ABN Amro: ‘Agrarische productie daalt in 2026 door overheidsingrijpen’
De krimp van de veestapel is niet terug te zien in de opbrengst- en productiecijfers van de landbouw over 2025. Door de goede kwaliteit van het geoogste ruwvoer wist de melkveehouderij met minder dieren meer melk te produceren. Ook akkerbouwers en glastuinders profiteerden van de goede groeiomstandigheden, waardoor gewasopbrengsten stegen.
65 procent toegewezen aanvragen leidt tot beëindiging bedrijf
In totaal zijn er 1.576 aanvragen gedaan voor de verschillende Landelijke beëindigingsregelingen veehouderijlocaties (Lbv en Lbv+), waarvan er 1.435 zijn toegekend. Niet alle toekenningen zullen uiteindelijk leiden tot een bedrijfsbeëindiging. Veehouders kunnen na toekenning alsnog besluiten geen gebruik te maken van de regeling. Tot op heden heeft 65 procent van de veehouders die een toekenning ontvingen daar ook daadwerkelijk gebruik van gemaakt. Deelname is voor een belangrijk deel afhankelijk van de economische resultaten en vooruitzichten per sector. Zo ligt het percentage deelnemende bedrijven in de pluimvee- en kalverhouderij lager dan bij de overige sectoren.
Meeste krimp in oosten van het land
Veehouders die de toekenning van de Lbv of Lbv+ accepteren zijn verplicht binnen een jaar na acceptatie de bedrijfsactiviteiten te staken. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de krimpcijfers in 2026 oplopen. De meeste aanvragen zijn gedaan in Gelderland en Noord-Brabant met respectievelijk 475 en 365 aanvragen. Gevolgd door Limburg en Overijssel met respectievelijk 283 en 224 aanvragen.
Extensiveringssubsidie voor extra krimp
In aanvulling op de Lbv en Lbv+ stelde de overheid op 1 juni van dit jaar een nieuwe regeling open voor de melkveehouderij, de Subsidieregeling extensivering melkveehouderij (Sem). De regeling zet in op krimp van de melkveehouderij door het uit de markt nemen van fosfaatrechten. Bij gebruik van het volledige budget kan de melkveestapel met 4 procent krimpen.
De bank verwacht niet dat deze nieuwe regeling volledig benut gaat worden. ‘Daarvoor is de vergoeding waarschijnlijk niet aantrekkelijk genoeg’, schrijft Schreurs in zijn analyse. ‘Anderzijds kunnen de huidige lage melkprijs en de hoge kosten voor de afzet van mest het enthousiasme voor de regeling doen toenemen.’ De bank verwacht dat het effect van de SEM pas in 2027 zichtbaar wordt in een afname van de productie van rauwe melk.
Nieuwe krimpregeling in de maak
Hoewel het effect van de lopende stoppersregelingen nog onduidelijk is, heeft de overheid alweer een consultatie lopen voor een nieuwe opkoopregeling, de zogeheten Vrijwillige beëindigingsregeling veehouderijlocatie (Vbr). De bank gaat ervan uit dat het effect van deze regeling pas na 2027 zichtbaar wordt in de volumecijfers.
Het weer blijft onvoorspelbare factor
Slechte weersomstandigheden beïnvloeden met name de volumes in de akker- en tuinbouw. Een eerste effect hiervan zagen we in het oogstjaar 2025 waar door uitbreiding van het areaal in combinatie met gunstige weersomstandigheden de hoogste aardappelopbrengst van de afgelopen 25 jaar werd gerealiseerd. Ook in de suikerbietenteelt was sprake van een recordoogst, al betrof het hier een periode van 8 jaar.
Schreurs verwacht in het oogstjaar 2026-2027 lagere opbrengsten dan vorig jaar. In zijn analyse gaat hij uit van opbrengsten die vergelijkbaar zijn met de jaren voor 2025. Belangrijke redenen voor de terugval in de productie zijn de strengere stikstofnormen en het reduceren van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.
