Stikstofplannen kabinet zijn 'onbegrijpelijk en disproportioneel' volgens LTO, BBB verwacht protesten

LTO Nederland: 'Onbegrijpelijk en disproportioneel'

De stikstofaanpak die het kabinet vandaag presenteerde, bevat maatregelen die diep in zullen grijpen in de bedrijfsvoering van veel boeren en tuinders, stelt LTO Nederland. Voor cruciale maatregelen geldt dat de keuze onbegrijpelijk en disproportioneel is, vindt LTO. Zoals de omgang met zonering rondom natuurgebieden, en de voorgestelde uitwerking van grondgebondenheid. „Pijnlijke maatregelen”, zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans:. „Waarvan volstrekt onduidelijk is hoe ze aansluiten en optellen tot de doelen die gehaald moeten worden.”

Tegelijkertijd worden in het pakket ook de eerste goede stappen gezet om tot beter werkbaar beleid te komen: „Het uit de wet halen van de kritische depositiewaarde (KDW), het invoeren van een rekenkundige ondergrens en het (gefaseerd) loskomen van vergunningverlening zijn belangrijke randvoorwaarden om uit de stikstofcrisis te komen. Het kabinet stelt dat provinciale handhavings- en intrekkingsverzoeken voor PAS-melders met dit pakket kunnen worden voorkomen. Positief is ook dat het kabinet de feitelijke staat van de natuur beter wil meten, en aan terreinbeherende organisaties resultaatverplichtingen voor natuurherstel op gaat leggen.”

Met die constatering reageert LTO-voorzitter Ger Koopmans op de vandaag gepresenteerde plannen van de ministeriële Taskforce Landbouw, Stikstof & Natuur: „De landbouw wil bijdragen aan een forse reductie van de stikstofuitstoot. Maar om die stappen te kunnen zetten, móet de vergunningverlening loskomen. Emissiereductie en vergunningverlening moeten hand in hand gaan. Want hoe kan een ondernemer zijn bedrijf verduurzamen als hij daar niet in kan investeren? De Kamerbrief maakt niet duidelijk wanneer vergunningverlening daadwerkelijk vrijkomt. Terwijl de doelen voor 2035 vaststaan, – en de sector daaraan gehouden wordt. Het kabinet kiest ervoor de rekenkundige ondergrens pas eind volgend jaar in te voeren, en omkleed dat met beheersmaatregelen waarvan onduidelijk is wat ze voor de landbouw betekenen. Het tempo van de vergunningverlening moet omhoog, er moet nog veel onduidelijkheid worden weggenomen en een aantal voorstellen moet echt worden ingetrokken en veranderd.”

'Niemand is gehouden aan het onmogelijke'

Koopmans: „Als je tegen boeren zegt dat ze stappen moeten zetten, dan moeten ze die stappen ook kunnen zetten”, vervolgt Koopmans: “Boeren staan klaar om te investeren in emissie-reducerende maatregelen. In bewezen innovaties, in stalaanpassingen en in management­maatregelen. Maar zij kunnen niet verantwoordelijk worden gehouden om 100% van de doelen te halen als zij daarvoor maar 50% van de middelen tot hun beschikking hebben. Die disbalans moet zo snel mogelijk worden opgelost. Niemand is gehouden aan het onmogelijke.”

Een deel van het vandaag aangekondigde beleid zal met Rijksinstructieregels bij de provincies worden gelegd, en daar verder uitgewerkt worden. Daarmee krijgen provincies een zware (mede)­verantwoordelijkheid voor cruciale zaken zoals de invulling van zonering rondom stikstofgevoelige natuurgebieden. Rondom 100 natuurgebieden worden zones ingevoerd waar extra emissiereductie gerealiseerd moet worden. Samen met provincies, gemeenten, waterschappen en NAJK riepen we het Rijk op om te kiezen voor zones van 250 meter. „We roepen de provincies dan ook op om dit beleid gezamenlijk met agrariërs vorm te geven, en gezamenlijk te zoeken naar een alternatieve invulling als de doelen daarmee ook worden gehaald. Voor veel agrariërs in deze zones zal vergaande extensivering de enige realistische optie zijn, terwijl onduidelijk is op wat voor verdienmodel die bedrijven kunnen bouwen. Nergens in de brief gaat de minister in op het toekomstige verdienvermogen en verdienmodel van boeren en tuinders."

