Tarweopbrengst kan verder groeien

In theorie is het mogelijk om een wintertarwe-opbrengst van (maximaal) 15 ton per hectare te realiseren. Deze opbrengst is vooral te zien op proefvelden, onder optimale omstandigheden, en in de topregio’s in Engeland. Van Ittersum nuanceert deze potentie: “Wij weten dat er rassen zijn waarmee je dat experimenteel onder ideale omstandigheden zou kunnen halen. Maar in onze modellen komen we tot een berekening van de maximale opbrengst van zo’n 13 ton.” Vanuit de WUR is een Global Yield Gap Atlas gemaakt om het gat tussen de maximale opbrengst en de potentie in kaart te brengen.

Onderzoek voor duurzame teelt

Van Ittersum geeft aan dat het onderzoek gericht is op ‘duurzaam intensiveren.' Dat lijkt tegenstrijdig. Immers, intensiveren wordt niet vaak als duurzaam gezien. Maar volgens de onderzoeker moet je dit zien vanuit een breder en internationaler perspectief: hoe kunnen we op een zo klein mogelijk areaal zoveel mogelijk voedsel produceren met zo min mogelijk input en een zo laag mogelijk emissie? “Het meer produceren is niet direct een doel op zich, althans niet in Europa. Daar gaat het er vooral om dat we de hulpmiddelen zo efficiënt mogelijk gebruiken”, benadrukt hij. Die groeidoelstelling ligt er volgens hem zeker wel in Azië en Afrika. “Maar ik denk dat we het er snel over eens zijn dat we ook hier niet een ton laten liggen als we die met dezelfde hoeveelheid input (bemesting en gewasbeschermingsmiddelen) zouden kunnen halen.”

Genetische vooruitgang

Uit onderzoek blijkt dat de afgelopen 20 jaar vooruitgang is geboekt in de genetica van rassen. Deze vooruitgang zou een opbrengstverhoging moeten kunnen brengen. “Wij gaan uit van een extra opbrengst tussen de 1,6 en 1,8 ton per hectare", aldus de onderzoeker. Het feit dat dit in de praktijk niet gehaald wordt, betekent volgens hem zeker niet dat deze vooruitgang niet zinvol is geweest. “Misschien waren de opbrengsten wel gedaald zonder die vooruitgang. In de aardappelen en uien zien we bijvoorbeeld dat de opbrengsten afnemen.” De opbrengst van elk gewas wordt uiteindelijk bepaald door de factoren genetica (ras), omgeving (bodem en klimaat) en management (teeltmaatregelen). In een onderzoeksmodel kunnen we onderzoeken wat het effect is geweest van de omgeving, met name het klimaat.

Klimaatvoordeel

“Klimaat blijkt licht positief uit te werken voor de potentiële opbrengst van tarwe in Nederland. Klimaat zou in andere delen van de wereld een negatieve rol kunnen spelen, maar Van Ittersum geeft aan dat dit aspect op dit moment in Nederland gunstig is voor de tarweteelt. Dit blijkt uit het gewasgroeimodel waar de opbrengst van een ras wordt doorberekend onder verschillende klimaatomstandigheden. Het positieve effect van klimaat is tweeledig. Van Ittersum legt uit dat de toegenomen warmte en het CO₂-gehalte in de lucht de fotosynthese aanjaagt. Dit zorgt voor een snellere ontwikkeling en groei van het gewas en compenseert eventuele schade door droogte. Want die is er in regio’s ook wel geweest, aldus de onderzoeker.

Ideaal voor korrelvulling

Van Ittersum: “Wat we vermoeden is dat door het warmere weer het groeiseizoen wat vervroegt. De bloei vindt al rond eind mei plaats, dat was dit jaar ook weer het geval. Het moment van korrelvulling is nu prachtig gecentreerd rond de langste dag. Dan is er veel straling en kan de plant, wanneer er voldoende vocht en nutriënten aanwezig zijn, de korrel vol pompen. Eerder lag dat moment tot wel een paar weken later.” Het momentum van de korrelvulling is nu dus ideaal. Over toekomstige effecten van een klimaatverandering doet het onderzoek geen uitspraken. Ook plaatst Van Ittersum de kanttekening dat het model geen rekening houdt met effecten van extremen, zoals erg hoge temperaturen of extreme hoosbuien.

Management optimaliseren

Als het niet aan de genetica ligt en de klimaatomstandigheden gunstig zijn, dan moet het wel aan het management van de teler liggen, luidt de conclusie. Van Ittersum geeft aan dat de teelt van graan vaak in dienst staat van de normaliter hoog renderende gewassen als suikerbieten, uien en aardappelen. “Tarwe is dan toch vooral vaak een sluitpost, het heeft geen economische prioriteit. Machines zijn steeds zwaarder geworden. Het zaaien van graan gebeurt niet altijd op tijd. En als het land veel te verduren heeft gehad tijdens de oogst van rooivruchten, gebeurt het zaaien van de wintertarwe ook niet onder ideale omstandigheden. Een ander aspect is de schaalvergroting. De boer kan maar een beperkt aantal dingen doen op een dag en geeft prioriteit aan zaken.”

Potentie meer benutten

Een krappe bemestingsruimte heeft volgens Van Ittersum, in tegenstelling tot wat vaak wordt gezegd, tot dusverre nog niet geleid tot beperkingen voor de opbrengst. Dit kan in het onderzoek niet worden aangetoond. Het zijn volgens de onderzoeker dus vooral praktische zaken die een maximale opbrengst, de potentiële opbrengstwinst die je als teler zou kunnen halen, in de weg staan. Hij realiseert zich dat het hierdoor lastig is om tot veranderingen te komen, maar dat door het inzicht van het onderzoek er wel een bewustwording bij boeren en adviseurs groeit. Hierdoor kan de potentie van tarwe meer worden benut in de toekomst.