NAJK en Agractie: stikstofpakket moet op de schop na PBL-rapport

Volgens NAJK en Agractie legt de combinatie van emissienormen, zonering en andere maatregelen een te zware opgave bij boeren neer. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) concludeert dat het voorgestelde maatregelenpakket kan bijdragen aan stikstofreductie en natuurherstel, maar waarschuwt tegelijkertijd voor een opgave van ‘historische omvang’. De maatregelen zijn financieel zwaar en de uitvoerbaarheid is volgens het PBL onzeker. Ook is nog niet volledig duidelijk wat de stapeling van normen op individuele bedrijven betekent. Voor NAJK bevestigt het rapport daarmee dat cruciale onderdelen van de stikstofaanpak anders moeten.

Geen stapeling normen

Volgens NAJK moet eerst duidelijk zijn welk reductieniveau technisch, juridisch en bedrijfseconomisch haalbaar is voordat boeren aan zware emissienormen worden gebonden. ‘Het PBL bevestigt dat de rekening buitengewoon zwaar bij de boer terechtkomt’, zegt NAJK-bestuurder Merel Straathof. ‘Wij willen via de gebieden en een generieke aanpak bijdragen aan stikstofreductie en natuurherstel, maar niet met een stapeling van normen waarvan onvoldoende duidelijk is of een jonge boer daar überhaupt aan kan voldoen.’ NAJK wijst er daarbij op dat het PBL de voorgestelde normen, met name voor ammoniak, als streng beoordeelt. Ook waarschuwt het PBL dat een generieke korting investeringen juist kan afremmen. Volgens NAJK is het daarom onacceptabel om een generieke korting als een ‘zwaard van Damocles’ boven de veehouderij te laten hangen.

Gebiedsgerichte aanpak

Wél mogelijkheden ziet de organisatie in de gebiedsgerichte aanpak, additionaliteit en gericht natuurherstel. Maar deze onderdelen van de kabinetsplannen zijn volgens het PBL nog onvoldoende concreet om door te rekenen. NAJK vindt daarom dat deze aanpak verder moet worden uitgewerkt. Provinciale plannen kunnen volgens haar juist een belangrijke rol spelen bij het lostrekken van de vergunningverlening. ‘De PBL-resultaten zijn voor ons het harde bewijs dat de aanpak anders moet’, stelt Straathof. ‘Wij zitten niet aan tafel voor een slap compromis, maar om te zorgen dat het beleid voor jonge boeren haalbaar, betaalbaar en rechtszeker wordt.’

Het licht uit

Ook Agractie trekt harde conclusies uit het PBL-rapport. De organisatie vraagt zich af welke boeren de voorgestelde maatregelen nog kunnen dragen. Zij vraagt zich zelfs hardop af: ‘Welke boer doet in 2035 het licht uit?’ Volgens Agractie bevestigt het rapport de zorgen die tijdens informatieavonden met duizenden boeren en andere belangstellenden zijn besproken. De organisatie vreest dat de maatregelen uiteindelijk leiden tot een forse krimp van de veestapel. Het PBL zou volgens Agractie rekening houden met een krimp van 30 tot 40 procent.

Investeringen onhaalbaar

Vooral de voorgestelde bedrijfsspecifieke emissienormen baren Agractie zorgen. Managementmaatregelen zouden volgens haar onvoldoende zijn om de norm van 0,164 kilo ammoniak per fosfaatrecht te halen. Boeren die willen blijven, zouden daarom grote investeringen moeten doen. Veel bedrijven zouden die volgens Agractie niet kunnen dragen. Daar komt volgens de organisatie bij dat een generieke korting op productierechten ook bedrijven kan raken die wél aan de emissienorm voldoen. ‘Een veehouder die wel aan de norm voldoet, zit door die korting meteen weer boven de norm’, stelt Agractie.

Vergunningverlening knelpunt

Agractie betwijfelt daarnaast of het voorgestelde stikstofpakket de vergunningverlening daadwerkelijk op korte termijn los kan trekken. Zolang stikstofgevoelige habitats boven de kritische depositiewaarde (KDW) zitten en de benodigde additionaliteit niet is onderbouwd, blijft de vergunningverlening volgens de organisatie een probleem. Ook de aangekondigde zonering rond Natura 2000-gebieden baart Agractie zorgen. Het PBL kon de effecten daarvan volgens de organisatie nog niet volledig doorrekenen, omdat de maatregelen in de zones onvoldoende concreet zijn. Wel zouden volgens het PBL-rapport ingrijpende maatregelen zoals opkoop, afwaardering van gronden en zware beheermaatregelen nodig kunnen zijn, zo constateert Agractie. Zij vindt bovendien dat het PBL onvoldoende aandacht heeft voor de gevolgen van een krimp van de veestapel voor toeleveranciers, verwerkers en dienstverleners in de landbouw.

Kip met de gouden eieren

Agractie spreekt van een beleid dat volgens haar op te veel onzekerheden is gebaseerd en vreest dat miljarden euro's aan belastinggeld worden besteed aan opkoop, desinvesteringen en extra bureaucratie. Een kleinere Nederlandse veehouderij zou bovendien gevolgen hebben voor de voedselproductie en de agrarische keten. ‘Nederland is bezig één van zijn kippen met gouden eieren te slachten’, stelt de organisatie, die daarom pleit voor een andere koers en verwijst naar een eigen alternatief plan waarin volgens haar ruimte blijft voor zowel natuurherstel als een sterke Nederlandse veehouderij.