Koopmans: „Positief is dat partijen in deze zones óók de mogelijkheid krijgen om de doelen via een provinciaal gebiedsproces te realiseren. Dan kunnen overheden, agrariërs en andere grondeigenaren gezamenlijk puzzels leggen waarin, op basis van de WILG-systematiek, de rechtszekerheid en het inkomen van alle betrokkenen geborgd is. En waarbij het hele ‘trappetje van Remkes’ op tafel ligt.”

PAS-meldersaanpak onvoldoende

Voor het legaliseren van de PAS-melders verwijst het kabinet naar het Programma maatwerkaanpak PAS-melders waarvan we weten dat het lang niet alle PAS-melders een garantie op legalisatie biedt. En voor de Interimmers wordt een ‘verkenning’ aangekondigd. Koopmans: „Dat is absoluut onvoldoende. De stikstofaanpak moet op zo’n manier worden uitgewerkt dat PAS-melders en Interimmers wél een garantie op legalisatie krijgen. Juist voor hen biedt invoering van een rekenkundige ondergrens een oplossing. Cruciaal is het invoeren van een hedendaags referentiemoment om veilig te stellen dat PAS-melder en Interimmers in een definitief gelegaliseerde situatie kunnen komen.”

Het doel van grondgebondenheid is het verbeteren van de waterkwaliteit. De introductie van een eenvoudige norm van 2,6 GVE voor iedereen, zonder de optie om waterkwaliteitsdoelen te realiseren via doelsturing, is strijdig met wat de coalitie in haar eigen regeerakkoord heeft opgenomen stelt LTO. 'Op deze manier gaat de maatregel weinig bijdragen aan waterkwaliteitsverbetering. Sterker nog: het zal kostprijsverhogend werken, en daarmee druk zetten op de investeringsmogelijkheden om daadwerkelijk te investeren in ammoniakreductie.' Koopmans: „Het is onbegrijpelijk dat doelsturing geen onderdeel uitmaakt van grondgebondenheid. Dat moet echt anders.”

In de Kamerbrief schrijft de minister dat veel zaken nog verder ingevuld moeten worden en dat de voorgestelde koers niet overal definitief is. Die uitwerking wordt bepalend voor het succes van de aanpak. Koopmans: „Het voorgestelde beleid en veel van de voorgestelde maatregelen zullen diep ingrijpen in de bedrijfsvoering van agrariërs. Als je van boeren en tuinders vraagt om zulke grote stappen te zetten, dan heb je de plicht om hun daar ook duidelijkheid en handelingsperspectief over te geven. Ik roep het kabinet, de Tweede Kamer en de provincies op om zo snel mogelijk vanaf de zomer, samen met agrarische partijen, het hele pakket te verbeteren en te concretiseren op zo’n manier dat boeren en tuinders daarmee uit de voeten kunnen. Dat maatregelen duidelijk, haalbaar en realistisch zijn. Dat de daadwerkelijke vergunningverlening versneld wordt. En dat boeren ook kunnen leveren wat er van hen gevraagd wordt. Wij zijn bereid daaraan een bijdrage te leveren. Maar dan moet er bij overheden de bereidheid zijn om het beleid zo aan te passen dat boerengezinnen vergunningen krijgen, kunnen verduurzamen en een goed inkomen kunnen verdienen.”

Vee&Logistiek: 'Desastreuze stikstofplannen zorgen voor kaalslag landbouwsector'

Vee&Logistiek Nederland voorziet een complete kaalslag op het platteland die de voedselvoorziening in gevaar brengt. Niet alleen voor veel agrarische ondernemers wordt het onmogelijk gemaakt om hun bedrijf voort te zetten; dit dreigt ook voor veel ondernemers in de veelogistieke keten.

