De Tuin van Thorbecke

Grondwet van 1848

Sinds de Grondwet van 1848 kent Nederland met het Huis van Thorbecke een strakke indeling van de overheidslagen in gemeenten, provincies en Rijk. Als functioneel bestuur zijn waterschappen hiermee verbonden. De Europese samenwerking is later aangebouwd.

Inmiddels zijn we meer dan 175 jaar verder. De wereld is veranderd. Nederland is veranderd. Belangrijke maatschappelijke opgaven passen niet goed in onze bestuurlijke structuur. Dat leidt tot frustratie, niet in de laatste plaats in het landbouwbeleid. Een likje verf volstaat niet meer. Er zijn nieuwe oplossingen nodig.

Samen naar beter

Deze problematiek is al decennia bekend. Het is naïef om te verwachten dat de overheid en de politiek zichzelf uit het moeras trekken. Dat lukt alleen met trekkracht vanuit het maatschappelijke middenveld en van groepen betrokken burgers. Een caravan komt immers ook niet zonder auto op de camping.

Bij kritiek op de overheid zien we dat bestuurders zich alleen verder verschuilen achter hun ooit bedachte taken en bevoegdheden. Voor je het weet, gaat de discussie over iteratieve processen, kaderstellende brieven en slimme uitschenkpunten. Het is beter om even de boel de boel te laten.

Tuinfeest

Wat werkt er dan beter dan een tuinfeest? Alle buurtgenoten brengen zelf hun bestek mee en maken allemaal een gerecht om met elkaar te delen. Je ontmoet de kritische buren, de herriemaker van verderop en de beheerder van het lief- en leedpotje. Een mooie kans om hangend aan een statafel gezamenlijke uitdagingen te bespreken.

Vervolgens is de tuin de uitgelezen plek om met elkaar aan de slag te gaan. Ieder brengt eigen gereedschap mee en werkt zich een paar uur in het zweet voor een mooi resultaat. Dat gaat zowel op voor het snoeien van wilgen als voor het aanpakken van opgaven op gebied van stikstof, klimaat, water en leefomgeving.

Kracht van mensen

In het landbouwbeleid slaat de weegschaal ver door naar technocratie. Er zijn veel normen maar weinig waarden. Er zijn lange brieven maar amper gesprekken. Steeds weer onderschat de overheid de creativiteit en kracht van mensen. Stap uit het Huis en kom naar de Tuin van Thorbecke. Vertrouw op de kracht van mensen.

Mensen kunnen samen betere, efficiëntere en meer rechtvaardige oplossingen bedenken voor maatschappelijke kwesties dan overheden. Dat wil niet zeggen dat we geen overheid meer nodig hebben. Het gaat om een rolverdeling waarbij iedereen wat op tafel legt en aan de slag gaat binnen de eigen mogelijkheden.

Inspirerende voorbeelden

Er zijn in de landbouw voldoende inspirerende voorbeelden. Denk aan de agrarische collectieven die laten zien dat ze efficiënt en met breed draagvlak kunnen werken aan de groenblauwe dooradering van ons platteland. Denk ook aan akkerbouwers die lokaal samen water opslaan in de winter voor gebruik in de zomer.

Voor doelsturing geldt hetzelfde. Laat boeren zelf sturen op de vermindering van nitraatuitspoeling en op de impact van gewasbescherming. Dat zorgt voor snelle resultaten met beperkte kosten. Boeren voelen zich weer zelf eigenaar van de zorg voor de leefomgeving – met organisaties die hen daarbij ondersteunen.

Van wantrouwen naar vertrouwen

Dit alles vraagt om een andere rol van overheden. Niet meer van bovenaf als een micromanager alles proberen te sturen, maar ruimte geven binnen duidelijke kaders die we als maatschappij met elkaar afspreken. Ga als overheid van het erf van de boer af, maar kom vooral wel naar de buurtbarbecue. En neem wat lekkers mee.

Ik hoor je denken: het is allemaal makkelijk bedacht, maar zo eenvoudig kan het niet zijn. Het grootste obstakel is echter vertrouwen. We hebben met elkaar een systeem opgetuigd dat van wantrouwen uit elkaar valt. Doe de deur open en ga naar buiten. Ontmoet elkaar in de Tuin van Thorbecke!