Landbouwalliantie en Stikstofclaim vegen vloer aan met aangepaste stikstofplannen
Volgens de Landbouwalliantie, waarin Agractie, DDB, NMV en NVP samenwerken, houdt het kabinet in de nieuwe stikststofbrief die zij dinsdag naar de Tweede Kamer stuurde vast aan de stikstofkoers die op 26 juni is gepresenteerd. De nieuwe plannen bieden volgens de organisatie onvoldoende perspectief voor boeren en kunnen leiden tot een forse krimp van de veestapel. Ook is volgens de alliantie onzeker of de maatregelen daadwerkelijk bijdragen aan natuurherstel. De vergunningverlening komt bovendien slechts stapsgewijs en per gebied op gang. Daardoor kan het volgens de Landbouwalliantie nog jaren duren voordat boeren in grote delen van Nederland weer ruimte krijgen om vergunningen aan te vragen.
Hoge eisen aan veehouderij
De Landbouwalliantie maakt zich vooral zorgen over de emissiedoelen die het kabinet wettelijk wil vastleggen. Het gaat om een reductie van de ammoniakuitstoot met 45.000 tot 50.000 ton in 2035 ten opzichte van 2019. Daarnaast komen er afzonderlijke reductiedoelen voor verschillende landbouwsectoren. Deze doelen helpen volgens de organisatie niet direct om de vergunningverlening vlot te trekken, maar leggen de veehouderij wel grote verplichtingen op. Als voorbeeld noemt de alliantie de voorgestelde norm van 0,164 kilo ammoniak per fosfaatrecht voor melkveehouders.
Financieel niet haalbaar
Het kabinet verwacht dat boeren de uitstoot met technische en managementmaatregelen kunnen terugdringen. Volgens de Landbouwalliantie zijn die maatregelen financieel niet te doen voor boeren. Bovendien is voor een deel ervan een natuurvergunning nodig, terwijl juist die vergunningverlening nog steeds grotendeels vastzit.
De Landbouwalliantie vindt dat het kabinet te veel vertrouwt op modellen en berekeningen en te weinig rekening houdt met de praktische en economische gevolgen voor boeren. Een fundamenteel andere aanpak is volgens de organisatie noodzakelijk.
Daarbij uit de alliantie ook kritiek op de opstelling van LTO en NAJK. Deze organisaties hebben geprobeerd het kabinetsbeleid op onderdelen bij te sturen, terwijl de Landbouwalliantie vanaf het begin heeft gepleit voor een koerswijziging. De nieuwe plannen laten volgens haar zien dat die bijsturing weinig heeft opgeleverd.
30 tot 40 procent krimp
De alliantie verwacht dat het beleid kan leiden tot een krimp van de veestapel met 30 tot 40 procent of meer. Daarbij verwijst ze naar berekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Ook toeleveranciers, verwerkende bedrijven en dienstverleners zullen volgens de organisatie de gevolgen ondervinden. Dat raakt niet alleen de werkgelegenheid en voedselproductie, maar ook de leefbaarheid van het platteland.
Onzekerheid PAS-melders
Ook Stichting Stikstofclaim ziet weinig verbetering in de nieuwe plannen. De stichting wijst erop dat ongeveer 2.600 PAS-melders en een onbekend aantal zogenoemde interimmers nog altijd in juridische onzekerheid verkeren. Zeven jaar na de PAS-uitspraak van de Raad van State is er volgens SSC nog steeds geen concrete oplossing voor deze bedrijven. De stichting vindt dat het kabinet opnieuw beperkingen en verplichtingen aankondigt, zonder duidelijk te maken hoe ondernemers op korte termijn aan een natuurvergunning kunnen komen.
Eerst meten
Ook de onderbouwing van de stikstofmaatregelen roept vragen op. De stikstofdepositie in natuurgebieden wordt grotendeels berekend, terwijl de ammoniakconcentratie in de lucht wel wordt gemeten. Volgens SSC moet eerst duidelijk worden hoeveel stikstof daadwerkelijk in natuurgebieden terechtkomt en welke gevolgen dat heeft voor de natuur. De stichting wijst erop dat de ammoniakuitstoot van de Nederlandse landbouw sinds 1990 met meer dan 70 procent is afgenomen. Tegelijkertijd is de gemiddelde ammoniakconcentratie in de lucht volgens metingen van het RIVM de afgelopen twintig jaar relatief stabiel gebleven. SSC vraagt zich daarom af wat verdere algemene emissiereducties daadwerkelijk bijdragen aan natuurherstel.
Melkveehouders rond natuurgebieden
Net als de Landbouwalliantie maakt Stichting Stikstofclaim zich zorgen over de gevolgen voor melkveehouders. Vooral bedrijven rond stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden krijgen volgens de stichting te maken met zware beperkingen. In de plannen worden onder meer normen genoemd van maximaal 1,5 grootvee-eenheid per hectare en 170 kilo stikstof per hectare. SSC betwijfelt of melkveehouders onder deze voorwaarden hun bedrijf nog rendabel kunnen voortzetten. De stichting vindt dat het kabinet onvoldoende duidelijk maakt hoe ondernemers aan de eisen kunnen voldoen zonder hun bedrijfsvoering in gevaar te brengen.