'Het kabinet legt grote cirkels om natuurgebieden waarbinnen vrijwel geen landbouw meer mogelijk is. Daarnaast moet de melkveehouderij grondgebonden worden, gaat de rekenkundige ondergrens naar een halve mol en gaat de kritische depositiewaarde uit de wet. Het hele pakket aan maatregelen moet Nederland van het stikstofslot halen', schrijft Vee&Logistiek.

De plannen zijn desastreus en vernietigend voor alle hardwerkende boeren en hun gezinnen en moeten daarom van tafel”, zegt Helma Lodders, voorzitter van Vee&Logistiek Nederland. „Bovendien focussen de maatregelen primair op de veehouderij zonder ook maar één oog te hebben voor ondernemers in andere schakels in de keten of over consequenties nagedacht te hebben.”

Alle veehouders en ondernemers in de veelogistieke sector worden keihard getroffen en geconfronteerd met ingrijpende maatregelen, gedwongen krimp en bedrijfsbeëindiging, stelt de belangenbehartiger. 'Het pakket aan maatregelen biedt geen toekomstperspectief voor blijvers en stoppers worden maximaal gefaciliteerd. Daarmee gaat veel geld, kennis en ervaring de sector uit.' Lodders: „Het stikstofpakket is een compleet sloopplan van de agrarische sector. De optelsom van alle maatregelen leidt tot een zeer forse krimp en bovendien is er geen enkele garantie dat daarmee de vergunningverlening los komt.”

Het stikstofpakket raakt niet alleen de veehouderij, volgens de organisatie. Lodders: „De stapeling van maatregelen treft het gehele agrocluster, dat wereldwijd zo bekend staat om haar innovatie, efficiëntie, duurzaamheid en voedselproductie, in het hart en biedt niet het noodzakelijke perspectief en is daarmee onvoldoende. Uiteindelijk leiden alle maatregelen tot minder voedsel van Nederlandse bodem en import uit landen waar men het minder nauw neemt met de regels."

NAJK: 'Uitwerking allesbepalend'

De kabinetsbrief komt voor de jonge generatie boeren en tuinders hard binnen, stelt NAJK. 'De brief bevat vergaande maatregelen, zoals grondgebondenheid en zonering, die grote gevolgen hebben voor jonge boeren en tuinders. Tegelijkertijd ziet NAJK dat het kabinet belangrijke stappen in de goede richting zet. Voor NAJK zijn vergunningverlening, legalisering van PAS-melders en interimmers en handelingsperspectief cruciaal geweest in de gesprekken, deze punten staan in het pakket. Veel moet nog nader worden uitgewerkt. Deze uitwerking is alles bepalend of deze plannen ook daadwerkelijk het benodigde handelingsperspectief bieden.'

„Het kabinet heeft op een aantal belangrijke punten onze inzet overgenomen", stelt NAJK-voorzitter Gerben Boom. „Dat is een belangrijke stap en laat zien dat onze inbreng ertoe doet. Tegelijkertijd leggen deze plannen zware opgaven bij jonge ondernemers. De verdere uitwerking moet nu bewijzen dat zij ook daadwerkelijk de ruimte krijgen om te blijven ondernemen, investeren en het bedrijf over te nemen."

'GVE-norm onbegrijpelijk'

De kabinetsplannen leggen een zeer zware last op de schouders van jonge boeren en tuinders, stelt NAJK. 'De voorgestelde grondgebondenheidsnorm van 2,6, zonder een logische koppeling aan doelsturing voor waterkwaliteit, is volgens NAJK onbegrijpelijk en raakt de Nederlandse melkveehouderij onnodig hard. Ook de voorgenomen zonering van 500 tot 1.000 meter rondom Natura 2000-gebieden legt een ingrijpende en verstrekkende opgave neer bij veel jonge ondernemers. Cruciaal is concreet handelingsperspectief voor een ondernemer in de zone, dit moet zo snel als mogelijk worden geregeld. De landbouw krijgt een belangrijke rol bij de invulling van de gebiedsplannen. Voor NAJK is dit essentieel omdat plannen samen met het gebied moeten worden uitgewerkt. Hoewel NAJK positief is over de keuze voor doelsturing op ammoniak en broeikasgassen, zijn de voorgestelde normen op bedrijfsniveau ingrijpend en vragen vergaande stappen van jonge ondernemers.'

