Stikstofaanpak onder vuur: SLN dient klacht in bij Europese Commissie

Volgens de stichting worden ingrijpende maatregelen voorbereid terwijl de onderliggende probleemanalyse, de effectiviteit van maatregelen en de gevolgen voor ondernemers nog onvoldoende zijn onderzocht.

Niet tegen natuurherstel

De klacht van SLN richt zich volgens de stichting niet tegen natuurherstel, maar tegen de manier waarop Nederland het beleid voorbereidt en uitvoert. De stichting vreest dat boeren opnieuw zwaar worden getroffen door maatregelen die later mogelijk onvoldoende doelmatig of gebaseerd op een onvolledige diagnose blijken. Volgens SLN ontbreekt het momenteel aan voldoende duidelijkheid over de precieze oorzaken van natuur- en waterkwaliteitsproblemen en over de vraag welke maatregelen daadwerkelijk effect hebben. De stichting vraagt de Europese Commissie daarom te beoordelen of Nederland bij de uitvoering van het Europese natuur- en waterbeleid voldoende zorgvuldig
handelt.

Zorgen over landbouwbedrijven

De klacht komt op een moment dat het kabinet werkt aan een nieuwe aanpak voor landbouw, natuur en stikstof. In juni presenteerde het kabinet zijn samenhangende aanpak voor deze dossiers. Eind augustus volgde het Ontwerp-Natuurplan 2026. SLN stelt dat in deze beleidsstukken nog belangrijke onderdelen moeten worden uitgewerkt, zoals monitoring, financiering en de onderbouwing van maatregelen. Tegelijkertijd worden volgens de stichting wel beleidskeuzes voorbereid die grote gevolgen kunnen hebben voor boeren, grondgebruik en bedrijfsontwikkeling. Voor boeren gaat het daarbij om vraagstukken die direct raken aan de toekomst van hun bedrijf: vergunningverlening, uitbreidingsmogelijkheden, grondwaarde en de ruimte om hun onderneming voort te zetten.

Eerst diagnose, dan maatregelen

De kern van de klacht is volgens SLN dat de overheid volgens een verkeerde volgorde werkt. De stichting pleit ervoor om eerst de feitelijke situatie en oorzaken nauwkeurig vast te stellen, voordat nieuwe maatregelen worden ingevoerd. De gewenste volgorde zou volgens SLN moeten zijn: eerst de feitelijke toestand vaststellen, vervolgens de drukfactoren en oorzaken analyseren, daarna maatregelen kiezen en tenslotte de effecten daarvan meten en waar nodig bijsturen.

Volgens de stichting is het onvoldoende om alleen op basis van modellen en beleidsdoelen maatregelen op te leggen. Bij complexe systemen zoals natuur en waterkwaliteit moet volgens SLN duidelijk zijn welke oorzaken aantoonbaar bijdragen aan problemen en welke maatregelen daadwerkelijk effect hebben.

Kritiek op modellen

Een belangrijk onderdeel van de klacht gaat over de relatie tussen modellen, metingen en praktijk. SLN stelt dat er meer onderscheid moet worden gemaakt tussen wat daadwerkelijk is gemeten en wat op basis van modellen wordt berekend. De stichting wijst erop dat natuur- en watersystemen complex zijn en dat onzekerheden een grotere rol moeten krijgen in de besluitvorming. Volgens SLN bestaat het risico dat ondernemers worden beperkt door maatregelen die onvoldoende aansluiten bij de werkelijke oorzaak van een probleem.

Beleid waterkwaliteit

Ook in het waterkwaliteitsbeleid ziet SLN vergelijkbare risico’s. De stichting vraagt aandacht voor de vraag of problemen voldoende gebiedsgericht worden geanalyseerd. Volgens SLN moet beter worden vastgesteld welk aandeel afkomstig is van bijvoorbeeld landbouw, stedelijk gebied, rioolwaterzuiveringen of buitenlandse bronnen.

Langdurige onzekerheid boeren

SLN benadrukt dat natuurbescherming en rechtsbescherming volgens de stichting geen tegengestelde belangen zijn. Een betere onderbouwing van maatregelen zou volgens de stichting juist kunnen zorgen voor meer draagvlak en een effectievere inzet van publieke middelen. ‘Voor boeren is vooral de langdurige onzekerheid een probleem. Veel bedrijven wachten al jaren op duidelijkheid over vergunningen, bedrijfsontwikkeling en toekomstperspectief.’ Volgens SLN moet voorkomen worden dat boeren worden geconfronteerd met zware beperkingen waarvan later blijkt dat de bijdrage aan het oplossen van het probleem beperkt is geweest.

Toeslagenaffaire

In haar toelichting verwijst SLN naar eerdere dossiers zoals de toeslagenaffaire en de problemen rond de aardbevingsschade in Groningen. Volgens de stichting laten deze dossiers zien dat beleid kan ontsporen wanneer signalen uit de praktijk onvoldoende worden meegenomen en aannames onvoldoende worden getoetst. De stichting waarschuwt voor een situatie waarin steeds meer regels, modellen en beleidsprogramma’s worden toegevoegd zonder dat opnieuw wordt gekeken naar de basisvraag: is het probleem goed vastgesteld en werken de gekozen oplossingen?

Ook bij overheden aangekaart

Naast de klacht bij de Europese Commissie heeft SLN haar zorgen ook onder de aandacht gebracht van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, provincies en waterschappen. De stichting vraagt om een koerscorrectie voordat nieuwe maatregelen leiden tot moeilijk omkeerbare gevolgen.