Als een landschap wordt weggegumd

Voor mensen op afstand klinkt dat misschien als beleidstaal. Als kaarten, zones, normen en maatregelen. Voor ons gaat het over grond onder de voeten. Over het landschap dat ons gevormd heeft. Over generaties die hier gewerkt, geleefd en gebouwd hebben. Over geschiedenis, kompas en toekomst.
Cultuur is meer dan folklore. Het gaat over oorsprong, identiteit en verbondenheid. Een mens zonder cultureel besef, zonder gevoel voor waar hij vandaan komt en wie hij is, is als een boom zonder wortels. Bij de eerste stevige windvlaag valt hij om. Wanneer het landschap dat mensen heeft gevormd wordt losgelaten, herschreven of opgeofferd, raakt dat direct aan hun identiteit. Alsof het geheugen van hun bestaan wordt overschreven.

Meer dan landbouw alleen

In Drenthe gaat het niet alleen over hectares en bedrijven. Het gaat over noaberschap, essen, brinken, ijsbanen en andere gemeenschappelijke voorzieningen. Veel daarvan is historisch bekostigd, beheerd en onderhouden door Boermarken. Het landschap is hier geen decor. Het is een levend geheel van mensen, grond, geschiedenis en verantwoordelijkheid.
Ook sociaal en economisch zijn de gevolgen groot. Wat gebeurt er met een regio wanneer landbouw verdwijnt? Scholen, buurthuizen, zwembaden, huisartsen, winkels en verenigingen staan niet los van boerenbedrijven en agrarische bedrijvigheid. Als wij niet zuinig zijn op onze boeren, verschraalt uiteindelijk het platteland zelf.
Na die slechte nacht ging om 05.30 uur de wekker. Om 06.30 uur moest ik vertrekken naar Utrecht voor een periodieke bijeenkomst met Retail-Foodprofessionals. Twee keer per jaar spreken wij elkaar over voeding, retail, consumentengedrag en toekomstontwikkelingen. Wij bezoeken winkels, luisteren naar sprekers, houden elkaar scherp en proberen beter te begrijpen wat er leeft in de maatschappij.
Dit keer was het thema: de moderne consument en de maatschappij.

Stoplichten in Utrecht

Ik parkeerde bij de Jaarbeurs en liep door de stad naar onze locatie. Onderweg moest ik meerdere keren wachten bij stoplichten. Het was ochtend. Mensen fietsten naar school, liepen naar hun werk, haalden eten, dronken koffie, waren onderweg naar hun eigen dag.
En ik dacht: al deze mensen hebben vannacht waarschijnlijk niet wakker gelegen van het nieuws waarvan ik wakker lag.
Niet omdat zij slecht zijn. Niet omdat zij onverschillig willen zijn. Maar omdat het niet hun directe leefwereld is. Zij wonen niet tussen die Natura 2000-gebieden. Zij voelen niet wat het betekent wanneer beleid van bovenaf als een schaduw over uw huis, uw bedrijf, uw dorp en uw toekomst valt.
’s Avonds kijken zij misschien naar de NPO, luisteren radio of lezen de krant. Zij horen de koele, rationele zinnen van een nieuwslezer. Zij horen woorden als stikstof, natuurherstel, transitie en gebiedsaanpak. Maar horen zij ook wat die woorden betekenen voor mensen? Voor gezinnen? Voor dorpen? Voor gemeenschappen die generatie op generatie hun landschap hebben gedragen?
De mensen om mij heen in Utrecht hebben gestemd. Hun politieke voorkeur uitgesproken. Op basis daarvan is beleid gemaakt. En van dat beleid plukken wij nu de wrange vruchten.

Drie gesprekken

Op het programma stonden drie sprekers. Alle drie journalist. Alle drie bekend in de media. Alle drie met hun eigen verhaal, ervaring en wereldbeeld.
Ik kon het niet laten. Ik heb ze alle drie aangesproken. Mijn visitekaartje gegeven. Mijn angst gedeeld. Mijn verdriet. Het gevoel er niet meer bij te horen. Het gevoel dat ons bestaan, onze geschiedenis en onze waarde niet meer meetellen.
Alle drie luisterden ze. Oprecht. Alle drie gaven ze aan dat ze zich niet hadden gerealiseerd hoe diep dit insnijdt. Ze beloofden contact op te nemen om verder te praten.
Of dat werkelijk gebeurt, weet ik niet. Misschien moet ik niet de illusie hebben dat één gesprek de wereld verandert. Maar luisteren doet ertoe. Luisteren geeft wederzijds begrip. Luisteren geeft waardering. Luisteren kan ervoor zorgen dat mensen op een andere manier naar elkaar gaan kijken.

Geef beleid een gezicht

Die dag in Utrecht heeft mij geraakt. En ik hoop dat mijn verhaal ook de journalisten geraakt heeft.
Hoe mooi zou het zijn als meer mensen, ook u die dit nu leest, geïnspireerd raken om op hun eigen manier hun rol te pakken. Zodat straks in de praatprogramma’s van de NPO niet alleen beleidsmakers, deskundigen en journalisten aan tafel zitten, maar ook echte plattelanders. Mensen die kunnen vertellen hoe het voelt wanneer met één pennestreek uw toekomst lijkt te worden weggevaagd.
Want zolang mensen het niet weten, kunnen zij ons ook niet begrijpen.
De koele zinnen van het journaal hebben emotie, betekenis en context nodig. Niet om medelijden te vragen, maar om gezien te worden. Om te laten horen dat achter ieder beleidsplan mensen wonen. Gezinnen. Dorpen. Gemeenschappen. Wortels.
En wortels trek je niet zomaar uit de grond.