De afgelopen maanden heeft NAJK zich intensief ingezet om de belangen van jonge boeren en tuinders onder de aandacht te brengen. 'Daarbij heeft NAJK vijf randvoorwaarden centraal gesteld: een juridisch houdbare basis voor vergunningverlening, definitieve legalisatie van PAS-melders en interimmers, ruimte voor haalbare verduurzaming, doelsturing als basis van beleid en sterk ondersteunend beleid voor jonge boeren en tuinders. In de kabinetsbrief ziet NAJK dat op deze punten stappen zijn gezet.'

Blij met rekenkundige ondergrens

PAS-melders en interimmers krijgen zicht op legalisatie, ziet NAJK. 'Voor PAS-melders en interimmers wordt een permanente vergunningsoplossing onderzocht en uitgewerkt op basis van een hedendaags referentiemoment. Hiermee ontstaat de mogelijkheid om de jarenlange onzekerheid over handhavingsverzoeken en stilstand echt op te lossen. NAJK heeft zich heel hard gemaakt voor deze stap en zal er in de uitwerking op toe zien dat deze ondernemers in het bezit komen van een onherroepelijke vergunning. Immers begint verduurzaming bij vergunningverlening en rechtszekerheid. Daarnaast komt vergunningverlening stapsgewijs los en de rekenkundige ondergrens wordt ingevoerd, dit betekent dat ondernemers op termijn hun bedrijven weer kunnen doorontwikkelen. Met de geboden ruimte op verduurzaming via passende maatregelen en ondersteuning bij investeringen kunnen de eerste stappen worden gezet.'

NAJK is groot voorstander van doelsturing, en daarom positief dat het kabinet deze omschakeling volgt. 'Maar goed ondersteunend beleid moet ervoor zorgen dat jonge ondernemers deze opgaven kunnen dragen. Het trappetje van Remkes maakt het mogelijk stappen te zetten, maar de concrete ondersteuning in uitvoering van deze stappen is nog onvoldoende uitgewerkt.'

De vestigingsteun is voor langere tijd beschikbaar gesteld voor jonge boeren en tuinders die hun bedrijf willen voortzetten of overnemen. 'NAJK ziet dit als een belangrijke eerste stap om de volgende generatie agrarisch ondernemers te ondersteunen. Ook vindt NAJK het belangrijk dat de verantwoordelijkheid voor de opgaven breder wordt gedeeld. Niet alleen de landbouw, maar ook terreinbeheerders en de industrie krijgen een afrekenbare doelstelling binnen de aanpak.'

Stikstofclaim: nieuwe knelgevallen

Vanuit stichting Stikstofclaim is er nog geen inhoudelijke reactie. Voorzitter Jan Cees Vogelaar laat weten dat '27 kantjes en een zwik bijlagen iets meer studie vergt dan vanuit de heup schieten'. Hij zegt op basis van zijn eerste indruk al wel: „Tot nu toe zie ik veel doelsturing-waanzin in de plannen. En het kabinet blijft hangen in het bestaande stikstofnarratief. Verder zie ik een paar goede voornemens voor PAS-melders en interimmers, maar maakt het kabinet nieuwe knelgevallen in de bufferzones."

