Pluimveehouder kan 60.000 euro boete per keer krijgen als na 1 januari aan de poten wordt gevangen

Pluimvee aan de poten vangen mag niet, oordeelde het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) dinsdag 21 juli. De staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) maakte een uitzondering die dat gedoogde, maar volgens het CBb mag dat niet volgens de Europese regels. De pluimveesector krijgt tot 1 januari volgend jaar de tijd om hieraan te voldoen.

Deze uitspraak is definitief. Er is geen hoger beroep mogelijk. Ook kan de zaak niet rechtstreeks worden voorgelegd aan het Hof van Justitie van de Europese Unie, verklaart Avined.

Verbod op het tillen van pluimvee aan de poten

Het CBb heeft geoordeeld dat het verbod om pluimvee aan de poten te tillen, zoals opgenomen in de huidige Europese transportverordening, onverkort moet worden gehandhaafd. De uitzonderingen die bijvoorbeeld door EFSA (adviesorgaan van de Europese Commissie) zijn beschreven in aanloop voor nieuwe regelgeving op EU-niveau, waaronder het tillen van pluimvee aan twee poten, zijn volgens het CBb niet toegestaan.

Dit betekent dat pluimvee rechtop moet worden getild, of dat gebruik moet worden gemaakt van een vangmachine. Als pluimvee door de vanger aan de poten wordt opgetild, wordt dit gezien als een overtreding door medewerkers van de vangploeg, maar ook van de pluimveehouder. De reden hiervoor is dat de pluimveehouder als houder verantwoordelijk is voor het welzijn van de dieren. Het pluimveebedrijf heeft de vangploeg ingehuurd en is daarmee verantwoordelijk voor het handelen van de vangploeg. Ook wanneer de pluimveehouder opdracht geeft om pluimvee rechtop te vangen, maar de vangploeg dit vervolgens niet doet, zal de NVWA de pluimveehouder vermoedelijk als overtreder aanmerken. Handhaving, bijvoorbeeld door middel van een boete en/of een last onder dwangsom, is dan mogelijk.

Handhaving en last onder dwangsom

Het CBb is van oordeel dat de handhaving van het verbod effectief en afschrikkend moet zijn. Daarom is in de uitspraak bepaald dat bij overtredingen een last onder dwangsom (LOD) kan worden opgelegd. Het doel van een last onder dwangsom is om naleving van de regelgeving af te dwingen.

Een last onder dwangsom is een bestuursrechtelijke maatregel waarbij de overheid een overtreder verplicht om een overtreding te beëindigen of te voorkomen. Daarbij wordt een geldbedrag verschuldigd wanneer niet tijdig aan de opgelegde verplichting wordt voldaan. In dit geval houdt de last in dat pluimvee niet aan de poten mag worden opgetild. De dwangsom is het bedrag dat de overtreder verschuldigd wordt wanneer opnieuw wordt vastgesteld dat niet aan de opgelegde last wordt voldaan. In de uitspraak heeft het CBb de dwangsom vastgesteld op 50 euro per kip of vleeskuiken die niet op de voorgeschreven wijze wordt getild, met een maximum van 60.000 euro per keer.

Overgangstermijn tot 1 januari 2027

In lijn met de uitspraak moeten alle betrokken pluimveebedrijven en pluimveeservicebedrijven hun werkwijze aanpassen. Het CBb heeft de vier bedrijven die in de procedure betrokken waren, een overgangstermijn gegeven tot 1 januari 2027. De NVWA heeft aangegeven deze termijn ook voor andere bedrijven te hanteren.

In de periode tot 1 januari 2027 – de zogenoemde begunstigingstermijn – kan bij het constateren van een overtreding bij andere bedrijven een last onder dwangsom worden opgelegd. De dwangsom zal worden verbeurd wanneer na 1 januari 2027 opnieuw wordt vastgesteld dat pluimvee niet op de voorgeschreven wijze wordt gevangen.

Vanaf 1 januari 2027 wordt bij nieuwe overtredingen direct handhavend opgetreden. Er geldt dan geen nieuwe begunstigingstermijn. Afhankelijk van de situatie kan een boete worden opgelegd en kan een last onder dwangsom worden opgelegd.

