote tegenstelling tot uitkoop.

Minder uitstoot met meer innovatie

Tot nu toe is er ruim 2,6 miljard euro belastinggeld betaald aan stoppende boeren. De rekenkamer heeft becijferd dat we sinds de eerste regelingen in 2019 tien kiloton stikstof minder uitstoten met de veehouderij. Dat is dan inclusief vrijwillige stoppers, innovaties, stalaanpassingen en mestmaatregelen. Saneren alleen was verantwoordelijk voor de helft. Als je dat becijfert hebben we met iedere euro belastinggeld minder dan 0,002 kg stikstof uit het milieu gehaald. Ter vergelijk: 10 procent verbetering van de voerconversie bij een varken bespaart ongeveer 250 gram voer per kilogram varken, dat is ongeveer 6,5 gram stikstof. Als we in Nederland 6 miljoen vleesvarkens houden, mesten we er 18 miljoen vet. Grofweg 1.800.000.000 kg varken die ruim 4.500.000.000 kg voer hebben gehad (bij een voerconversie van 2,5). Bij een besparing van 10% zou dat 450.000.000 kg voer zijn ofwel 11.160.000.000 kg stikstof. Dat is dan 11,16 kiloton stikstof minder in het milieu via voer. De boer verdient per varken 3 tot 5 euro meer en de mengvoerfabrikant verkoopt 10 procent minder voer. Maar dat vindt ie niet erg, want een gelukkige klant is een fijne klant.

Als ik het goed uitreken en u ook even heeft meegerekend, ziet u dat de oplossing van saneren extreem duur is en dat de oplossing via innovatie geld opbrengt. Hoe is het mogelijk dat we als land zonder veel weerstand meegaan in die sanering? Nu kom ik bij doelsturing want dat is wat je nodig hebt als je zo via voeraanpak aantoonbaar wilt verbeteren. De kennis hebben we maar de data verzamelen en presenteren moet nog wel gebeuren. De rundveehouderij heeft daar de kringloopwijzer voor en in de varkenshouderij werkt Coviva aan een datasnelweg. We hebben dus de kennis, we hebben boeren die het willen toepassen en we hebben dadelijk de data om het aan te tonen.

De vraag is of dit ons gaat helpen in de discussie met de overheid. De plannen van minister van Essen zijn zo mogelijk nog drastischer dan de vorige plannen wat betreft uitdunnen van de veestapel en hij heeft nóg meer geld om dat te ondersteunen. Zoals gezegd hebben we helemaal geen geld nodig om stappen te zetten, maar hebben we wel ondernemingsruimte nodig om dat te doen. Een bepaalde omvang van de veestapel hoort daarbij. Met een klein bedrijfje waren we nooit in staat geweest dergelijk kennis te ontwikkelen. Met een kleinere omzet verdient een dergelijk model zich ook niet terug. Dan komt toch die vermaledijde subsidie weer om de hoek en zit je in een situatie die je niet wilt en die niet duurzaam (=volhoudbaar) is.

We kunnen dus de oplossing bieden en nog best snel ook. Maar zijn we snel genoeg om de sanering te stoppen? Of werkt de overheid aan de self-fulfilling prophecy: zie je wel, de landbouw levert toch niet en dus moeten we hard ingrijpen. Ik hoop dat de komende debatten over het stikstofbeleid tot andere inzichten leiden en de politici de feiten durven te volgen.