Twaalf provincies (IPO) over stikstofpakket: 'Steunen ingeslagen weg, want Nederland moet van het slot'

De twaalf provincies, verenigd via IPO, steunen in de basis de weg die het kabinet met het stikstofpakket is ingeslagen. Zij zien veel van de bouwstenen die zij met maatschappelijke partners samen eerder hebben opgesteld terug in het pakket. En zij waarderen dat het kabinet keuzes maakt na een traject van intensieve afstemming. Tegelijk leggen de provincies een aantal belangrijke aandachtspunten op tafel onder meer als gaat om voldoende structurele middelen voor natuurherstel, snelle invoering van de Rekenkundige Ondergrens (RKO), perspectief voor de landbouw en maatwerk in gebieden. Daarover willen de provincies in gesprek gaan met het Rijk, zodat we gezamenlijk kunnen doorpakken.

„Er is naar ons geluisterd en dat zien we terug in dit pakket”, zegt Ina Adema, voorzitter van het Interprovinciaal Overleg (IPO). „Het kabinet zet een belangrijke stap om Nederland van het slot te halen en daar willen wij aan bijdragen. De details bekijken we de komende weken zorgvuldig, maar de richting steunen we.”

Natuurherstel de basis

Wel onderstrepen de provincies nog eens dat natuurbeheer en natuurherstel het fundament onder de hele aanpak is. Zonder geborgd natuurbeheer en -herstel komt er geen ruimte voor vergunningen. „Natuurherstel en -beheer zijn de basis. Er komen middelen beschikbaar om direct aan de slag te gaan. Ook op lange termijn blijft die beschikbaarheid nodig. Daarover voeren we graag het gesprek, onder meer over de herziening van het Natuurpact.”

Voor het agrarisch natuur- en landschapsbeheer geldt dat de ambitie net zo groot is. 'Het kabinet stelt een verdubbeling van het areaal naar 280.000 hectare voor. Het sluit aan bij wat wij hebben voorgesteld in de bouwsteen Agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Agrarisch natuurbeheer brengt natuur en boer samen: de boer beheert het landschap.'

De boer wil investeren, de PAS melder wil verder met zijn onderneming, de woningzoekende wil een woning, de ondernemer zonder vergunning moet met zijn bedrijf verder. „Mensen wachten al jaren op een oplossing. Invoering van de RKO is volgens de provincies de sleutel: die maakt het mogelijk om activiteiten met beperkte uitstoot weer mogelijk te maken. De RKO is voor velen het verschil tussen stilstand en beweging. Zodra het juridisch houdbaar is, moet die RKO er komen.” Het Rijk pakt hierin regie en provincies pakken hun rol om de snelle invoering mogelijk te maken.

Er is in het pakket oog voor het perspectief voor de landbouwsector, vinden de provincies. De provincies vragen daarbij aandacht voor de stapeling van maatregelen, die het verdienvermogen van boeren te boven kan gaan. „Wij voelen mee met de sector. Een boer moet kunnen blijven ondernemen. En de opgave ligt niet alleen bij de landbouw: alle sectoren moeten meedoen.”

Tot slot vraagt de zonering rond Natura 2000-gebieden om ruimte voor maatwerk. Een generieke aanpak past niet overal. „Geen twee gebieden zijn hetzelfde. Wij kennen het gebied, de boer en de natuur. Dat het kabinet ruimte laat voor provinciale plannen en gebiedseigen oplossingen, is hard nodig en dat die ruimte geboden wordt is winst.”

Er is immers door provincies de afgelopen jaren met veel energie en aandacht voor de gebieden gewerkt aan een provinciale aanpak. 'Dat daar nu ook ruimte voor is, doet recht aan die inspanning. Om de vergunningverlening te vereenvoudigen is een systeemwijziging wenselijk. De verkenning van het kabinet om de systematiek van natuurvergunningverlening in lijn te brengen met de vergunningverlening milieu kan dan ook op steun van de provincies rekenen.'

De komende maanden werken Rijk en provincies de aanpak samen verder uit. „We staan klaar. Daar waar wij een bijdrage kunnen leveren, doen we dat. Zoals we dit ook hebben gedaan door verschillende bouwstenen aan het kabinet aan te bieden als basis voor dit pakket. Laten we samen doorpakken.”