LTO: Fosfaatrechtenmarkt op slot door onzekerheid over beleid

Volgens de NVWA produceert ongeveer een kwart van de Nederlandse melkveebedrijven dit jaar vermoedelijk meer fosfaat dan waarvoor ze rechten hebben. Bij een steekproef onder bijna tweehonderd bedrijven bleek zelfs 52 procent op basis van de huidige situatie onvoldoende rechten te hebben. Deze cijfers zijn volgens LTO ernstiger dan de signalen die de organisatie eerder uit de praktijk ontving.

Melkproductie moeilijk te voorspellen

Volgens LTO kunnen tekorten aan fosfaatrechten ook ontstaan door omstandigheden waarop melkveehouders weinig invloed hebben. Zo is de melkproductie per koe gedurende het jaar niet altijd nauwkeurig te voorspellen. Een hogere melkproductie kan ertoe leiden dat een bedrijf meer fosfaatrechten nodig heeft dan vooraf was berekend.

Normaal gesproken kunnen melkveehouders een tekort aanvullen door extra rechten te kopen of te leasen. Dat wordt volgens LTO echter steeds moeilijker. De organisatie wijst op de beperkte transparantie van de fosfaatrechtenmarkt en de sterke schommelingen in prijs en aanbod.

Door afroming bij overdracht en deelname aan beëindigingsregelingen neemt het aantal beschikbare rechten af. Ook de onzekerheid over de nieuwe stikstofaanpak speelt volgens LTO een rol. Sommige melkveehouders hebben daardoor extra vee aangehouden. Anderen houden hun fosfaatrechten uit voorzorg vast vanwege de voorgenomen koppeling tussen ammoniak en fosfaatrechten. De afroming maakt bovendien zowel de verkoop als het verleasen van rechten minder aantrekkelijk. Hierdoor neemt het aanbod verder af en stijgen de prijzen.

Tijdelijke overdracht aantrekkelijker maken

‘Fosfaatrechten zijn op dit moment duur en beperkt beschikbaar’, zegt Jos Verstraten, voorzitter van de vakgroep LTO Melkveehouderij, in een reactie op de website van de boerenorganisatie. Volgens hem sluit de fosfaatrechtenmarkt steeds minder goed aan bij de dagelijkse praktijk op melkveebedrijven. Al is hij naar eigen zeggen terughoudend met uitspraken over de fosfaatrechtenmarkt, omdat hij deze niet wil beïnvloeden.

LTO pleit daarom voor meer duidelijkheid over het overheidsbeleid en meer transparantie over landelijke kengetallen, zoals de omvang van de melkveestapel en de melkproductie. Daarnaast wil de organisatie dat tijdelijke overdracht van fosfaatrechten aantrekkelijker wordt gemaakt. Daarmee moeten speculatie en prijsopdrijving worden tegengegaan. Verstraten verwacht echter niet dat aanpassing van de regels voor tijdelijke overdracht dit jaar nog uitkomst biedt.

Risico op generieke korting

Hoewel LTO begrip toont voor melkveehouders die buiten hun schuld in de problemen komen, benadrukt de organisatie dat bewuste overtredingen niet acceptabel zijn. Melkveehouders die moedwillig meer dieren houden dan hun fosfaatrechten toestaan, benadelen volgens de belangenorganisatie collega’s die zich wél aan de regels houden.

Bovendien kan overschrijding van het landelijke fosfaatplafond het risico op een generieke korting vergroten. Ook leidt een hogere fosfaatproductie tot extra druk op de toch al overvolle mestmarkt. LTO roept melkveehouders daarom op hun bedrijfssituatie goed te blijven volgen en tijdig bij te sturen. Bedrijven hebben nog tot het einde van 2026 om hun fosfaatproductie in overeenstemming te brengen met hun beschikbare rechten.

Wie aan het einde van het jaar onvoldoende fosfaatrechten heeft, riskeert strafrechtelijke vervolging, een hoge boete en mogelijk een strafblad. Volgens LTO ‘kan een gevoel van overmacht begrijpelijk zijn, maar geldt deze binnen de huidige wetgeving niet als geldig verweer’.