Teler is de beschermer van gezond voedsel

Hoogleraren op het gebied van stikstof- en PFAS-kunde zullen de Voedselrede van Margrethe Jonkman dit jaar waarschijnlijk als ‘te hoog over’ bestempelen. Misschien hebben ze ook wel ergens een punt als ze het hebben over mooie woorden die vervliegen als iedereen weer overgaat tot de orde van de dag. De bestuursvoorzitter van de VU Amsterdam mocht haar Voedselrede dit jaar uitspreken vanwege haar achtergrond in en een passie voor voeding en gezondheid. Niet voor de eerste keer is een nadrukkelijke link gelegd tussen de zorg en gezond voedsel.

Jonkman beschreef het aan de hand van een schilderij ‘Vruchten- en groenteverkoopster’ van Frans Hals uit 1630. Het olieverfdoek beeldt een vrouw uit met gezond voedsel en is tegelijk een uniek werk omdat dit een samenwerking is met stillevenschilder Claes van Heussen. Die legde de groenten en het fruit haarscherp vast, bijna in contrast met de bekende vluchtige penseelstreken van Frans Hals die door zijn stijl personen bijna tot leven brengt.

Margrethe Jonkman hint met deze verwijzing op de noodzaak om samenwerking in de keten te zoeken. Gezond voedsel gaat namelijk verder dan discussies over stikstof, biodiversiteit of gewasbescherming, waarmee Jonkman duidelijk niet wil zeggen dat het onbelangrijke onderwerpen zijn. ‘Maar gezondheid begint niet als iemand ziek wordt. Wat wij eten, is wat wordt geteeld’. Het gaat volgens Jonkman niet fout bij de consument, want hoe kan je ‘een gezonde respons’ verwachten in een ‘ongezonde omgeving’.

De teler is een onmisbare schakel in het geheel. Kennis en vakmanschap zijn onmisbaar om uiteindelijk in het schap voldoende vezels en eiwitten te krijgen. De oproep van Jonkman is om niet te wachten tot een ander komt met een gehele oplossing, maar dat iedereen in de keten zijn rol moet pakken. Dus ook de teler die keer op keer zijn innovatiekracht laat zien, zonder een datawetenschapper te hoeven zijn. Voedsel is meer dan kosten of uitstoot. Die boodschap gaf ze aan de aanwezigen en specifiek Jaimi van Essen en Silvio Erkens mee.

Of de boodschap aankwam? De beide bewindslieden konden in ieder geval niet wachten om te vertellen hoe mooi ze de woorden van Jonkman vonden. En misschien waren dat daadwerkelijk geen loze woorden. Misschien wordt gewasbescherming straks niet meer bekeken vanuit het perspectief van het middel, maar vanuit het perspectief van waar het eigenlijk voor bedoeld is, namelijk het gewas beschermen. Kan en moet het beter? Ja vast en zeker, maar laten we eerst borgen dat het gewas voldoende is beschermd, voordat we de teler iets opleggen.

Laten we uitgaan van de akkerbouwer die met gezond verstand gezond voedsel uit een gezonde bodem wil produceren. Dus de overheid moet vooral samen met de telers aan de slag, ook voor het grotere plaatje. Ik neem een voorschot op de opening van het gesprek: Beste telers, ook namens onder andere de minister van veiligheid, de minister van buitenlandse zaken, de minister van economische zaken en de minister van zorg, bedankt voor ons gezonde voedsel. Bedankt voor het goede werk dat jullie weliswaar op die akker bij een Natura 2000-gebied maar wel in het landsbelang uitvoeren.