Bedrijven waarvoor nog geen eerdere overtreding is vastgesteld

Voor bedrijven waarbij vóór 1 januari 2027 nog geen overtreding met betrekking tot het onjuist vangen van pluimvee is vastgesteld, geldt het volgende:

• Wanneer na 1 januari 2027 wordt vastgesteld dat pluimvee aan de poten wordt opgetild, kan een boete én een last onder dwangsom worden opgelegd
• In de last onder dwangsom wordt na 1 januari 2027 geen nieuwe overgangstermijn opgenomen.
• Bij een volgende constatering van dezelfde overtreding kan het bedrag van de opgelegde dwangsom direct worden verbeurd en vervolgens ingevorderd.

Bedrijven waaraan al een last onder dwangsom is opgelegd

Voor bedrijven waaraan vóór 1 januari 2027 al een last onder dwangsom is opgelegd, geldt een ander regime. Wanneer na 1 januari 2027 wordt vastgesteld dat niet aan de opgelegde last wordt voldaan – bijvoorbeeld doordat opnieuw wordt geconstateerd dat pluimvee aan de poten wordt opgetild – wordt de dwangsom verbeurd en vervolgens een invorderingsprocedure gestart. Daarnaast kan een boete worden opgelegd. Wanneer het maximale bedrag van de eerder opgelegde dwangsom volledig is verbeurd en vervolgens opnieuw een overtreding wordt geconstateerd, kan een nieuwe (hogere) last onder dwangsom worden opgelegd.

Verschil tussen vastpakken en optillen en dragen

Voor de praktijk is het van belang onderscheid te maken tussen het fixeren/immobiliseren/vastpakken van pluimvee aan de poten en het optillen en dragen van pluimvee aan de poten, wijst Avined op. Het vastpakken van pluimvee aan de poten met het oog op immobilisatie voorafgaand aan het optillen valt volgens de NVWA niet onder het verbod op het optillen van pluimvee aan de poten. De handelingen die voorafgaan aan het daadwerkelijk optillen en dragen van de dieren vallen daarmee buiten de verbodsbepaling.

Bij het vangen en laden moet worden voorkomen dat kippen ondersteboven aan de poten worden gedragen. Dit kan volgens dierwelzijnsorganisatie Wakker Dier leiden tot ongerief. Kippen hebben geen middenrif, waardoor bij het ondersteboven hangen de ingewanden druk kunnen uitoefenen op de longen. Daarnaast is het van belang dat een pluimveehouder aantoonbaar alles doet wat redelijkerwijs binnen zijn of haar mogelijkheden ligt om ervoor te zorgen dat het pluimvee op de juiste wijze wordt gevangen en getild. Dit kan bijvoorbeeld door in de opdrachtverlening en/of werkinstructies voor het vangteam duidelijk vast te leggen op welke wijze het pluimvee moet worden gevangen en getild. Daarnaast is het belangrijk dat de pluimveehouder tijdens het vangen aanwezig is en, wanneer de werkwijze niet correct wordt uitgevoerd, direct corrigerend optreedt.

Avined adviseert om de gemaakte afspraken, instructies en eventuele corrigerende acties goed vast te leggen. Hiermee kan worden aangetoond welke maatregelen zijn genomen om overtredingen te voorkomen. Dit kan bij de beoordeling van een geconstateerde overtreding door de handhaver worden meegewogen.

Goede werkinstructies maken voor pluimveeservicebedrijven

De uitspraak van het CBb betekent dat het verbod op het optillen van pluimvee aan de poten strikt moet worden nageleefd. De sector moet de vang- en laadwerkwijze daarom uiterlijk 1 januari 2027 hebben aangepast.

Vanaf die datum wordt bij geconstateerde overtredingen zonder verdere begunstigingstermijn handhavend opgetreden. Dit kan zowel gevolgen hebben voor het pluimveeservicebedrijf dat het pluimvee vangt als voor de pluimveehouder als houder en opdrachtgever.

Het is daarom van groot belang dat pluimveehouders en pluimveeservicebedrijven tijdig duidelijke afspraken maken over de wijze waarop pluimvee wordt gevangen en getild, deze afspraken vastleggen in de opdrachtverlening en werkinstructies en ervoor zorgen dat deze in de praktijk worden nageleefd. Voor pluimveehouders is het van belang dat zij tijdens het vangen toezicht houden en waar nodig direct corrigerend optreden.