'Natuurdata provincies niet transparant of onvindbaar'

In de Tweede Kamer is jarenlang geroepen dat het natuurbeleid gestoeld zou moeten zijn op harde natuurdata in plaats van een stikstofmodel. Met harde natuurdata kan immers aangetoond worden of de natuur er juist op vooruit of achteruit gaat in een Natura 2000-gebied. De meest harde en betrouwbare natuurdata staat in flora- en vegetatiekarteringen. Dat zijn inventarisaties van plantensoorten, oppervlaktes en de structuur van de vegetatie. Alle provincies beschikken daarover, want provincies stellen het maken van dit soort karteringen verplicht aan natuurbeheerders. Het is een subsidievoorwaarde. Natuurbeheerders voeren deze niet zelf uit, maar besteden dat uit aan ecologische adviesbureaus. Het probleem van die data is vaak wel dat het om computerbestanden gaat die met specialistische software geopend moeten worden om ze te bekijken. Maar sinds 2018 zijn natuurbeheerders verplicht om er ook een leesbaar rapport bij te leveren.

Niet publiekelijk beschikbaar

Die rapporten zijn juist nu super relevant, maar ontbreken vaak in de natuurdoelanalyses van de provincies. Soms keek de Ecologische Autoriteit ernaar en zijn ze daarom publiekelijk beschikbaar. Maar meestal niet en moet je ze opvragen bij de provincie. Om een trend te kunnen waarnemen, heb je er minimaal twee nodig en dan nog vraagt het specifieke deskundigheid om de natuurdata goed te interpreteren. Provincie Overijssel vroeg daarom in het geval van natuurgebied De Wieden en Weerribben om een extra analyse om twee karteringen met elkaar te vergelijken. Soms zit het ook ingebakken in een vegetatiekartering zelf, zoals voor het Fochteloërveen in Friesland en Drenthe. Het zou dus enorm helpen als provincies deze informatie ergens op internet beschikbaar stellen. Ik stel voor om dat op een centrale plek te doen zoals de website natura2000.nl van het ministerie waar per gebied de natuurdoelen en aanwijzingsbesluiten ook staan. Dan kunnen belanghebbenden, politici en journalisten zelf conclusies trekken.

Natuurdata referentiejaar

Maar dat is nog niet alles. Provincies zouden ook de harde natuurdata van hun referentiejaar waarmee ze vergelijken openbaar moeten maken. Dat is namelijk helemaal niet transparant. Ik vroeg twee maanden geleden bij de provincie Drenthe voor drie Natura 2000-gebieden de vegetatiekarteringen op, omdat ik wilde nagaan of de provincie de juiste conclusies trekt over de natuurontwikkeling. Van deze drie gebieden stelt de minister voor om er een zonering van 1.000 meter omheen te leggen, dus mijn vraag is relevant. Ik kreeg van alles toegestuurd en de medewerkers waren van goede wil om mee te denken, maar ik kon als journalist niet controleren of de provincie de juiste conclusie trok. Dat is in een democratie wel een rol die de journalistiek heeft.

Vochtige heide Drentsche Aa

Provincie Drenthe stelt bijvoorbeeld in de natuurdoelanalyse van Drentsche Aa dat de oppervlakte vochtige heide is afgenomen. Dat is opvallend, want sinds de eeuwwisseling is er veel nieuwe natuur aangelegd en vernat in dat gebied. Een toegestuurd rapport van de provincie over 35 jaar natuurontwikkeling van dit gebied bevestigt dat. Toch stelt de provincie in de natuurdoelanalyse dat de oppervlakte vochtige heide flink is afgenomen. Tot nu toe kon de provincie mij geen harde gegevens overleggen die onderbouwen wat de oppervlakte van vochtige heide was ten tijde van de aanwijzing van het gebied. Provincie Drenthe hanteert hiervoor het jaar 2004. De vernattingsmaatregelen zijn vooral na 2006 doorgevoerd en tussen 2006 en 2015 is volgens het toegestuurde rapport het areaal vochtige heide flink toegenomen. Waarom er dan toch een afname wordt gerapporteerd, is onduidelijk en weet de provincie zelf ook niet. Dat is een onderzoeksvraag die de provincie zelf nog moet gaan beantwoorden. Ze trekken de conclusie op basis van een kaart waar een oppervlakte op staat ingetekend, maar het onderliggende rapport daarvoor kunnen ze niet toesturen. Ze geven wel aan dat er een groot archief is waar het waarschijnlijk in zit en dat kan bekeken worden of worden toegestuurd. Met andere woorden, ik moet als journalist dan zelf maar gaan zoeken naar de onderbouwing.

Karteringsfouten

Er ligt inmiddels een uitnodiging van de provincie om langs te komen en daar ga ik op in, maar dit is natuurlijk wel een vreemde gang van zaken. Het zou zomaar kunnen dat die kaart uit 2004 op een specifieke wijze geïnterpreteerd moet worden of dat er een fout is gemaakt. Bij de vergelijking tussen karteringen in De Wieden en Weerribben blijken karteringen verschillend uitgevoerd te zijn, waardoor oppervlaktes en kwaliteit van habitattypen niet altijd goed met elkaar zijn te vergelijken. Zo’n ecologisch adviesbureau duidt dat in mijn ogen heel goed en dan blijkt een afname in oppervlakte niet een werkelijke afname te zijn, maar tegenwoordig anders geïnterpreteerd te worden. Door zo’n correctie door te voeren blijkt het dan juist goed te gaan. Bij de Drentsche Aa is dat voor vochtige heide sinds 2023 dus onduidelijk en in de afgelopen drie jaar heeft blijkbaar niemand op het provinciehuis de noodzaak gevoeld om naar een antwoord te zoeken.

Meer begrip

Vochtige heide in Drentsche Aa is slechts een voorbeeld. Alle provincies zouden in mijn ogen transparant moeten zijn over die harde natuurdata en dat gewoon moeten publiceren. Het is immers gefinancierd met belastinggeld. Dus zowel de vegetatiekarteringen als onderbouwing van de natuurwaarden tijdens de aanwijzing online publiceren, zodat iedereen dezelfde conclusie kan trekken. En als er geen goede vergelijking is tussen twee karteringen, dan moet de provincie opdracht geven om die te maken door ecologische adviesbureaus en die ook publiek beschikbaar stellen. De minister zou daartoe de provincies ook kunnen oproepen. Gaat het dan niet goed met een natuurgebied, dan zal er ook meer begrip zijn om maatregelen te nemen.