PBL is er al uit; Generieke korting onvermijdelijk

De voorgestelde maatregelen moeten in 2035 leiden tot een reductie van 42 tot 46 procent van de ammoniakemissie in de landbouw in 2035 ten opzichte van 2019, 50 procent ammoniakreductie in de industrie en 50 procent reductie van stikstofoxiden uit mobiliteit. Een ecologische onderbouwing voor de gekozen reductiedoelen ontbreekt, merkt het PBL op.

Generieke korting op voorhand onvermijdelijk

Bij de analyse kijkt het PBL alleen naar de maatregelen die in de brief ook daadwerkelijk zijn uitgewerkt. Naast de conclusie dat voldoen aan de nieuwe normen grote financiële offers vraagt, die niet voor alle boeren financieel haalbaar zijn, concludeert het PBL ook dat een generieke korting van 5-10 procent op de productierechten van boeren nodig is om de doelen te halen. ‘De dreiging dat boeren die aan de nieuwe regels voldoen door deze korting in de toekomst toch extra dieren moeten wegdoen maakt hun investeringsperspectief onzeker. Samen met alle regels die de komende jaren nog uitgewerkt gaan worden is het toekomstperspectief voor veel boerengezinnen ongewis’, concludeert het PBL dan ook.

Dreigende generieke korting vermindert investeringsdrang boeren

Het PBL waarschuwt dat een dreigende generieke korting de investeringsdrang van boeren behoorlijk afremt. Ook wijst ze nog op de mogelijkheden voor het terugdringen van de veldemissies, een mogelijkheid waar het kabinet nog geen concrete plannen voor gepresenteerd heeft.

‘Een dreigende generieke korting als sluitstuk van de kamerbrief ondergraaft het verdienvermogen van individuele bedrijven, vormt een bedreiging voor de aanvaardbaarheid van het uitgestippelde beleid en vergroot de investeringsonzekerheid’, somt het PBL op in haar analyse.

Stikstofpakket geeft natuur meer budget en hectares

Het voorgestelde pakket aan maatregelen pakt voor de natuur een stuk beter uit. Natuurbeheerders krijgen een ruimer budget, er worden ook maatregelen genomen in de zones buiten de kwetsbare natuur en het kabinet oppert een aanzienlijke uitbreiding van de oppervlakte natuur met ruim 30.000 hectare.

Het PBL komt na het doorrekenen van de voorgestelde maatregelen tot de conclusie dat de overschrijding van de Kritische Depositie Waarde (KDW) in de verschillende natuurgebieden afneemt. Maar dat het aantal natuurgebieden waar de depositie werkelijk onder de KDW beperkt is. Dat zou slechts in 4 van de 14 gebieden waar de KDW wordt overschreden het geval zijn.

Sociaal economische gevolgen van de kamerbrief niet onderzocht

Het staat voor het PBL als een paal boven water dat het voorgestelde beleid grote financiële gevolgen heeft voor een groot aantal boeren. Zij adviseert het kabinet dan ook nader onderzoek te doen naar de sociaal economische gevolgen van het voorgestelde beleid.

Waar de minister bij de presentatie van de kamerbrief nog liet doorschemeren dat het halen van de norm voor ammoniak en CO2 ook mogelijk was met toepassen van managementmaatregelen, komt het PBL tot een heel andere conclusie. Het voldoen aan de norm van 0,164 kilogram ammoniak per fosfaatrecht betekent voor de individuele boer een halvering van de huidige ammoniakemissie. Daar is meer voor nodig dan alleen het optimaliseren van het management, stelt het PBL. Boeren worden met deze normen gedwongen te investeren in stalaanpassingen.

Ook de biologische boeren ontkomen niet aan het nemen van dure maatregelen. Voldoen aan de nieuwe regels vraagt ook van deze groep boeren flinke investeringen.

Ruimtelijke visie op landbouw ontbreekt

Het voorgestelde pakket is meer gericht op ‘Nederland van het slot halen’, dan op de toekomst van landbouw en natuur, concludeert het PBL. Zo ontbreekt een blik op hoe het pakket past binnen de ambities die het kabinet heeft met de verschillende plantaardige en dierlijke landbouwsectoren in Nederland. Hetzelfde geldt voor de ambities rond natuur. Welke langjarige visie heeft dit kabinet op de toekomst van natuur in Nederland, en hoe past dit pakket daarbij? Het formuleren van deze ambities kan leiden tot een ruimtelijk beeld waarmee duidelijk gemaakt kan worden waar kansen liggen voor boeren, en waar minder.

Gebiedsgerichte aanpak bots met stikstofzonering

Het PBL geeft ook een waarschuwing af aan het kabinet dat een gebiedsgerichte maatwerk aanpak de uitvoerbaarheid van het zoneringsbeleid behoorlijk in de weg kan zitten. Duidelijkheid in beleid is bittere noodzaak.

Het stikstofpakket is een grote stap voorwaarts in het verlagen van de stikstofuitstoot op de natuur. Toch blijft er ook nog een restopgave over, omdat ook nu niet alle risicofactoren voor achteruitgang van de staat van de natuur worden aangepakt, analyseert het PBL.

Alle registers open getrokken en nu?

Het PBL constateert dat het kabinet met deze aanpak alle registers om de stikstofuitstoot terug te dringen aangrijpt. Na het doen van technische aanpassingen, de krimp van de veestapel en de extensivering van de landbouw blijven er voor de landbouw nog maar weinig mogelijkheden over om de emissie verder te beperken, concludeert het PBL.

Hoewel het hoog tijd is om vaart te maken, 2035 komt sneller dan je denkt, waarschuwt het PBL het kabinet zorgvuldig te werk te gaan. ‘Zorg voor een werkbare en effectieve aanpak van het stikstofprobleem.’