Roze voer en onvruchtbare zeugen: curieuze hormoonzaak uit 2002 nu afgerond

Bij de productie van anticonceptiepillen ontstond een afvalstroom van suikerwater. Dat suikerwater werd gebruikt om een glad suikerlaagje rond de pillen aan te brengen en bevatte in sommige gevallen resten van het synthetische hormoon medroxyprogesteronacetaat (MPA).

Via een Ierse afvalmakelaar kwam het suikerwater terecht bij de Belgische afvalverwerker Bioland, dat onbevoegd was om farmaceutisch afval te verwerken. Bioland verkocht het verontreinigde suikerwater vervolgens aan Zeeland Voeders, dat een deel doorleverde aan de Nederlandse voerhandelaar Rined. Daar werd het vermengd met Zeeuws tarwezetmeel en als varkensvoer verkocht. Op de facturen stond uitsluitend 'Tarwezetmeel Sas van Gent'.

Roze varkensvoer leidt tot onderzoek

Al kort na de eerste leveringen meldden varkensboeren dat het voer een opvallende roze kleur had. Rined kaartte dat aan bij Zeeland Voeders, dat een deel van het product terugnam. Op dat moment was nog niet bekend dat het suikerwater hormonen bevatte. Een deel van het voer was toen al aan de varkens gegeven

In mei 2002 doken op verschillende Nederlandse varkensbedrijven vruchtbaarheidsproblemen op bij zeugen. Toen onderzoek uitwees dat de dieren MPA hadden opgenomen via het voer, volgde een omvangrijke opsporingsactie. Varkensbedrijven werden tijdelijk onder toezicht geplaatst, dieren mochten alleen na aanvullend onderzoek worden afgevoerd en op enkele bedrijven werden besmette dieren zelfs geruimd.

Hersteloperatie volgt na voerincident

Voor Rined betekende de ontdekking het begin van een omvangrijke hersteloperatie. Daarna volgde een jarenlange afwikkeling van de schade met de getroffen varkenshouders. Uiteindelijk trof Rined met 22 bedrijven een schikking voor in totaal ruim 375.000 euro, grotendeels in natura afgewikkeld met 'gratis' voerleveringen.

Veel fouten in de keten

De juridische procedure duurde vervolgens meer dan twintig jaar. Het gerechtshof oordeelde eerder al dat de farmaceut en de Ierse afvalmakelaar onvoldoende hadden gecontroleerd of het Belgische bedrijf bevoegd was om het hormoonhoudende suikerwater te verwerken. Daardoor kon het afval uiteindelijk in de diervoederketen terechtkomen.

Het hof stelde vast dat op meerdere plaatsen in de keten grote fouten waren gemaakt. Bioland verwerkte farmaceutisch afval zonder de vereiste vergunning en Zeeland Voeders kocht en verkocht het suikerwater buiten de geldende GMP-voerregels. Ook Rined had volgens het hof de herkomst van het opvallend roze suikerwater beter moeten controleren voordat het werd verwerkt in diervoeder.

Straffen uitgedeeld

Omdat deze procedure uitsluitend ging over de aansprakelijkheid van de farmaceut en de afvalmakelaar tegenover Rined, bleef de aansprakelijkheid verdeeld: de fabrikant en de afvalmakelaar moesten de helft van de schade van Rined uit Venlo vergoeden, de andere helft bleef voor rekening van de voerhandelaar. De verantwoordelijken van Bioland en Zeeland Voeders werden eerder al strafrechtelijk veroordeeld voor hun rol in de affaire.