Ook de aangekondigde rekenkundige ondergrens, die op 1 juli 2027 moet ingaan, biedt volgens SSC nog weinig zekerheid. De hoogte en de toepassingsvoorwaarden moeten nog worden vastgesteld. Daardoor is onduidelijk welke boeren hiervan daadwerkelijk profiteren.
Ingrijpende koerswijziging
De Landbouwalliantie roept politieke partijen op het huidige stikstofbeleid fundamenteel te herzien. De organisatie verwijst daarbij naar haar eigen stikstofplan van 12 oktober. Tijdens bijeenkomsten in augustus en september kwamen volgens de alliantie bijna 15.000 boeren en andere belangstellenden bijeen. Dat ziet zij als een teken dat er onder boeren weinig draagvlak is voor de kabinetsplannen. Stichting Stikstofclaim vraagt minister Van Essen vooral om de vergunningverlening daadwerkelijk vlot te trekken en nieuwe maatregelen te baseren op aantoonbare effecten. Ook wil de stichting duidelijkheid over de juridische positie van PAS-melders en interimmers.
Telkens nieuwe verplichtingen
Beide organisaties vinden dat het kabinet met de nieuwe plannen onvoldoende tegemoetkomt aan de problemen van boeren. Zolang de vergunningverlening niet wordt opgelost en ondernemers met steeds nieuwe verplichtingen worden geconfronteerd, blijft volgens hen het toekomstperspectief voor de Nederlandse veehouderij onder druk staan.
Natuurmonumenten wel positief, Greenpeace met kanttekeningen ook
Volgens Natuurmonumenten is de nieuwe stikstofbrief van het kabinet wél een belangrijke volgende stap in het oplossen van het stikstofprobleem. Volgens de organisatie gaat het dan bijvoorbeeld om de regels die gaan gelden in de bufferzones rondom natuur. ‘Zonering is de ruggengraat van een effectief stikstofpakket. Dichtbij natuur moeten stikstof, vervuiling en verdroging het meest gericht worden aangepakt. Met effectieve maatregelen zoals minder mest en een lagere veedruk, kunnen stappen gezet worden naar natuurherstel én vergunningverlening. Daarom zijn landelijke instructieregels essentieel: ze geven de zekerheid dat maatregelen niet vrijblijvend zijn, maar ook echt worden uitgevoerd.’ Natuurmonumenten zegt tot slot de maatregelen in de brief te toetsen op effectiviteit, uitvoerbaarheid en harde borging.
Volgens Greenpeace is het goed dat het kabinet nu 'over de brug' komt. 'Het is een belangrijke verbetering dat wordt gekeken naar een snelle aanpak van piekbelasters. Wel maken we ons zorgen over de laatste aanpassingen die onder druk van de landbouwlobby zijn gedaan, die verder uitstel veroorzaken, terwijl de zorgen van groene boeren juist niet zijn weggenomen. Het blijft onacceptabel dat dit kabinet het Greenpeace-vonnis negeert, de KDW uit de wet sloopt en de rekenkundige ondergrens versneld ophoogt. Ik verwacht niet dat dit de positie van de Staat in het hoger beroep in de Greenpeace zaak zal versterken.'
Provincies (IPO): Belangrijk dat rekenkundige ondergrens in juli 2027 wordt ingevoerd.
De gezamenlijke provincies (IPO) denken dat boeren, bouwers en ondernemers met het stikstofpakket van het kabinet meer perspectief krijgen.
Het IPO is positief dat provincies in de zones rond natuurgebieden ruimte krijgen voor maatwerk. 'Zo sluit landelijk beleid beter aan op wat er in een gebied speelt. Wat rond de Veluwe werkt, pakt in Drenthe of Zeeland anders uit.'
Ook vinden provincies het belangrijk dat de rekenkundige ondergrens in juli 2027 wordt ingevoerd. 'Daarmee blokkeert een heel kleine hoeveelheid stikstofneerslag niet langer een vergunning. Ook voor veel PAS-melders en interimmers die nu klem zitten, is dat goed nieuws.'
Tegelijkertijd komt in die gebieden veel samen: extensiveren, innoveren, natuur herstellen, minder dieren en nieuwe eisen aan grondgebondenheid. Op die laatste is IPO kritisch. 'Die laatste zet het Rijk in voor schoner water, niet voor stikstof. Dit landt bij dezelfde boeren. Het is die combinatie die provincies zorgen baart.'
Daarom hebben provincies met het kabinet afgesproken dat nieuwe regels vooraf worden getoetst: kunnen we ze uitvoeren? Provincies gaan graag in op de uitnodiging om de regels samen verder uit te werken. Ze letten daarbij vooral op wat de regels samen doen in een zone, en op de verschillen tussen gebieden. 'Zonder natuurherstel en goed natuurbeheer komt Nederland niet van het stikstofslot. Toch is nog niet duidelijk hoeveel geld daarvoor is in de jaren 2028 tot 2035. Dat maakt de hele aanpak van het Rijk kwetsbaar.'
Erik Kruisselbrink
Is als freelance vakbladredacteur van vele markten thuis.
Beeld: Ellen Meinen
