Overijssel: ‘Alternatieve natuurdoelanalyse van De Wieden geen bruikbaar alternatief’
De fracties van BBB Overijssel en PVV kwamen in september met hun eigen 'Realistische Natuurdoelanalyse' van De Wieden. In die analyse stellen de twee partijen de noodzaak van een generieke 500 meterzone (stikstofbufferzone) rond het natuurgebied ter discussie. Daarbij wordt verwezen naar de gunstige staat van de natuur in het gebied. De analyse maakt daarbij gebruik van recent vegetatieonderzoek uit 2024 door ecologisch adviesbureau Van der Goes en Groot. Volgens dat rapport zijn de meeste onderzochte ‘typische soorten’ (die representatief zijn voor de gezondheid van het gebied, red.) behouden gebleven.
De officiële nieuwe natuurdoelanalyse van de provincie verschijnt pas in het voorjaar van 2027. BBB en PVV vinden dit te laat, omdat er vóór die tijd al besluiten moeten worden genomen over stikstof- en bufferzones. Zij eisen daarom dat de actuele onderzoeksgegevens direct worden meegenomen om beperkingen voor boeren en omwonenden te voorkomen.
‘Alternatieve natuurdoelanalyse wijkt af van gangbare wetenschappelijke inzichten’
Verantwoordelijk gedeputeerde Maurits von Martels (BBB) nam in september het rapport in ontvangst en beloofde een inhoudelijke reactie. Die reactie is negatief uitgevallen, want deze analyse is geen bruikbaar alternatief. Volgens GS wijkt deze namelijk af van ‘gangbare wetenschappelijke inzichten, de geldende juridische kaders en de bestaande Natura 2000-systematiek.’
Ook zou de alternatieve natuurdoelanalyse gepresenteerd zijn als een ‘strikt wetenschappelijke methode’, maar dat is volgens het college van Overijssel niet het geval. ‘Er wordt uitsluitend gebruik gemaakt van gegevens die bijdragen aan een positieve beoordeling, terwijl andere relevante onderdelen van de bestaande Natura 2000 systematiek zonder overtuigende onderbouwing buiten beschouwing worden gelaten of verworpen.’
Advies vragen bij Ecologische Autoriteit
Verder worden waarden als zuurgraad, vochttoestand en voedselrijkdom onterecht als niet goed meetbaar beschouwd en wordt de wetenschappelijke basis dat stikstofdepositie een drukfactor is niet erkend. De conclusie van GS is dan ook duidelijk. ‘Wetenschappelijke analyse vereist dat alle relevante informatie wordt betrokken bij een beoordeling, ook wanneer deze informatie niet aansluit bij de gewenste of verwachte uitkomst. Dit is in de alternatieve natuurdoelanalyse niet het geval.’
Omdat een dergelijke alternatieve natuurdoelanalyse nieuw is, wil Overijssel deze ook nog gaan voorleggen aan de Ecologische Autoriteit. ‘De adviezen van de Ecologische Autoriteit zijn openbaar en geven richting aan ons en andere bevoegde gezagen bij de vraag hoe we in de toekomst met vergelijkbare alternatieve natuurdoelanalyses moeten omgaan.’
Auteur alternatieve natuurdoelanalyse reageert op Overijssel
Irene van der Marel, auteur van de alternatieve natuurdoelanalyse, heeft kritiek op de reactie van de provincie Overijssel. Hieronder weerlegt ze enkele punten.
Reactie Overijssel: De alternatieve Natuurdoelanalyse presenteert zich als een ‘strikt wetenschappelijke methode’. Tegelijkertijd wordt in de alternatieve analyse uitsluitend gebruik gemaakt van gegevens die bijdragen aan een positieve beoordeling, terwijl andere relevante onderdelen van de bestaande Natura 2000 systematiek zonder overtuigende onderbouwing buiten beschouwing worden gelaten of verworpen.
Reactie Van der Marel: „Dit is niet zo. Er wordt juist heel systematische onderbouwd hoe je op een andere manier kunt kijken. Dat is gewoon wetenschap. Wetenschap ís debat. De huidige natuurdoelanalyse maakt gebruik van modellen die geen evidence kennen en de natuur extreem negatief beoordelen. Daar is precies kritiek op. Dus in deze zin wordt gesteld dat je die kritiek eigenlijk niet kunt hebben. Je kunt wetenschappelijk een ander inzicht hebben dan de Realistische Natuurdoelanalyse, maar simpelweg ontkennen dat het kritiek is op juist dat wat hier genoemd wordt, dat is zélf geen wetenschappelijke reactie. Dat is debat vermijden. Dat is de wetenschap onwaardig.”
Overijssel: Abiotische waarden als zuurgraad, vochttoestand en voedselrijkdom (onderdelen van het landelijke beoordelingssysteem) worden onterecht als niet goed meetbaar beschouwd.
Reactie Van der Marel: „Precies. En dat is juist wel terecht en dat is heel goed onderbouwd. Zie ook bijvoorbeeld een voorbeeld in Gelderland, rond Landgoederen Brummen dat een poging doet om wél abiotische randvoorwaarden te kwantificeren. Dit rapport is gewoon intern al een wetenschappelijke bias exercitie. In Overijssel ben ik zulke rapporten nog niet tegengekomen, maar ik heb er ook nog niet naar gezocht. Je kunt abiotische randvoorwaarden echt niet kwantificeren. Iedereen die het probeert, overvraagt de wetenschap.”
Overijssel: De wetenschappelijke basis dat stikstofdepositie een drukfactor is, wordt niet erkend.