Oppervlakte gelijk, teelten veranderen
Schreurs verwacht dat het beteelde oppervlak in akker- en tuinbouw de komende twee jaren gelijk blijft, maar gaat wel uit van flinke verschuivingen binnen het teeltplan. In de akkerbouw worden vanwege slechte prijsvorming in 2025 minder aardappels en suikerbieten geteeld dan vorig jaar. ‘Deze gewassen worden vervangen door bijvoorbeeld uien en peen, of de grond wordt ingezet als braakliggend grasland (groene braak) waarvoor Europese subsidie beschikbaar is’, aldus Schreurs.
Oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran drukt stempel op sector
De afspraken tussen Iran en de Verenigde Staten over een verlenging van de wapenstilstand en een heropening van de Straat van Hormuz zorgen voor voorzichtig optimisme. Toch blijven de hogere kosten energie en de aanhoudende onzekerheid voorlopig een factor om rekening mee te houden.
‘Volgens recente economische verwachtingen duurt het waarschijnlijk nog maanden voordat de energievoorziening en logistieke ketens in het Midden-Oosten volledig zijn hersteld. Beschadigde olie- en gasinfrastructuur en het opnieuw opbouwen van voorraden kunnen ervoor zorgen dat energieprijzen ook de komende jaren relatief hoog blijven’, voorspellen economen van ABN Amro.
Hoge prijzen voor grondstoffen en kunstmest
Voor agrarische ondernemers raakt dat meerdere kostenposten tegelijk. Niet alleen brandstof voor machines en transport blijft duurder, ook de prijzen van grondstoffen en materialen staan onder druk. In de akkerbouw kan dat doorwerken in kosten voor kunstmest en teeltmiddelen. Daarnaast zorgen hogere transportkosten voor extra druk op de afzetketen.
Inflatie en rente remmen investeringen
De oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran zorgt ook voor een oplopende inflatie en als gevolg daarvan voor toenemende financieringskosten. De economen van de bank verwachten dat als gevolg van de stijgende inflatie de rente langer hoog blijft, waardoor investeringen in onder meer machines, gebouwen en verduurzaming duurder kunnen uitvallen.
De crisis in het Midden-Oosten beïnvloedt ook het koopgedrag van de Nederlandse consument. Consumenten houden meer de hand op de knip en dat kan gevolgen hebben voor de vraag naar voedingsmiddelen en agrarische producten, vooral in segmenten met hogere toegevoegde waarde, waarschuwt de bank.
Crisis benadrukt belang energiebesparing
De bank wijst veehouders nogmaals op het belang van energiebesparing en het minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen. ‘Investeringen in elektrificatie, energieopslag en efficiëntere bedrijfsvoering kunnen helpen om schommelingen op energiemarkten beter op te vangen’, houdt de bank de sector voor.
Overheidsbeleid zorgt voor extra uitdaging
Voor de sector komt daar nog een extra uitdaging bij: de overheid lijkt in te zetten op structurele veranderingen in de landbouw. In de veehouderij is een grote rol weggelegd voor het afbouwbeleid, terwijl in de akkerbouw rekening wordt gehouden met lagere opbrengsten door beperkingen op het gebruik van kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen.
Hoewel een verdere escalatie van het conflict voorlopig minder waarschijnlijk lijkt, blijft de boodschap van de bank aan agrarische ondernemers duidelijk: ‘De geopolitieke onrust is nog niet voorbij en de economische nasleep kan nog geruime tijd voelbaar blijven. ‘
Hermien van der Aa
Woont en werkt op een melkveebedrijf in Hernen met als neventakken educatie en zorglandbouw. Sinds 2020 parttime redacteur melkvee bij Agrio, waar ze hoofdzakelijk schrijft voor de website melkvee.nl, het vakblad Melkvee en de regiobladen
Beeld: Ellen Meinen
Bron: ABN-Amro