Reactie Van der Marel: „Precies en daar moet heel nodig wetenschappelijk debat over komen. Maak altijd onderscheid tussen kennisgedreven wetenschappelijk debat en waardegedreven politiek debat. Als het wetenschappelijke debat niet goed gevoerd wordt, kan het zijn dat beleid verkeerde uitgangspunten heeft, en dat kan gruwelijke gevolgen hebben voor de maatschappij in het algemeen. Het wetenschappelijke debat dat gevoerd moet worden, staat samengevat in een wetenschappelijke artikel."
„Weet dat er nul publicaties zijn over Aerius, het is een 'fietsenmakersding'. Als het onderliggende wetenschappelijke debat niet goed gevoerd wordt, krijg je dat politici elkaar wegzetten als 'ontkenners'. Dat lijdt tot afschuwelijke polarisatie. Depolariseren kan door de wetenschap minder politiek maken en juist het debat te voeren over hypothesen en wat wel en niet bewezen kan worden. En daarnaast door juist de politiek wel meer politiek maken, dus waardegedreven debat voeren over welke natuur we willen beschermen en hoe. Dus het politieke debat uit de technocratie halen. Dat moet rolvast gebeuren: dus je zit in de rol van wetenschapper en je brengt kennis. Of je zit in de rol van politicus, en je brengt waarden en maakt keuzen.”
Overijssel: De helft van de aangewezen habitattypen wordt niet beoordeeld.
Reactie Van der Marel: „Die zijn niet waargenomen, dus die bestaan niet. Dus als je beoordeelt op basis van aanwezige natuur, dan kan de beoordeling niet plaatsvinden. Wat er niet is, kun je niet beoordelen. Wat er in de huidige natuurdoelanalyses gebeurt, is dat bepaalde gewenste natuur als negatief beoordeeld wordt, omdat het er nog niet is. Dat kun je bestempelen als zijnde geen wetenschap, maar een politieke wens. Precies daar moet debat over komen. Eerst wetenschappelijk debat. Maar als dat hardnekkig geweigerd wordt, kan een politicus natuurlijk ook zelf deze meer filosofische analyse volgen en zijn eigen conclusies trekken.”
„Er gaat veel geld om in natuurbeheer, en de controle daarop doen de ontvangers van de subsidie zelf. De controle bestaat uit het beoordelen van de natuur. Hoe slechter het gaat, hoe minder geld nodig is voor de natuur en ambtenaren die er rapporten en reacties over moeten schrijven. Er gaan miljarden in om. Kijk, dit staat niet in het rapport, want dit is geen wetenschappelijke analyse, maar een beetje nuchtere gedeputeerde zou hier wel kritisch op kunnen zijn en in ieder geval de controle op deze belastinggelden onafhankelijk kunnen inregelen. En de beoordelingsmethode dus niet stoelen op wensen, maar op waar te nemen realiteit. Dit gebeurt in natuurdoelanalyses en de gedeputeerde stelt die vast. In feite stelt de gedeputeerde de beoordeling zelf vast.”
Overijssel: De alternatieve Natuurdoelanalyse bevat uitgebreide politieke en beleidsmatige beschouwingen, onder meer over vergunningverlening, stikstofbeleid, de rol van wetenschap, bevoegdheidsverdelingen en aanpassing van wet- en regelgeving. Dit maakt het rapport wezenlijk anders van karakter dan een reguliere Natuurdoelanalyse, die bedoeld is als een objectieve en feitelijke analyse van de staat van de natuur.
Reactie Van der Marel: „Ja, dat snap ik, maar omdat er zoveel misgaat in het beleid zijn er ook filosofische, politicologische, sociale, juridische en economische opmerkingen gemaakt. Het natuurbeleid raakt al die wetenschappelijke domeinen. Een milieukundige is voor een achtste ecoloog. Dus de vakgebieden geologie, hydrologie, meteorologie, ecologie, fysiologie, microbiologie, toxicologie en wiskunde worden gecombineerd. Maar ook filosofie is een wezenlijk deel van de opleiding, juist omdat milieukunde als jong vakgebied moet reflecteren op zichzelf. Het moet meer zijn dan activisme. Milieukundigen doen juist vaak meer dan waarneming, ze geven ook aan via milieufilosofie hoe we zouden moeten omgaan met de aarde. Puur alarmisme kun je dan verheerlijken, maar ook bekritiseren. Dat hoort allemaal bij het vak. En dat kan zeker vermeld worden in een realistische natuurdoelanalyse.”
„De objectieve feitelijke waarneming van de staat van de natuur is feitelijk gegeven in de Flora- en Vegetatiekartering. De natuurdoelanalyses analyseren vanuit aanvechtbare uitgangspunten, waarvan akte in de realistische natuurdoelanalyse. Dat kan gewoon."
Overijssel: 'Wetenschappelijke analyse vereist dat alle relevante informatie wordt betrokken bij een beoordeling, ook wanneer deze informatie niet aansluit bij de gewenste of verwachte uitkomst. Dit is in de alternatieve Natuurdoelanalyse niet het geval.'
Reactie Van der Marel: „Juist wel. Wie zich niet kan verplaatsen in kritiek, is sowieso niet geschikt voor de wetenschap of een kennisgedreven ambtelijke baan. Ik vind deze reactie, die natuurlijk komt van ambtenaren, dan ook niet onafhankelijk, maar politieke sturing. Het is heel erg technocratisch hoe de alternatieve analyse in deze reactie wordt weggezet.”
Tekst: Lauk Bouhuijzen, Irene van der Marel
Beeld: Lauk Bouhuijzen
